KUŞTINA ZILAM RÊGEZA SOSYALÎZMÊ YE (Hevpeyvîna Bi Mahîr Sayin Re Hatiye Çêkirin Îlon 1996 )

Eger hûn nikaribin bibandorbûna mezin ve bersivê bidine soza mezin, bi tendûristî pêşbiketina we jîne gengaz e.

Eger hûn seranser nêzîgotina herî binirx jî bibin, wê yên dîsa winda bikin hûn bi xwe bin.

Min heya niha gotinênxwe, weke bangawaziya ji mezinbûyîna mîsoger e, gotin. Û eger bersiva vêbangawaziyê jî bû ya li gorî ya pêwîst, wê ew mirov pêşbikeve. Em wisa birêzdarnêz dibin. Ma ev hêz di we de jî heye? Ev ji bo min pir girîng e. Mîsogerpêwîstiya we bi rabûnekê heye. Eger we xebat û pîşeya di bin navê vê şoreşê dehilbijartibe, wê demê pêwîst e hûn dev ji vê şêwaza xûşikandinê berdin. Ji minre wisa tê ku hûn hîn jî nikarin taybetmendiyên mirovên ku xwe bi serkeftinaşoreşê didin bawerkirin, nîşan bidin. Li gorî min şexsiyetên ku ziwa bûne, jihêzê, teqetê, kelecana mezin û ji azweriyan qût bûne, weke ku wê nikaribin dişoreşê de karekî bikin, di heman demê de jî wê di jiyanê de jî nikaribinbibandor bin.

Ez xwe çawa bi we bidimnasîn? Hûn tên û ez nirxeke pir mezin didime eleqeyên we. Lê na, pêwîst e evtenê di asta eleqeyê de nemîne û bê parvekirin. Ez aşkere bibêjim, ez lihemberî yên ku nizanin parve bikin jî bi hêrs dibim. Bûyîna temaşevanekîbêdeng, hêrsê diafirîne. Em li vir bi rastî jî şerekî ji sedî sed ê jiyanêdidin. Em ji her tiştî zêdetir hewcedarî fêmkirinê,  bîryara mezin, bîryara hevpar û soza kumîsoger hatiye dayîn in.

We pirsyar pirs kir in,ma dikare hîn çi bê gotin? Gelo min çi qas karî ku rastiyan bibêjim? Ez jieleqeyan re çi qas bûme bersiv? Ya girîngtirîn jî hûn çend bicoş bûn, we biqandî ku rê ji hilpekînekê re veke girt? Eger li deverekê meşa serkeftinêçênebûbe, tê wê wateyê ku kar li wir şaş in. Û dema mirov her bi xwe ve mijûlbûn, tê wê wateyê ku li wir ên ku îflah nabin hene. Helbet divê em vênepejirînin.

Pêwîst e em tam birêxistîderbikevin qada şer. Nabe ku mirov nîvçe têkeve nava vî şerî. Eger te xwe heyadawiyê neda vî şerî, wê demê tu dê pir zû winda bikî. Her çend ne bi qandîbinxistinê be jî, ez bi şêwazê rizgarkirina yekitiyê ve derdikevim meydanê. Jiroja ez heme û vir ve şêwazê min ev e. Dibe em ji bo serkeftineke tamnegihiştin hêza têr, lê em bihevre bûyînê jî bi awayek berfireh rizgar dikin.Jixwe ev pir girîng e. Lê hûn di avêtina gava yekemîn de li ser derfetandirûnin û xwe li ser piştê dirêj dikin. Pêwîst e em mîsoger bikaribin vê derbasbikin. Meydana şer e, tu nikarî bibêjî “tiştek nabe!” Wê tiştek bibe. Eger tumafê wê nedî, tu dê bikevî. Gelek ji we dibin weke pêhlewanê ku ji binketinêtêr nabe. Yên ku bi hezaran caran bibin dikevin, lê tevî wê jî dîsa dibêjin “emhene” ne kêm in. Ev elimandineke xirab e.

Ez her tim dibêjim; geloez xwe ji we re çawa vebibêjim. Min bi salan dikir “ax û wax”. Guleşeke jirêzê. Heta hûn çîroka wî Cumo dizanin. Ez bawerim heya min ew êrîşa bi keviranamade kir, yek-du salên min derbas bibûn. Heya min ew êrîş birêkûpêk kir stûyêmin her di ber min de xwer bû. Jixwe dayîka min ez nedigirtim malê. Ez pir hişkdinirxandim, weke ku bibêje “ketiyo!”. Ez niha didim ber hev. Hûn qet xwe amadenakin û hûn her weke ku we pir bi serxistî ye têne malê û bi vî rengîderdikevin pêşberî welat û gelê xwe. Ev şaş in. Eger em nikarin tiştekî bikin jî,divê em rastiyê bi kûranî nas bikin. Pêwîst e em xwe nas bikin. Li gorî min wedi hin xalên girîng de xeletî û şaşitî kirine û we her bi wan re jiyan kiriye.Ez êdî nikarim vê biparve bikim. Hûn nikarin vê rêxistinê bi van şaşitiyên xweve bi me re parve bikin. Û nêz an jî dereng ev ê bigihije redkirinê û wê ber biredkirinê ve bibe. Raveya biaqilnebûna we jî nikare bê kirin. Parastinanepêkanîna we ya serkeftinê jî nikare di demeke dirêj de bê kirin. Bi taybetîjî girî û gazinc tevgereke herî ketî ye.

Ez pir axivîm. A rastîn,ez ji bo xwe axaftina zêde qet rast nabînim. Lê hûn min mecbûr dikin. Ji berhûn her pirsan dipirsin, ez mecbûr dimînim ku biaxivim. Eger we hinekî jî rewşamin bipirsiya, wê baştir bibûya. Jixwe dayîka min her ev digot; “tu ehmaqî, mati kes wisa dixebite? Yên li pey te, tenê te bikartînin”. Di rastiyê de evgotin rast jî bûn. Heman şêwaz hîn jî didome û diçe. Lê ez dîsa jî di şêwazêxwe de pir bi israr im. Cewhera çîrokê jî ev e. Hîn jî tê bîra min; dema dayîkamin wisa got min xwe zêdetir û bi înadek mezintir dabûyê û min li rûyê wê jînenêrîbû. Min digot “ev şaş dibêje. Bila ew qet fêm nekin, lê ez ê dîsa jîbikim”. Lê piştî ku ew qas tişt hatin jiyîn şûndetir, pêwîste em bêne serrastiyê û biferaset nêzî bibin.

Pêwîst e ev ezezîgerîwere hilweşandin, jixwe hûn pir tangav bûn. Dilê min pir bi we ve dimîne. Porêtevahî hevalên min spî bûye û li xwe napirsin ka çima wisa ye. Lê di rastiyê deçîroka vê heye. Eger fêmkiribana wê pir baş bibûya. Eger hûn di nefêmkirinê deisrar bikin, hûn ê zêdetir ziwa bibin, zehmetiyan bikişînin. Û jixwe di vê dejî tawanbar ne ez im. Ji ber min hewl da ku ez pir baş guhdar bikim. Min xwe biguhdarkirinê re jî têr nedît, pir derfet jî afirandin. Eger pirsgirêk nepirsgirêka şerê di meydana şerkeran de be, wê demê em bi tiştên din ve mijûlbibin. Lê ev der meydanên şer in. Pêwîst e ev yekser bê pejirandin. Şûnaxitimandin, tangavbûn û xeyidandinê, serê xwe bi tiştên ku çêbûne û çêdibin reêşandin wê rastir be. Helbet ez xwe bi awayek “Gelo ez mecbûrbûm wisa lêhatibûyam, an jî ez çima wisa bûm” lêpirsîn dikim. Kî ez mecbûrî vê kir im? Ûez çima we wisa digirim? Ev ê heya ku derê wisa bidome? Ji ber ên ku niha diasta mirin-mayînê bandor dibin, pir in. Û eger wisa bidome jî wê ev hejmarzêdetir bibe. Heta wê sînorên neteweyî jî derbas bike.

Her kes dibêje “bi sazîbibe”. Her kes dibêje “parve bike”. Ez ji yê vê dibêje re dibêjim “ma tu dikarîmin guhdar bikî, tu dikarî bi min re parve bikî?”. Dîsa bêçareyek e, ne tiştekedin e. Tenê dixwaze. Lê qet nizane ku bike. Ji bo ku hûn hêzê ji axaftin ûparvekirinê re bînin, va ye min di xwe de wext daye sekinandin. Ez xwedî ligotinên xwe derdikevim û min gelek caran ev îspat jî kiriye. Lê hûn tuneyî ne.Helbet ez van tewanbar nakim. Ez şêwazê lêdana sîstemê baş dizanim. Hûn ji zûve li cihekî xwe hatine bîrîndarkirin û bi vî rengî hatine meşandin. Lê ez tevîvê jî dîsa bi mirovên me ve girêdayî me. Ez ji eleqe û mijûlbûna bi mirovan rebaş dibînim. Hezke şer be, hezke jî aştî, ez wan bi eleqeyeke pir mezin ve rêvedibim.

We dikarî di min de kêman jî zêde hin tişt naskiribûna. Ez ê ji we bipirsim: gelo we tiştek ji min fêmkir? Mesela çend hevalên me dikarin di vê mijarê de, bi taybetî jî di vêaxaftina min a dawiyê de, mafê axaftinê bixwazin û rabin biaxivin. Min gelekxalên balkêş jî diyar kir in. Li gorî we rewşa min çi ye? Li vir taybetmendiyaherî girîng çi bû? Ji ber we jî eleqeder dike, loma ez vana dibêjim. Ez bawernakim ku tiştekî me yê wisa pir kirdewar jî hebe. Ev ji bo me hemûyan girîng e.Ango me tevan digire nava xwe. Mijarên pêwîst hatin gotin û min rexne jî kirin. Ji ber min eleqeya hevalê me Mahîr a di derbarê demokrasî û demokrasiyasosyalîst de dizanî, loma min vê sibê ev jî got; gelo wê ev heval bikaribe bibedemokrat?

Min ev di asta gotin ûniyetê de diyar nekirin. Li gorî min eger kesek di asta gotin-vegotinê dedimîne û eger pir rast be, lê bipratîk nebe, ew kes ti car pêknayê. Mînak; egerpir gotina “demokrasî” dibêje û li ser pratîka demokrasiyê ne serwer be, ewnikare pêk were. Ê/a pêkneyê jî, jixwe dibe derewker. Em baldarbin, sîstemêhema hema hûn tev kirine derewker. Gotinê bi we dide gotin, lê ti car pratîkawê pêknaîne. Ferqa min hinekî ev bû; ez hem dibêjim, hem jî dikim. Ez fêrbû me.Ev pir girîng e. Dema dibêjim ez dikim; tê wê wateyê ku ez siyasetê dikim,rêxistinê dikim, şer dikim. Eger ev nebe, ez xwe ti caran weke yê pêkhatiyenabînim. Û ne ez ê xwe qebûl bikim, ne jî afû bikim. Herî kêm ez ê mijûl bibim.Lê rewşa we vê derbas dike, hûn pir dibêjin, lê nikarin bikin. Ez ji bo avaniyame dibêjim. Dibe hevalê me yê Mahîr di vê mijarê de di asteke pir pêşketî debe.

Gotin nîvçe ne ûnagihijin dilan. Xwe di pratîkê de qet nadin der. Ka werin em we temaşe bikin.Ez pir dixwazim ku jiyanê bi coşeke mezin, bi heyecaneke mezin bikim mal. Hûn êbibêjin “ev dîn e” lê jiyan di me de pir hatiye vemirandin. Ya herî xirap jî eve.

Belê dosto! An jî hevalêMahîr!

Gelo te em çawa dîtin ûnaskirin? Tu rewşa me çawa dibînî? Mîsoger niha hin hîs an jî hizrên te jîçêbûne. Ya rastîn me gelek rexne jî kir in. Gelo tu dikarî çi bibêjî? Ne bigotinên ku hatine fêrbûyîn, bi nêrandina vê rastiya me ya ku em hewl didinbidin derve re, tu dikarî çi bibêjî? Tu rewşa min çawa dibînî? Gelo çendgotinên te yên ku tu bibêjî hene?

M.Sayın: Hene!

— Ka bêje. Dibe ez jêsûd bigrim. Alîkariya herî mezin a ku ji min re bê kirin, rexneyeke mezin e.

M.Sayın: Ez dikarim hintiştan li ser tiştên ku hatine nirxandin an jî gotin, diyar bikim. Ez gotinaxwe texsîr nakim. Ango ji ber ez dorhêleke ku mirov dikare tê de biaxive dibînim,ji lewra hêjayî axiftinê dibînim…

— Bes e, gotinanneavêje.

M.Sayın: Estexfurulah.

— Na, na pêwîst e wisabe. Pir tiştên ku li ser şer bêne kirin hene.

M.Sayın: Ango di astagotinê de.

— Belê.

M.Sayın: Bi rastî jî minev xal girîng dît; we peyveke weke “kuştina zilam” bikaranî.

— Ev pir balkêş bû.Yek, kuştina zilam balkêş e.

M.Sayın: Ez dihizirim kuvê navê li pirtûkê jî bikim. Lê eger tişteke baştir neyê bîra min…

— Ev tişteke pir xweşike. We çima ev wisa balkêş dît? Ma kuştina vî zilamî ew qas girîng e?

M.Sayın: Belê. Ez wisadibînim ku mirov dikare tevahî bûyera şoreşê di derdora vê gotinê de biformulbike.

— Ez hin caran dixwazimvê vebikim. Ji ber avanî pir ne ew bû, min nekarî berfirehtir bikim. Eger ji vêre eleqeya te mezin be, em dikarin bi guftûgoyê hinekî din jî pêşbixin.

M.Sayın: Min girîng dît.Min çima girîng dît, ez wê jî bêjim. Em dikarin di derdora vê gotinê de bûyeraşoreşê, bûyera rêxistinê, damezirandina civaka nû berfireh bikin û ji nû vedamezirînin. Û ez çi dizanim, me berê jî proje çêkirin. Ev proje, projeyên kuher ji jor ber bi jêr ve dihatin bûn. We jî di cihekî axaftina xwe de diyarkir, “ka em carekî dewletê bidest bixin!” Hata Lenin jî wisa dibêje; “ka emcarekî îqtîdarê bidest bixin, wê demê hûn ê bibînim ka em ê çi qas tiştanbikin”.

— Ma ev xapandinekemezin bû?

M.Sayın: Nîv bi nîvîxapandin bû. Ji ber pir tiştên ku îqtîdar jî dide hene. Ango heya mirov nebeîqtîdar, pir zehmete ku tiştekî bike.

 — Belê. Xeyala sosyalîzmê bi xeteriyekemezin re rû bi rû hiştin.

M.Sayın: Belê, belê. Angoferaseta ‘kar tenê dikare bi destxistina erkekê re bê kirin’, dikare nîv bi nîvrast be.

— Bi taybetî jî dema everk hate destxistin; eger derbasî heya nav dergûşê bûbe, derbasî nav dibistanênsîstemê heya jiyana sîstemê bûbe, mîsoger hêza ku têkeve nava wê, dê nikaribebibe sosyalîst jî. Ku ezmûna Sovyetê ev bi teşeyeke aşkere danî holê.

M.Sayın: Belê, wisa ye.Em dikarin wisa bi formul bikin. Dema mirov ji îro ve li paşerojê dinêre evrastî derdikeve holê; “carek kodê wî rijiya ye”. Dema tiştekî ku em bidenêtunebe, ango em ne di wê rewşê de bin ku tiştekî bidine, wê demê eger ew erk jime re bê dayîn em ê çi bidenê?

— Ango eger emsosyalîzmê têxin şûna xwedê, ango perestgehê, em ê bikaribin çi bidenê? Di wîbi xwe de ti tiştek tune ye.

M.Sayın: Em dikarinbidenê. Lê dikarin çi bidenê? Em dikarin şexsiyetên ku me ji sîstemê girtine,ferasatên wê yên rêxistinê û teşeyên wê yên têkiliyan ên me ji sîstemê girtinehemûyan bidene civaka nû. Û em ê bi rengê sor, ser van boyax bikin.

— Min girêdayî vê çendtiştên din jî gotibû. Ez dibêjim “xwe ji xeteriya îqtîdarê parastin”. Bi hêzaîqtîdarê bûyîna xwediyê her tiştî, ji min re pir bêehlaqî tê. Ez bawerim hûn jîvê pir balkêş dibînin.

M.Sayın: Belê, wisa ye.

— Heta dema ez pênaseyaevînê jî dikim dibêjim “şik û fikarên min hene”. Li gorî min xwe di berîqtîdarê re kirin, gihiştina îqtîdarê, belavkirin û hema piştre jî wisabikaranîna wê, înkara evînê ye jî. Nizanim, jixwe xeteriyên wê jî pir derketinholê. Helbet weke ku tu jî dizanî eger ev nebe, wê sosyalîzm, jiyan ziwa bibe ûwê ew tişta ku tu dizanî jî pêşnekeve.

M.Sayın: Ji bo me li virbûyera damezirandina jiyana nû, tê rewşeke bêderfet. Xala ku we ferq kiriye, eve. Û ferqkirina vê jî pir girîng e. Ne tişteke ku tu bi gotina “bijî ji we re,we baş ferq kir”, wisa ji rêzê nêz bibî yan jî bigrî dest. Bi rastî jî kengî evhizir bê kûrkirin, wê ev feraseta tevahî cîhanê biguherîne. Wê tevahî têkiliyênme yên îro biguherîne.

Û wê rê ji projeyeke pircuda re veke. Ev rêk û nêzîkbûneke wisaye ku wê derfeta projeyeke ji hemûprojeyên heya roja îro hatine jiyîn cudatire, bide me.

 Em vegirin ser vê; ez bawer nakim ku ew gotina“kuştina zilam” ji bo her kesî bi wate be. Dibe neçûbe xweşa hin zilaman.

— Ya rastîn rêgezasosyalîzmê ya bingehîn e. Di wir de îqtîdar kuştin, serdestiya yek alî kuştin,newekhevî kuştin heye. Heta her ku diçe bi wê re faşîzm, diktatorî û despotîzmkuştin e. Ev têgîn dikare ew qas bê firehkirin.

M.Sayın: Min ev pir girtecidiyetê; ango kar ji xaleke wisa, ji vê derê girtina dest girte cidiyetê. Evji bo min, ji vegotina gotinekê zêdetir, serê xwe bi detaya rastiyê êşandin,xala jiyanî ya ziraviya rastiyê girtin û di vê mijarê de aşkerebûnek rewakirin, pir girîng e. Tişta ku min li vir girt ev e.

— Derdikeve holê ku tuguftûgovanekî baş î.

M.Sayın: Gelo dema emniha tişteke wisa dikin, ango dema em dibêjin kuştina zilam, “analîza zilam” çiye? Dema em analîza zilam dikin, a rastîn em analîza tevahî civaka çînayetîdikin û jixwe ev di nava axaftinên me de jî derbas bû. Dema hûn analîza zilamdikin û tenê di asta derûnî de nahêlin û wê tînin rewşa sîstemê û her wiha hûnrexneya tevahî civakê di rexneya yek kesî de dinirxînin, wê demê ez dibînim kuem gihiştine têgihiştineke rastîn a sîstemekê û rexneya wê. Dema em zilam wekeku Marks tevahî civaka kapîtalîst bi dahûrandina metayê analîz kiriye, analîzdikin, di encam de em dikarin tevahî têkiliyên hêzê-îqtîdarê û teşeyêntêkiliyên civakî yên îro tarîf bikin.

— Bi wê re aborî hatetarîfkirin, em jî tevahî îktîdarê, huqûqê, avaniya jor tarîf dikin.

M.Sayın: Belê, belê! Nihaez nizanim ka bi rastî ev çi qas hatiye fêmkirin, ango tevgerîna zilam çendhatiye fêmkirin, zilam çend hatiye fêmkirin, teşeya bîrdozî çend hatiyetêgihiştin. Lê diyare, ev di nava rojekê de nehatiye bîra we. Ango dema hûn şevrazan û bû sibeh, ev nekete bîra we.

— Li gorî we ez çawa biser vê de çûm?

M.Sayın: Ez wê pêvajoyêbi rastî jî nizanim. Dibe zehmetî, tangavî û pirsgirêkên ku we jiyan kirine jîhûn gav bi gav, ji seranseriyê ber bi kûrbûne ve biribin. Ango em tev di navakevneşopiyên diyar de derketin. Va ye di hin ferasatên rêxistinên diyar dehevpariyên me çêbûn û min bi xwe jî dît ku ez jî car caran di nava wan ferasatênrêxistinê de, di nava wan teşeyên wê têkiliyê de li bin guhê hev ketim û mindît ku êdî rêk qediya ye û eger ez di vê bingehê de bi pêş ve biçim ez êbigihijim dawiya hin tiştan. Û ez ketim nava hizreke ku divê di navarokê de êdîguhertin bê çêkirin.

Ez wisa texmîn dikim; herku we jî di nava jiyana xwe de, di nava vê têkoşînê de formên heyî qebûl kir,we rastiyên tûj ên ku mirov nikare ji nav derbikeve li pêşberî xwe dîtin, hûnli rêka ku weke navarok mirov dernaxîne ser wê rêkê geriyan û ketin nava pêvajoyabiaqil tevgerînê. Dema mirov rêkeke wisa ji dil de qebûl kir, girêdayî armancênxwe be, “detaya vê çi ye?” biziravî vedikole, helbet mirov di vê xalê derastiyan dibîne. Taybetmendiyeke we ya ku min dît û ez nirxê jî didimê; dema wetiştek xiste serê xwe, hûn heya dawiyê bi rik bi ser de dimeşin. Min ew dît.

— Tu dibêjî heya dawiyêlêhûrbûna min a “ser zilam” girîng bû”.

M.Sayın: Pir girîng bû.Piştî guftûgoyên ku me kirine şûndetir, niha ez dikarim baş fêm bikim ka di wede beşên vê yên rêxistinî çawa pêşketine. Niha di destên min de metaryal hene.Berê min nikarîbû fêm bikim. Di kîjan peresanan de derbas bû? Lê her çend minfêm nekiribe jî, ji bo min encama ku gihiştiyê girîng bû. Ango ji bo mingihiştina vê xalê, di vê xalê de dest bi çareseriya van mijaran kirin, têwateya dîtina formûlasyona rast a damezirandina jiyaneke nû. Pêwîst e mirov jivê derê dest pê bike û xwe bigihîne qada îqtîdarê, dîsa ji vê derê vegere û bêvê derê, bingeha tangaviyên ku di rêka çûyîna qata wê îqtîdarê de têne jiyîn,disa di vir de bigere. Min duhû hewl da ku ez hinekî di vê teşeyê de bi hevalanre biaxivim. Di şekilgirtina takekes de bi rastî jî ew qas şopên civakê heneku; ango ev ji zarokatiyê de dest pê dike. Pir kes hîn di rehma dayîka xwe dehin tiştan dibihîsin û ji hin tiştan bandor dibin. Hin teşedanên sîstemê yên liser zarok, di rehma dayîkê de dest pê dike.

— Dibe min li viryek-du taybetmendiyên xwe neanî bîra te (…) Tê gotin sezeryan. Ma sezeryan,dibe jêkirina navika xwe?

M.Sayın: Na. Zikdidirînin û zarok jê derdixîn.

— Rewşeke wisa ya Sezarheye. Herhal navê Sezar jî wisa lê kirine.

M.Sayın: Destlêwerdanê,hinekî bi zorî dikin. Beriya wexta zarok were; zarok derdixînin. Ji Sezar tê.

— Navika zarok zû jidayîkê qût kirin.

M.Sayın: Belê.

— Ev hest di min dewiha bû: guftûgoya min a bi dayîka min re balkêş e. Li wir destnîşandinên minên pir mîsoger hene. Va ye ez dikarim bibêjim kedîkirina min jî. Ha hûndizanin, eger di wan serdeman de ez bandora dayîkê bipejirînim, wê derbikeveholê ka ez ê bibim çi mal. Min dijberiyeke pir hişk deyna holê. Pir balkêş e.Her zarokek di hemêza dayîka xwe de, di hemêza bav û mezinên xwe de kêfxweşdibe, ne wisa?

M.Sayın: Belê.

— Lê roja ku ji dayîkbûme û vir ve min qet nexwast ez vê hestê nas bikim. Û hîn jî di min de bandoravê xurt e. Çima? Ez dihizirim. Herhal min ev hest, weke hesteke li dij azadiyêdidît. Û min ti car alîkariya ne di cî de ya tu kesî jî nexwast. Pir balkêş bû,min ev cureya eleqeya mirovan bi xeter didît.

M.Sayın: Gelo we ev çawadidît? Mînak di mezinkirina zarokan de perwerdeyeke li gorî ferq û cudahiyarolan heye. Keçik weke bibe dayîk û li gorî têkiliya tevlîbûyîna ji rastiyênheyî re tê mezinkirin. Lîstok, çîrok, pozîsyona di tê de, teşeyên tevgerên wêjî tev li gorî vê jê re têne fêrkirin û ev dibe giyanek. Heman teşayaperwerdeyê didin lawik jî. Ango karakterekî ku bibe bav, bibe desthilatdarêmalê, bibe desthilatdarekî mezintir didine lawik. Wê wisa bê gotin “tu jî dêbikevî nava vê sîstemê û bibî desthilatdar”. Wekî tiştekî vê li ser wî didinbarkirin. Û beyî ku mirov di ferqê de be weke baca biwesîta, barî ser mirovandikin.

— Mîsoger ne bavê mindikarî bi awayek kêrhatî zilambûyîneke di wê wateyê de dabûya min, ne jî dayîkamin. Ez dikarim li vir bi awayek hêsan wê bibêjim. Jixwe her du jî, ne yek tamweke jinê bû, ne jî yê din tam weke zilamekî dihate hesibandin. Pir nehêja bûn.Ez dikarim bibêjim ku ketibûn. Ev jî ji bo min şans û dîtineke pir balkêş bû.Nêrîna min a wê demê mîsoger redkirin bû. Weke ku min têkiliyeke wisa nedipejirand,mîsoger ji bo min bûyîna zilamekî wisa jî ne tiştekî wisa bû ku ez qebûl bikim.Min ji we re eleqeya xwe ya li hemberî keçikan jî vegot. Ya rastîn pir balkêşe, min dev jê wê berneda. Heya niha jî ez bi awayek tund hewl didim bigrim… Evmeseleya keçe bûk hebû. Di pirtûkê de hatiye gotin. Keçik bi xwe jî hîn jiyandike. Dikare bêje. Helbet hevala min a lîstokê ye. Dema pir zû hate zewicandin,ez her li ber deriyên wan diçûm û dihatim. Heta raste yan neraste nizanim, lêwê digot; piştî zewiciye bi heftiyekê şûndetir jî min jê re gotiye ‘were,lîstokeke me hebû, -cihê wê hîn jî di bîra min de ye- were em biçin wirbilîzin’. Eger min ev gotibe, wê demê bi rastî jî ez şexsiyetekî muthîş im. Pirbalkêş e!

M.Sayın: Belê. Tişteke liderveyî rêzikên wê demê ye.

— Ev çi ye? Ya rastînnayê hişê ti kesî. Lê rikgirtina min di wê derê de ye.

M.Sayın: Mîsoger bandorawan heye. Ango pêwîst e ez li ser wê bihizirim. Pêwîst e ez careke din li serwan tiştên ku em axivîne…

— Ez jî xwe wekedahiyekî nadanim holê. Lê ez dikarim hin xalên di derbarê xwe de bînim serziman. Ez di vê de ti gumanan jî nabînim.

M.Sayın: Ti gumaneke wêtune ye. Berevajî,  wê ji bo her kesê/î,bi taybet jî di xwe girtina dest de bibe alîkar. Ango ez pir girîngî didimnirxên ku ji zarokatiyê ve hatine girtin û…

— Tu dê bibêjî; diheftsaliya xwe de çi be, wê di heftê saliya xwe de jî ew be.

M.Sayın: Ev gotin ne valeye. Lê ne her tişte jî. Mirov tê guhertin, lê hin xetên karakter hene ku heyamirov vana kifş neke û dernexe holê, ne gengaz e ku xwe biguherîne. Ew jî xwedi nava guhertinê de lihevtîne. Bi rastî jî weke ku tê gotin; xeta karekter adi heft salî de, di nava teşeya guhertî ya di heftê salî de jî, bingeha xwe jiwir digire û tê. Ez ê vê bibêjim; mesela di sosyalîstên me de, di sosyalîstênkevin de analîzên wisa pir zêde tune ne. Ji ber analîzên wan ên wisa pir zêdetune ye, loma her çend niyetên xwe guhertibin jî û bi civakê re bi bifedakarane hatibin girêdayîn jî, dema tên ser îqtîdarê, hewl didin wêdesthilatdarî û têkiliya girêdanê ya di zarokatiya xwe de girtine û fêr bûnebidin jiyîn. Çima bê îstîsna heman tişt di tevahî welatên sosyalîst de jîderketin holê.

Em li Çîn û Sovyetan kugule berdane hev, binêrin. Çînê ji Sovyetê re got “revîzyonîst”. Sovyetan jî jiÇînê re got “şoreşgeriya gundî”, va ye got “şovenîzma Han”. Lê dema em linavarokên wan dinêrin, ma guhertinek hebû? Na. Yên hev ew qas redkirin, biheman benê hatine vehûnandin. Aliyên ku me ji bingeh girtine û anîne ev in.

— Li gorî min vananikariye şoreşa zilam çêbikin. Sosyalîstên zilamkî. Bi taybet jî ev di weTirkan de zêdetir desthilatdar e. Hem jî di teşeyeke diyar de.

M.Sayın: Benê me yêvehûnandinê heman e. Ango ji qûmaşekî pir cuda dernakeve. Lê di vê mijarê de…

— Ji min re wisa tê kume di vê wateyê de şoreşa mezin dest pê kiriye.

M.Sayın: Belê, belê evxal pir girîng e.

— Ez bawerimtaybetmendiya ku min di bingeh de bibandor dike, ev e. Pênaseya we di cî de ye,ji ber pênaseya we ez bi xwe jî pir bi wêrek kir im. Ez jî dê ji te re ravebikim ku ka min çareserî û dahûrandinên wisa çawa ji zarokatiya xwe û vir vepêşxistine, pir tiştên dişibin vê hene. Min ti car xweziya xwe bi zilamên heyîneanî. Min xweziya xwe bi bavê xwe neanî.

M.Sayın: Hîn wext zû yeku ez li ser te biaxivim. Ez ji ber vê sedemê zû dibînim. Me guftûgoyek domand,pêwîst e ez birûnim û li ser bihizirim. Dema em niha dest bi axaftina xwedikin, ez mecbûr dimînim ku li ser hin tiştên heyî biaxivim. Loma ji vê re zûye. Lê helbet hin tiştên ku berê hatine hizirandin hene, ez dikarim wan diçarçoveya wê ya herî berfireh de deynim holê, lê agahiyên ku hûn didin jî, wanrastiyên giştî piştrast dikin. Ango xwe ji zarokatiyê û vir ve nelîstina rolêdayîk û bav, tiştek daye qezenckirin.

— Hûn dikarin li serşêwazê jiyana min lêkolînên cur be cur bikin. Hûn di vê de azad in. A girîngencam e. Hûn li vir mîsoger in.

M.Sayın: Belê, belê. Çawaguhert, pêwîste ji her kesê/î re bibe wane…

— Dikare werevekolandin.

M.Sayın: Zanîna peresanê,tê wateya lêgera mirov a keşfa rêkan û çawaniya wê.

— Jixwe min ji ber vêxwest ku ez bala we bikişînim. Dibe di vê mijarê de tevkariya wê çêbibe, lomadibêjim, hin tiştên balkêş ên di pêvajoyên pişt de jî çêbûne hene. Meselagotina dayîka min a “kurê min mezin bûye, gelo dikare ji xwe re keçekê peydabike, em dikarin jê re keçekê peyda bikin” heye. Ya din jî li xwe anînên min ênli gorî xwe hene. Min wê demê jî xwe qet amade ne didît. Girîng e. Ma dicivakekê de zilamekî ku xwe di vî temenî de li gorî vê eyar neke, xwe fêrî vêneke û xweziya xwe bi vê neîne dikare bê hizirîn? Na! Weke Kurd, hema hemacivaka zilamperest, heya sosyalîst tev hin tiştan bi têrkirina zilamtiya xwedikin. Ma ne wisa ye? Li gorî rêzikê, mîsoger li gorî kevneşopiyan…

M.Sayın: Pevbestîn wisaye. Ji vê rizgarbûyîn ne di destê zarok de ye, ango ev şansê wê/î tune ye.

— Temam, rast e! Zagonahişk a vê civakê  pir cuda ye. Va yegotina dayîka min ya “ev zarok nabe zilam” jî, ji vê ye. Engo ez vê ji bo kubibe belge nabêjim. Min bixeter dît. Min weke belayeke ku bê serê min, dît. Dilêmin qet rehet nebû û ez reviyam. Min girêdayîna şêwazê xwe yê bi ser de çûyînêyê bi tîpa paşê re jî danî holê. Me dikarî em hinekî wê dahûrînin û dema min disala 1975’an de bi jinê re têkilî deyna jî, ev tişteke pir cuda bû. Di navsosyalîzmê de ye. Ji Kurdatiyê re vegerek heye. Xiyanet û hevkariya li welatkêm-zêde derdiket holê. Ez weke bûyereke hesapxwestin-hesapdayînê dinirxînim.Taybetmendiyeke wisa ye ku ez bawerim ew jî hinekî min karakterîze dike, yarastîn taybetmendiyeke teqtîkî ya motora giştî ya wisa ye. Eger hûn dixwazinxwe biavêjin nav pêşketineke mezin, hûn ê xwe di kendalê de biavêjin yan jî hûnê têkiliyeke wisa çêbikin ku bila ew têkilî we bihilweşîne. Pêwîst e we dînbike. An jî eger ew bê serxistin. Ez di vê têkiliyê de vê taybetmendiya xwedigirim. Gelek sedeman ez xişikandim. Tevî qet wêrekiya min û fêrbûna min a dihin aliyan de tunebû jî, ez ketime navê. Lê ez piştre dizanim ku di vê de pirzêde hêvî tune ye û xeterî pir mezin e. Li vir rewşeke “an ez ê bimrim, an ez êzîndî bibim” heye.

M.Sayın: Pir rast e.

— Pir girîng e.

M.Sayın: Ez mîsoger wisadibînim, ez wisa dihizirim; şansên ên wisa hene ku ji sosyalîzmê reperspektîfên nû bînin. Ên şansê wan çêbûye ku zilamtiyê hinekî ji zarokatiyê vederbas bikin, hinekî bi jinê re têkilî ava kirine, xwe kêmekî nêzî wan kirine.Ji ber ev ji bo zarokekî nikare bibe pêvajoyeke bi zane. Ango ji bo mirovanpozîsyoneke wisa ji hin faktoran çêdibe. Çi dizanim, dibe rewşa dayîk-bavê webe…

— Û tişteke balkêş e,ez van her ji wargeha dijber hildibijêrim. Mîsoger rewşa keça gundî jî yamalbata dijber e û ya herî dawiyê li zanîngehê jî, tam a malbata dijber e. Angoher du jî ji malbatên dijber in. Hem jî di asta jor de. Pir ecêb e! Ez zewqekemezin ji hilweşandina zilamtiya serdest a bi vê re digirim. Ez dizanim nabe, lêez vê hildibijêrim. Va ye ev wê taybetmendiya min a tê zanîn pêşdixe.

M.Sayın: Û pêwîst e başwere fêmkirin ku ev terciheke pir zehmet e. Li her devera civakê berê çekandayîne ser we. Lê dema gaveke wisa tê avêtin jî beyî ku helwesta li wê derê têhêvîkirin bide nîşandan xwe weke dostê kesê/î ku ber bi gav avêtineke wisa yeve nîşandan, şûna lîstina rolê tê hêvîkirin ê zilamê tîpîk, helwesta yê wê reddike pêşxistin, bi rastî jî dibe ji bo mirovan bibe sedema derketina gotinênxirab ên weke “Ev çi zilam e, jixwe zilamtiya wî çîrok e”. An jî dibe kutişteke din be jî.

— Dikare bê nîqaşkirin.

M.Sayın: Rastî ev e. Ûrastiya kar ev e. Ango dibe we jî ev rastî di civaka me de jiya be. Û ev tevzagon in. Dema tu li gorî vê zagonê tevnegeriyayî, wê demê berê namluyê tam lite dinêre. Tu dibînî.

— Ne gengaz e ku mirovli hemberî zagonan, bi taybet jî zagonên civakê, pir li ber xwe bide. Tudizanî, dibe tu bikaribî li dij zagonên siyasî û yên huqûqa xwezayî li ber xwebidî, lê zagonên civakî pir bêrehm in.

M.Sayın: Belê, mirovnikare li ber xwe bide.

— A girîng, tu van baştespît bikî.

M.Sayın: Her tiştên lidevdora te, tu dorpêç kirine. Ango dibe hinekî toleransa yekî din a li hemberîzagona din hebe, lê li dij zagonên civakî toleransa tu kesî tune ye.

— Xala ku pîrika mindigot pir girîng e; “kurê te bênamûs derket”. Dibe ev çil sal çêbûn, lê tevîçil sal di ser vê gotinê re derbas bûne jî, hîn di guhê min de deng vedide.“Çima ez bênamûs derketim?” Çi tişteke balkêş e! Ez çûm û ez bi zarokekî kudivê ez wî wekî dijminekî bibînim re ketim nava têkiliyeke pir taybet, an jîmin pê re têkiliyeke pir bidostane çêkiriye. Min di tevahî jiyanê de bihîst kuev ti car nayê efûkirin. Û min nehişt jî, va ye we digot rik. Ez dixwazim vêbibêjim; pêwîst e ev zagonên şoreşgerî biçûk neyên dîtin. Li gorî min, ev jîzagonên şoreşê bûn. Şoreş li dij civaka gund çêkirin, şoreş li dij têkiliyênjinê kirin bû. Helbet ev piştre gihiştin sîstembûnekî. Va ye dema bi teoriyasosyalîst re bû yek, hinekî din ev rewşa nû qezenc kir. Eger hinan ji we evnekiribe, pêwîst e bi taybetmendiyên çêbûnê re bê girêdayîn. Na, ez vê ne ji botawanbarkirinê dibêjim, bi rastî jî zagonên civakî pir bibandor in.

M.Sayın: Rast e. Heya vîtemenî xwe parastina me ya sekna zilamekî saxlem, tê wateya çareserkirinamêtîngeriyê. Ango dema em vê di asta siyasî de dinirxînin û têkilî hev dikin,yekser em heman tiştî dibînin. Ango em desthilatdariyên feodal, kapîtalîst anjî burjûva tarîf dikin. Mîna şanikên civakê. Çawa tavahî formûla laşê mirov diwê yek şanikê de dirazê, helbet dema seranser lê tê nêrîn ev nayê dîtin, lêdema di mirovekî de baş hate analîzkirin…

— Ango tu dibêjîdahûrandina zilam di cî de ye, lê xwedî wateya dahûrandina tam şanikê û metayêye.

M.Sayın: Eynî wekedahûrandina metayê ye. Û min dît ku ev ne vale ye. Eger hûn bala xwe bidinê, medi nava mijarên ku nîqaş kirine de zêdetir tiştên polîtîk nîqaş kirin. Lêtiştên ku zêdetir di min de derdikevin pêş, tiştên cudatirin. Di rûniştinadawiyê de tiştên ku we di mijara vî Zeki Müren de gotiye, ji min re pir balkêşhat. Di mijara Zeki Müren de qet dahûrandineke wisa nehatiye hişên min.

— Lê di cî de ye.

M.Sayın: Helbet di cî deye. Jixwe ez ji ber wê dibêjim. Vê ev nîşa min da; bi rastî jî dema hûn libûyeran dinêrîn, hûn bi vê perspektîfê lêdinêrin. Ev girîng e.

— Em li subayê Tirkbinêrin, bi rastî jî zilamtiya subayê Tirk di asteke pir bi xeter de ye. Angozilamtiyeke ku ji hedê xwe zêdetir e. Helbet ev derbasî nava civakê jî bûye. Ûev jî dij-demokratîzma herî mezin e. Li jina subay binênere, li keça subaybinêre; eynî weke nîşaneyên wî yên pir bi xeterin. Ev pir bi xeter e. Jifaşîzma teqez re vekirî ye. Ez dibêjim pêwîst e ev bê dahûrandin. Pir balkêş eku mirov sîstemê di şexsê paşa, subayekî Tirk de dahûrîne. Xwezî romaneke wisabihatibûya nivîsandin. Me dê navê wê danîbûya “Paşa”. Zagonên wan ên pir mezinên li gorî xwe hene. Ya herî xiraptir jî, di civakê de derdoreke ku nedesthilatdar e, siyasî jî di nav de, tune ye. Serok-komar û Serokwezîr jî dinav de. Ji ber sîvîl in… Em ê vê şoreşê li dij zilaman bikin. Ji ber vansubayên ku zilamtî û zor bi awayek teqez…

M.Sayın: Belê, belê.

— Hinekî pêşxistina meya vê têgînê bi vê re pêwendîdar e. Em dikarin bibêjin; -ev têgîneke min a dine- kirine pîrek.

M.Sayın: Ez dîsa li dijvê derdikevim. Ez jî vê hinekî rave bikim. Dema di televîzyonê de ev mijara jintê nîqaşkirin…

— Ez dîsa bînim bîrate, ji bîr neke ku gotina; “Civak weke jinê ye” gotineke Hîtler e.

M.Sayın: Ez ê niha biperspektîfeke cuda nêz bibim. Ez yekser xala ku ez maf didimê bibêjim.

— Li Tirkiyê jî ev astheye; ez dikarim îspat bikim.

M.Sayın: Ez dizanim kuhûn weke navarok çi vedibêjin. Şexsiyeta ku ji civakê re hatiye dayîn;şexsiyeteke sertewandî, xwe înkarkirin, pejirandina bîrdoziya desthilatdar e.Hûn vê vedibêjin.

— Ez dikarim zêdetir jîvebêjim.

M.Sayın: Bêguman dikarehîn bidetay be. Lê ez dizanim ku hûn vê vedibêjin.

— Ku dera wê şaş e?

M.Sayın: Ti cihekî wêneşaş e. Min negot ku şaş e. Min got ez bi perspektîfeke din nêz dibim. Ez hemxala ku tevlî dibim, hem jî li dij derdikevim bibêjim. Dibe bi sûd be. Jin jîwisa ye. Şexsiyeta ku ji jinê re jî hatiye dayîn, bi temamî ev e û em jîdikarin karakterê civakê bi vê tarîf bikin. Xala ku ez dijber derdikevim ev e;mînak dîtîn û van mînakan bi ser jinê re dayîn, ji bîrdoziya desthilatdariyazilam re xizmet kirine.

— Tu dibêjî wê jin dilêxwe bihêlin?

M.Sayın: Na, jin dilê xwenahêlin. Em ê bi gotina “ox, li ser me rabû. Ev tişta pîs bi jinan têtarîfkirin” dilşa bibin.

— Na, li vir a têtarîfkirin zilamê ku bûye pîrek e.

M.Sayın: Wisa tê gotin,lê ev dîsa jî bi jinê tê tarîfkirin. Û em jî rizgar dibin. Nexwe em ji nav ûpênaseyên ku zilam dane jinê derbikevin.

— Wê demê gelo eger emê ji civaka ku têgîn afirandine re nebêjin civaka pîrektî, em ê çi bikin? Arastî ez jî pir baş fêmdikim ku ne civaka jineyî ye.

M.Sayın: Jixwe dema emdibêjin pîrektî, dibe tişteke din…

— Helbet pêwîst e livir were gotin ku pîrektiya siyasî, pîrektiya civakî.

M.Sayın: Li gorî mingotinên weke evdtî-koletî wê baştir îfade bike. Lê derdê min ev e; ez dihizirimku zilam bi tiştekî ku ji jinê re hatiye ayîdkirin re rave kirin, ji bîrdoziyadesthilatdariya zilam re alîkarî dayîn e.

— Ez hesasiyeta we biferaset pêşwazî dikim. Lê divê em bibînin ku dema em vê jî dibêjin, fêmkiriname ya jinê pir cuda pêşdikeve.

M.Sayın: Mesela ezmînakekê bidim. Min axaftina we ya di roja jinan de, ya bi hevalên jin reguhdar kir. Helbet xala ku we gotiye jî rast e. Hevalên jin reaksiyon danenîşandan û gotin “tê çi watê, çawa diaxive”. Kêfa min jî bi wê gotinê nehat. Lêhûn guhdar nakin; hûn ketin pey vê gotinê û we dawiya tişta ku tê gotin guhdarnekir. Ez tiştên ku min qasek beriya vê gotine…

— Derdikeve holê ka çiqas teng in. Ez dikarim ji wan re vê bibêjim; pir zêde ji bûyîna jin derketine.Em dixwazin wê têgînê jî pêş bixin. “Navê jinê heye, lê ew bi xwe tune ye”. Jibo me ev têgîn jî pir girîng e. Jixwe herî kêm bi qandî ez bi zilaman re şerdikim, bi jinên wisa re jî şer dikim. Jixwe wê ev ji bo temamkirina sîstemê jîpir pêwîst be. Jin derxistina holê, meseleyeke pir cidî ye. Binxistina zilam,serxistina jinê. Bi hev ve pir girêdayî ye.

M.Sayın: Di jinê de pirtiştên ku divê ji holê bêne rakirin hene. Mesela ew têgihiştina bîrdozî ya kuwan taybetmediyan navxweyî dike, divê ji holê bê rakirin. Biyanîbûyîneke pirtirsnak a dibe sedema wê, heye. Mesela min duh mînakek da. Jiyan ji bo jinê çiqas dibe zehmet. Lê ev weke tişteke ew qas xwezayî pejirandine ku; min mînakaji erdê rakirina pereyan dabû. Hûn dizanin. Hevalan dît. Dema qûruşeke medikeve erdê, ez yekser xwe dadixînim û ji erdê radikim. Ji bo min di jiyanê debûyereke ji rêzê ye. Lê ji bo jinê bûyereke ku divê tê de pêncî-şêst caranmanevra bike ye û vê jî weke otomatîk dike. Qet nahizire. Di waziyeteke cambazde destê xwe dixe nav singa xwe, piyê xwe, ji rex ve dizivire. Ew qas tiştên bivê cureyê yên hatine navxweyîkirin pir in ku; ev helwesteke pir şermoker a lidij zilam e.

— Belê. Tu dixwazîbibêjî xwezayîbûna xwe winda kiriye. Ev pir aşkere ye.

M.Sayın: Belê, wisa ye.Xwezayîbûna xwe winda kiriye.

— Ne tenê xwezayîbûnaxwe winda kiriye. Em niha hewl didin jinê jî cudatir çareser bikin. Ez dibêjim,bi rastî jî divê hem weke mal, hem jî weke metayekê bê keşîfkirin ûçareserkirin. Jixwe sedema ku ez ew qas bigumanim û pir hişyarim jî ev e. Birastî jî madeyeke pir bi xeter e. Li gorî min, eger tu çareser nekî, ji hevdernexî, zilam jî ji dest diçe û winda dike.

M.Sayın: Rastiyekeaşkereye ku zilam jî diçe û winda dike, em weke zilam pozîsyoneke dagirkerdigirin û xwe didin ser çîna desthilatdar, em çîna desthilatdar gêr dikin, lêbelê ew çîna desthilatdar li ser têkiliya me ya bi jinê re siwar dibe û bi vîrengî di şexsê me de ji nû ve dibe îqtîdar.

— Tu dizanî, eger em vêçareser nekin wê çawa be? Ez di pratîka şerê me de, di rêkûpêkirina têkiliyênşervanên me de vê pir bi hêsanî dibînim; eger em şêwazê têkiliyê bi vê rewşaheyî ve qebûl bikin, wê şervantî di nava bîst û çar saetan de biqede. Û diqedejî! Artêş, ji dest diçe. Tişteke der baweriyê ye, lê rastiyek e. Wê demê emdikarin çawa veguherînin berevajiya wê? Dahûrandin û çareseriya jinê, wê çawaji hêmaneke ku ji şer re sor dike re bê veguherandin? Ev pir girîng e. Û mehewlên pir mezin jî dan. Di serî de me di vê behreya şer de pir hewl da ku emvê nêzîkatiyê pêşbixin. Di behreya şerê PKK’ê de roleke pir mezin a vênêzîkbûnê heye. Ne ku em pir nezanbûn û xwedî hewleke kêm bûn; hûn ji mezêdetir xurt bûn. Ji her alî ve asta we ya pêşketinê hebû. Lê li gorî min wekeku we di van xalan de winda kirin, we şervanên xwe jî… Dev-Yol’î tê bîra min,şervanekî pir bi lez û bez bû. Gelo Yaşa Tak bû?

M.Sayın: Belê Yaşa Takbû.

— Ji ber hatibû vê qadame. Nêzî çar sed endamên şerker jî kom bibûn. Zilamekî tam li gorî sîstemê bû.Jixwe dema çû Ewrûpayê jî, gotin ji xwe re Elmanek dîtiye çi? Ango hêmana dikesîxur a tê zanîn ew şemitandibû û li ser wî bandor kiribû. Û zilam çû. Ma nihadi girtîgehê de ye?

M.Sayın: Na, Yaşa Taktasfiye nebû.

— Na, ez dixwazim vêbibêjim; artêşa wî çû. Gerîlayî bû. Ew bi xwe jî ji Artvinê dihat. Hilweşiya!

M.Sayın: Hin hêmanên dinbûn sedema hilweşandina wî.

— Lê rola vê têkiliyêjî pir mezin e. Bila bê lêkolînkirin, para vê jî pir mezin bû. Ango mijûlî ûmijûlbûna wî çêbû. Helbet dîsa îdeayên wî hene. Ez nabêjim “xwe bi temamî înkarkir” fîlan. Lê çima di mercên Tirkiyê de nebû gerîlayekî bi nav û deng? Ev jibo min girîng e û bandoreke girîng e. Eger em bi rojane yên me yan jî çepa Tirkîdare nekin, taybetmendiyên ku behreya wan a şerkeriyê didaqurtîne hene. Niha egerhûn ê ileh behsa hostatiyeke min bikin, wê demê pêwîst e hûn diyar bikin ku minev pêkanî ye. Ez di têkiliyên jin û zilaman de, -di xwe de jî wisa me- di navatêkiliyeke pir cuda de me. Ez wan bi nêzîkatiyên ku di ti pirtûkên sosyalîst,teorîk de tune ne ve, ber bi şêwaza şerkirinê ve tînim. Yek ji vana nizanin kaçawa têne şerkirin. Heta nizanin ka çawa dimirin, çawa diçin şehadetê jî. Ev jibo min hunerek e.

Weke ku min got jin; dişexsiyeta Zeynep Kınacıyan de pîroz bû, weke ku bû xweda. Lê heya duh hêmanekepir ji rêzê ya wê sîstemê bû. Li bandorbûyîna wê binêre! Ku şervana salekî bû,lê ji pêşketinên ku di asta herî bilind de ne re bû çavkanî. Ew bi şêwaza minve girêdayî ye. Jixwe dema hûn qisedanên wê bi awayek baldar binirxînin, hûn êtavilê vê ferq bikin. Ya wê dikişîne vê çi ye? Sîstemeke pir hostayî heye. Angoçareseriya jin, jin zêdetir wisa di dest de…

Niha nakokiyeke wisa biawayek pir berfireh dijîn. Jixwe heya vê nakokiyê çareser nekin jî ne gengaz eku di sîstema min de bijîn. Wê li gorî çi bin û çawa bibin? Li gorî zilamênqlasîk rewşên wan ên wisa pir pêşketî, hene. Ez niha her roj darbeya kujîner liwê didim.

Dibêjin “Belê, lê wê demêem ê bibin li gorî çi?” Valetiyeke mezin çêdibe. Ev hin caran dibe sedem ku xwebiavêjin erdê. Nabe. Ji aliyê din ve bangawaziya wan a azadiyê pir bişemal e.Bi çekên ku berê qet nasnedikirin re hevdîtinê çêdikin. Bi vîna cewherîn, bibîryara cewherîn re hevdîtinê çêdikin. Her çi qas çors be jî, wekheviyeke ligorî tedbîra ku me bi van zilaman re girtiye, heye. Ev ji wan re weke tiştekeder baweriyê tê. Niha di her mercê de bi wî zilamê ku duhû gotineke xwe nedikirdudu re, wekhev e. Hinde caran ev têrê dike ku mirov wan bikişîne nava refênpartiyê û wan bigre. Ma dibe têkilî zêdetir çêbibin? Li gorî ya berê dibêje,têkilî tune ye, lê wê demê divê ya nû çawa be? Ev di nava me de rê li berzîndîbûyîna mejiyê jinê ya weke kevir lêhatiye, vedike. Mesela ev pir girîng e.

Ez bawerim te hinekî livir asta hevalan dît. A rastîn pir asta pêşketinê îfade dike. Ji asta pêşketinaxwandevanekî/e zankoyê zêdetir. Pêşketina hestên wan jî nikare biçûk bê dîtin.Mesela bi qasî ku ez dibînim şêwazê tevlîbûn û parvekirinê li gorî pîvanênTirkiyê, pîvanên sîstemê tam di asta xwe pêşkêşkirinê de ye. Ango şêwaza xwedayînê ya li gorî serdestê ku berê çêbûye. Zilamê serdest heye. Ez ji bo vêdibêjim; her tiştê we beriya vê bi sedsalan hatiye eyarkirin, ez ji we renabêjim “tu zewiciyî fîlan”, tu beriya vê bi sedsalan hatiye zewicandin. Hertişt berê hatiye eyarkirin. Ên ku nû digihijin jî, tenê li gorî rêzikên vêdiçin. Mîsoger wisa ye.

Ez vê xera dikim. Nihahin wêjevan, hunermend vê bi kedên sedsalan ve dikin. Me di heman demê de hertişt ji bo şer kir, em mecbûrbûn bikin. Ev weke ku zagoneke şoreşa Kurd e. Egernebe, ti tiştek sernakeve. Niha bi rastî jî pirsgirêk wisa ye. Eger em zilam biusula peşmergeyan bi jinê ve girê bidin, weke hûn dizanin peşmerge bûn hevkarêntam. Û yên ku hatine dizanin, tu bikujî jî tu nikarî pêşmergeyan ji sê rojanzêdetir di çiyan de bihêlî. Wekî din jî hemû xwedî zar û zêç in. Ne gengaz e kutu wî bikî gerîlayiyek. Ev zagon, zagoneke civakî ye. Ev jî wan ber bihevkariyeke mîsoger ve dibe. Hevkarî jî tê wateya tunebûna Kurd. Ev di me debûyereke pir mezin e, em ê çawa bişkînin?

M.Sayın: Bûyereke pirmezin e. A rastîn pirsgirêk e. Piştî ev hizir çêbibin şûndetir, pir zehmet nabeku bêne vê derê û bibin wekhev. Weke ku we jî diyar kiriye, heya astekêwekheviyek pêk tê. Va ye herî kêm çarçoveyeke hilgirtina çekê, razan û rabûnadi heman cihê de, nîqaşkirin û ji hev ne tirsin û hwd. derdikeve holê.

— Lê ev ne her tişt e.Kêm e.

M.Sayın: Ne her tişt e. Apiştî vê heye. Bi rastî jî pêwîst e ev şexsiyet werin guhertin û şexsiyetên nûbêne qezenckirin. Ez dihizirim ku wê bi hemû aliyên xwe ve yekser pêkneyê. Angoli gorî min şekilgirtina şexsiyet ji şekilgirtina civakî qût hizirandin, hizradê şexsiyet di giravokan de çêbibin, wê ne hizrên rast bin. Lê tenê wê hin kesli gorî gelamperiya civakî di pozîsyona pêşketî de bin û wê bi saya pêşketinaxwe jî civakê ber bi pêş ve bikişînin.

— Temam, tu dixwazîbibêjî ku ev ê di nava têkiliya pêşeng de pêk were. Ez ji we re mekanîzmeya vêvedibêjim, ku ev mekanîzma pir balkêştir e. Jin jî, zilam jî, dema têne sînoravî temenî, dixwazin li gorî zagona civakî teşe bidine xwe. Û qeyrana herî mezinjî wisa pêş ket. Wê demê ma min ev çawa çareser kir? Ez çawa hewl didim kuçareser bikim? Mekanîzma çi ye?

M.Sayın: Li gorî min jîem hema bêne ser vê mijarê.

— Ev pir girîng e.Kuştina zilam û zîndîkirina jinê, va ye tam di vê xalê de hewlek û plansaziyekebêhempa dixwaze. Eger wê ileh behsa hostatiyeke min bê kirin, wê demê ji minbipirse ka “te çawa karî vê bikî?”

M.Sayın: Jixwe ji bo kuez bikaribim vê pirsyarê pir bikim, loma vê vegotinê dikim. Ango zehmetiyekheye, xala ku min gotî ev bû; ev xebat hetanî vê derê hat, ji vê şûndetir jîpêşveçûna vê ya ber bi pêş ve heye, ev zehmetiyek e, ya duyemîn; li civakêbelavkirina wê ye. Em nahizirin ku wê tevahî Kurd an jî di rewşa yekbûyînaşoreşan de tevahî Tirk bibin gerîla û derbikevin çiya, yan jî wê bigihijin vêmertebeyê. Ev erka funyê dibîne û wê tevahî civakê biteqîne. Lê wê niha çawaçalakiya teqîna tevahiya civakê pêk bê?

— Ku ev modeleke pêşenge. Helbet ev tişteke ku baş tê fêmkirin e. Wê pêşeng jî pêk bê. Ez vê qebûldikim.

M.Sayın: Va ye rewşeke weya wisa heye. Li vir jiyaneke we ya xweser heye.

— Wê pir bi xweser be.Bi taybet jî ya min mecbûre pir xweser be. Min qasek berê vê jî got; di xwe dekuştina zilam, bûyereke pir bêhempa ye. Her ku diçe kuştina min a zilamê li derû dora xwe, bûyereke bêhempa ye. Eger wê jin tevlî vî karî û civakê bibin, pirgirîng e ku mirov jinê bixe rêkeke wê. A rastîn ev karên pir mezin ên şoreşgerîne. Kurd dikarin ji her kesê zêdetir şerkeriya çors bikin. Di cîhanê de keseknikare ji me zêdetir zehmetiya xêzantî û birçitiyê bikişîne. Fedakarî û wêrekîtam e. Em di cîhanê de yê yekemîn in. Mesele ne ev e. Ev taybetmendiyên erênine û xurt in. Lê eger em wan ji wan re bihêlin, wê ev di xizmeta mêtîngeriyadijmin de pir baş werin bikaranîn. Tu dizanî, hêza mêtîngeriya Tirk jî ev e.Heta ji bo Almanan jî bikaranîna mirovên wisa derfeteke bêhempa ye. Kudinirxînin. Ez vê pir zêde venakim.

Niha divê bikaribin ji boxwe vê bikin. Mesela zilamê klasîk, tenê ji ber vê klasîkbûna xwe dibe kerekîtam, ne wisa? Bila cîhan bi qandî dixwaze lê siwar bibe, lê nabêje “ay”. Tenêji bo rizgarkirina vî zilamtiya klasîk, her tiştê dike. Pêwîst e em vê xerabikin. Eger em bikaribin zilamê klasîk bikuj in, dibe pêşketinên pir girîngderbikevin holê. Girêdayîna bêhempa ya di jina Kurd de -ev jî zagoneke civakîye- ango ew jî tenê ji bo rizgarkirina namûsê girêdayînê dide nîşandan, ku dixuyaniyê de ev bûyereke namûsê ye, lê belê tecrîteke bêhempa ye. Lê zagon ev e.Gelo ez ê çawa bikaribim van li bin guhê hev bixim û bihilweşînim, hem jî demapêwîst dike ez hem girêdana girseyî, hem jî pêvajoya şoreşgerî bidim ber çavan?Li pêş têgihiştinên şaş bûyîna asteng…

M.Sayın: Helbet li virrewşeke pir krîtîk ku li ser devê kêrê ye, heye.

— Derbasbûyîneke li serpira Sıratê heye.

M.Sayın: Ango hin hizirdayîna pêş ne zehmet e. Lê behreya di polîtîkayê de heyî ew e ku mirov bikaribevan hizran bide pejirandin û bihêlibe ku wisa yan jî wiha bibe.

— Ez dikarim ji vê rebibêjim lîstok, lîstoka tiyatro an jî fîlmê sînemayê ya her timî jî. Ez tamlîstokekê dilîzim. Ez weke artîstekî mukemel bi wesf dikim. Ez rewşa medişibînim tiyatroyeke ku her ku diçe meraqa wê zêde dibe, kûr dibe û balkêşdibe. Jixwe her ku diçe heyecan jî heye, ne wisa? Pêşketî ye. Di tevahiya cîhanêde jî bi kelecanî tê meraqkirin. Pêwendiya wê bi van nêzîkbûnan ve heye. Meselaher kes niha dipirse “Wê rewşa me bibe çi, wê ev qirkirin bibe çi, wê ev şêwazajiyanê bibe çi?” Niha di vê sîstema ku min gotiye de cihê van hemûyan heye.Jixwe tu nikarî bi cureye din tolê ji vê civaka paşketî jî bigrî.

Mîsoger ev jin, ev zilamnehêjayî jiyankirinê ne. Û min her tim pirsî; şûna em wisa bin, em dikarin çawawan bibin bixin? Sedemeke din a bû sebeb ku ez bîryara şer bigrim, ev e. Belê,tu dizanî ku berpirsyariya şer hilgirtin pir girîng e. Gelek heval nizanin kamin ev berpirsyarî çawa hilgirtiye. A rastîn ev bûyereke girîng e. Her kesnikare hilgire. Hûn wê dizanin. Dema Şêx Seyît dest bi serhildanê kiriye,heftiyekê li ber xwe nadaye. Dema têkiliya Barzanî bi Şaxê Îranê re qût dibe,ji bo ku bikaribe vî şerî rake, bîst û çar saetan li ber xwe nedaye. Lê ev bisalane ez bi tena serê xwe li ber xwe didim û zehmetiya vê dikişînim. Hem jîmin ev bi mezinkirina şer ve bi ser xist.

M.Sayın: Gelek mirov bindikevin û dirûxin. Ango weke ku di mînakan de hene, ev pir aşkere ye.

— Helbet wê birûxe,pirsgirêkeke pir giran e.

M.Sayın: Mirov di bûyerênhîn pir biçûktir de jî dirûxin.

— Helbet, di pevçûnênji rêzê de jî dirûxin. Xwezî avaniya me hinekî ev fêmkiribûya û bizanibûyan kaberpirsyarî çi ye û parvekiribûna. Na! Her kes ji vê direve; weke ku min got,li hemberî tiştên herî zehmet li ber xwe didin, lê nikarin berpirsyariyê parvebikin. Min ev çima gotibû? Berpirsyariya şer…

M.Sayın: Me çawa belavînava civakê dikir? Ango wê ev têkiliya ku tê çêkirin çawa di nava civakê de bêbelavkirin, dê rêbaza belavkirina wê çi be? Dibe pêşxistina hin hizran nezehmet be, lê dê ev çawa ji hêzbûna civakê re bê veguhertin û wê çawa gengazbibe ku mirov têkiliya bi girseyê re ya li ser devê kêrê ye, biparîze? Me ji wêre bersiv hildiberand.

— Hilgirtinaberpirsyariya şer, pir mezin e. Temam, em bibêjin bila ti kes wê berpirsyariyêfêm neke, ew karê me ye? Belê, min got kuşt in. Min dixwast ez di wê xalê detiştekî bibêjim. Pir girînge ku mirov bîryara kuştinê bi her kesê bide girtin.Lê kuştina çi? Kuştina tiştên ku pêwîst nakê bêne jiyankirin. Tu dizanî, ev kareger ez dînbûyam û hesta min a berpirsyariyê pir pêşneketibûya, wê nikarîbûyabihatibaya rêvebirin. Ma min dikarî şer pêşxistibûya? Min ê derbeyeke wisabixwaribûya ku, ez ê ji zû ve tune bibûma. Tişta ku ez dixwazim bibêjim, demaez di derbarê mirovan de bîryarê didim, ez pir tangav dibim. Ez di zanebûnaberpirsyariyê de me. Bîryareke min ev bû. Şûna wisa bijîn, pêwîst e ev bimrin.Eger wê bijîn, wê demê divê çawa bijîn? Va ye min ew ji bo şer li vir hêdî hêdîrakirin ser lingan. Ji bo çi? Eger wê bijîn, jiyaneke ji mirinê kembaxtirdidijîn û eger ku wê şer nekin, pêwîst e mirov wan tegez bikuj e. Mesela egerev neyê serxistin, wê mirin jî pir bi xweşa min were. Herî kêm em ê bi mirinêji vê şermê rizgar bibin. Eger dibêtiya jiyankirina van heye û wê bikaribin şerbikin, ev bi vê re pêwendîdar e. Dema bîryar tê dayîn, yek hizir jî ev e.

Weke ku min qasek beriyavê got, zilamtî di heman demê de îqtîdarperestî ye. Ez dinêrim, xweziya xwe bivê tînin. Va ye ez tam jî di vê xalê de hewl didim ku mekanîzmayê xurt bikim.Zilamtiya xwe di bingehên rast de pêkanîn! Ez bihêsanî dikarim vê venerînêbikim. Ne tenê ji bo civaka me, ji bo tevahî civaka ku desthilatdariya zilamser heye. Di têgîna zayend de taybetmendiyek heye. A rastîn kêm-zêde tevahî jinjî vê dizanin. Ne tişteke ku min ew hilberandî ye. Ez hewl didim cihê vê yê dipolîtîkayê de hinekî aşkere danim holê. Îdareya zilam, bi taybet jî di civakahatiye çewisandin de, li cihên ku taybetmendiyên wî yên dîktatoryal hene de, biserdestiya zayendî ya li ser jinê ve pêwendîdar e. Mesela ev di rastiya me debalkêştir e. Zilamê me, tevahî tunebûyîna xwe, bêîqtîdarî û bêhêziya xwe bi hêzaxwe ya li hemberî jinê ve dixe hevsengiyê. Li vir zilamtiya xwe…

M.Sayın: Li wir telafîdike.

— Belê, telafî dike.Mîzgîniya wê li wir dide, li wir dibe egîd. Tenê jineke jar heye. Ma li hemberîwê jinê, zilamtiya te dike çend qurûş? Min ev di temenê xwe yê pir biçûk detespît kir. Va ye ev zilamtî pir xirab e, rewşa jina feqîr diyar e. Jixwe eztirsiyam ku bibim zilamekî wisa. Jin jî ji vê re amade ye, jarbûn an jîfêlbaziya jinê jî di vir de ye; ji bilî gotina “zilamê min” ti tiştekî din nabêje.Beyî ku bizanibe dibêje “zilamê min!” Li gorî nêrîna wê zilam xweda ye, axayêwê ye, paşayê wê ye, begê wê ye, efendiyê wê ye û her tiştê wê ye. Lê zilamtiyate tune ye, bi kêrî tiştekî nayê. Dema tu li pişt eniyê lêbinêrî, ne ti tişteke. Mîsoger naxwaze bibîne. Tevahî temenê xwe bi bîrdoziyeke zilamtiyê renixumandiye. Û jin, li wir tune ye. Qelipî û çû.

M.Sayın: Ev bû rê. Êdî binavê xwe hebûn, tune ye.

— Tevahî behreyên xwedikuj e. Mesela min ev di keçên ciwan de dît. Bi taybet jî zilamekî hinekî kal!Ne di ferqê de ne ka çawa didin windakirin, çawa winda dibin. Ev tişt ji bomirovekî ku di şêwazê min de ye, pir hêrsê çêdikin. Dikare bê gotin ku hinek ligorî kevneşopiya ne, dibe ev di civakê de çêbibin, lê ji ber giyana min hesase, min nîşaneyek danî.

Ev şaş e! dema cihê wê bêez ê hesabê wê bixwazim. Ev nabe. Lê va ye hûn jî dibînin ku vê dikin! Her kesdike. Wê demê ez ê jî li dij vê şer bikim. Mezinbûn çêbû. Zilam, ma tu dixwazîbibî zilam? Eger bi rastî jî tu dixwazî bibî zilam, wê ji bo te hin şartên minhebin. Qet pêwîst nake ku tu li hemberî jina evdal pesnên xwe bidî. Hûndizanin, zeyendîtiya çors, tê wateya xwe tam weke xwediyê îqtîdarê dîtinê. Ligorî vê jî dahûrandina herî balkêş a zayendîtiyê, ev der e. Çima em di vê deencameke siyasî ya pir bixeter derdixin. Pêwîst e zayendîtî tişteke pir xwezayîbe. Ez bawerim di vê de rola ezmûna ku min jiyaye girîng e. Li qebîleyekeEfrîqa binêre, tê de zeyendîtî bûyereke pir xwezayî ye.  Lê dema em ber bi rastiya me ya civakî vetên, di jin de zayendîtî zagona destxistina mêr e; ‘Min zayendîtiya xwe da te,tu dê hetanî dawiyê li min binêrî’.

M.Sayın: Ti tişteke wê yadin tune ye, ma çi bike?

— Lê li vir fetîşizmeketam heye, çelexwaritiyeke tam derdikeve holê.

M.Sayın: Li vir zilamhatiye çelexwerkirin. Mîsoger. Weke mal û milk ti tiştekî din nemaye.

— Jixwe ez dixwazim wêbêjim.

M.Sayın: Ji jinê re tenêtişta ku weke mal û milk hatiye hiştin ew e.

— Belê, wisa ye. Nehêza wê, ne mal û milkê wê û ne jî zanebûna wê heye.

M.Sayın: Ji xwe rêxistinbûnawê ya civakî qet tune ye.

— Qet tune ye.

M.Sayın: Tenê ew maye. Ewjî bi wê çekê dilîze.

— Û weke berhema wê jîçend hep zarok. Tevahî cîhana wê ewqas e.

M.Sayın: Dîsa zarok neyên dayîkê, ên bavê xwe ne.

— Belê, wisa ye. Ew pirnebaş hatiye xistin. Zilam di vê zayendîtiyê de fetisî ye. Di nava îqtîdariyekesixte de ye, jin tişta ku divê weke tişteke herî xwezayî bê pêşkêşkirin jî wekemalekê pêşkêş dike. Ez di vê watêyê de dibêjim; ti ferq di navbera kerxanê ûmala taybet de tune ye. Bila ti kes şaş fêm neke, lê bi rastî jî wisa ye.

M.Sayın: Belê, belê.

— Rastiya wê cuda ye.Divê tu carekî li ser hesabê nekî. Tu dê weke malekê, weke gihiştina hevbikarneyînî. Yek dibêje “ez li ser te dibim serdest” yek dibêje “ez te bi vê bixwe ve didim girêdan, te dikirim”. Tu dê wisa nêz nebî. Mixabin ku civak wisabi hev ve kîlît bûye. Ku li ser vê jî her cureya durûtiyê, nêzîkbûnên mal-milk,bêhezkirinî, bê ehlaqiyên di her cureyê de, direw-merew têne kirin. Ne zilam e,lê weke zilam dixuye. Ne jin e, lê weke jinê dixuye. Van ez di temenekî biçûkde bandor kir im. Serhildana min ji vê re ye. Pêwîst e mirov vê pir baş bizane.A herî girîng jî, min hem dît, hem jî ev guneh nêzî xwe nekirin. Ev e, tişta kuher kes nikare bike, an jî ya ku min xwest ez di nava PKK’ê de pêşbixim ev e.

Şerkeriya PKK’ê, bikuştina vî zilamî ve girêdayî ye. Baldar be, ev hinekî di vê wateyê de dimirin,şer dikin. Jin hinekî di vê wateyê de nêzîkbûnê dirûxîne û dibe leheng. Tiştekeder baweriyê ye! Li holê bi hezaran mînakên wê hene. Ango ez vê ji bo ku bibegotin, nabêjim. Û li gorî min bi rastî jî ev serkeftinek e. Şoreşeke mezin e ûxebata ku di van salên dawiyê de herî zêde ez bi xwe ve dame girêdan ev xebate. Û ez dikim sînorê serkeftinê bigrim.

M.Sayın: Jixwe we girtîye. Li gorî min sir di wir de ye.

— Ango her çend hin kesaciz bibin û hêrs bibin jî…

M.Sayın: Ez dibînim ku evgotin ji bo ku bibin gotinên xweşik, nehatine gotin. Ango min jî bi salan serêxwe li ser vê meseleyê êşand. Û min hewl da ku tiştên min jiyane analîz bikim.

— Baş e, baş e, tu pêre mijûlbûyî. Pir girîng e.

M.Sayın: Û rastî wisa ye.Eger em bi rastî jî çîna serdest hilweşînin, em bi mejiyê zilamtiyê re…

— Bi qandî qirûşekê jînirxa wê tune ye.

M.Sayın: Em ê çînadesthilatdar danin ser îqtîdarê. Em ê çîna desthilatdar bi ser têkiliya xwe yabi jinê re, bînin ser îqtîdarê.

— Ku ya li Rusya çêbû,ev bû.

M.Sayın: Bûyîna çînadesthilatdar, tenê di têkiliya milk de, di xwedîtiya milkê taybet de nîne, êndi nava me de hatine ser îqtîdarê, bi awayek ne pir ecêpmayî, pir hêsan, wekeku xwediyê milk in, gotina “heçku” bikaranîn û bi temamî weke ku xwediyêtasarûfê ne bikaranîn. Ango wê biketa bin milkên wan.

— Di şexsiyetên me yênsosyalîst de mîsoger hêrsa îqtîdarê ya çîna desthilatdar a bi sedsalan, di astekegirîng de heye. Ligel îqtîdarbûyîna lez, bi gotina “wê sosyalîzm piştre were”xwe dixapînin û dikevin nava nêzîkbûnên ji berê xetertir. Ji ber pêşketinaîktîdarê ya bi bandora sosyalîst ve saxlem çêdibe jî, heye. Hûn dizanin, va yekapîtalîzma dewletê, ev-ew û hwd. Ev ê nêzîkbûnê hîn bi xetertir bike. Li gorîmin raveya keda we ya li ser demokrasiya sosyalîst jî ev e. Ji bo ku mirov berbi wê ve biçe, divê ev tişta ku me kiriye bê kirin. Û ez vê hîn weke destpêkekefirehtir dihizirim. Ez niha hinekî din bi wêrektir li ser disekinim.

M.Sayın: Jixwe dema mirovdest bi vê dike, wê demê pirsgirêkên rasteqîn derdikevin pêşiya mirov. Berê lipêş me pirsgirêkên rastîn tune bûn. Ji ber nikare rastiya tiştekî qebûl bike,loma pirsgirêkên ku derdikevin pêşiya me pirsgirêkên weke pirsgirêkên di civakêde ne. Wê demê dê di nava civakê de belavbûna vê têkiliyê çawa be? Pir zehmetnabe ku mirov mirinê nîşanî mirovan bide, bibêje em ji bo armanceke diyar şerdikin û di wê eniya şer de wan fêrî cî girtinê bike. Ev di dîrokê de dûbare bûû me ev kir.

— Ev, bi xwe xapandinêre jî gengaz e.

M.Sayın: Netewên cur becur ev kir in.

— Eger em wî wisa qebûlbikin, ev bêehlaqiyeke mezin e. Ango eger em mirina bi şêwazê kevnar ji mirovre layîq bibînin, wê her tişt ji dest biçe, wê sosyalîstî fîlan nemîne. Jixwesedemeke girîng a windakirinê jî ev e. Min ji ber vê got; bi qandî raveyaqebûlkirina mirinê heye, mecbûre raveyeke rast û girîng a qebûlkirina teşeyekerast a jiyanê jî hebe. Helbet tu dê serê xwe li ser van biêşînî û va ye me got“partîbûyîn”. Hûn ê di serî de vê li partiyê, heta beriya wê jî bi çend kesênRêber bidin pejirandin û cewherîkirin. Eger ev nebe, nabe. Tişta ku li gelekdeveran nehatiye kirin û heta gelek partiyên ku serkeftin jî qezenc kirine nekiriye,ev e. Her tim hatiye gotin “wê sosyalîzm bê damezirandin piştî wê dê ev werinçareserkirin”. Berevajî ye, heta ev felaket e û şaşitiyeke mezin e. Tev diencama vê şaşitiyê de winda kirin û ji holê rabûn. Ez vekirî bibêjim; eger divan salên dawiyê de di PKK’ê de pêşketinek hebe û pêşketineke balkêş hebe, evbi fêrkirina min a bi vê ve girêdayî ye. Min xeterî dît. Burokratbûna bilez ûbi zimanên van desthilatdaran ve dest bi jiyanê kirin. Min got “bisekine” û ezpir hişk bi ser de çûm.

Bihizirin, em hîn nebûnedewlet fîlan. Eger em bibin dewlet, wê çi bela bê serê me? Wê hev bixwin. Tuniha dibêjî navenda PKK’ê, lê navenda wê pirsgirêkê. Min Cu. girtiye. Dê Cu. tudê çawa bijî? Ka Cu. xwe bide nîşandan da ku em bibînin ka tu dê çawa li berxwe bidî? Ka em binêrin Cu. sosyalîstekî çawa ye? Ji bo min pir girîng e. Wekenavend, ango bi navê navend têne cem min. “An hûn ê birevin, an jî em ê tiştekînîqaş bikin”. Û mîsoger di min de zorîtî tune ye. Ango ez ti tiştekî bi zorî bimirovan nadim kirin. Eger biçin, ez ê rêzê nîşa wan bidim, lê eger dixwazindewam bikin, ev jî lêhûrbûneke mezin dixwaze. Niha min hêmanê me yê din girtedest û nirxand. Rewşa hêmanê me yê din jî wiha ye; “Ê ku ji min hez neke, wênikaribe bibe ti tiştek, ê ku ji min hez neke dijminê partiyê ye, ê ku ji minhezneke dijmin e”. Û wekî din jî malikê li yê jê hez neke xera dike. Ma ezmecbûrim ji te hez bikim? Na! Çima pêwîst e ez ji te hez bikim? Çima divê herkes ji te hez bike? Qet raveya wê tune ye. “Ê ku ji min hez neke dijmin e,  bila yê ji min heznake bimre”. Nizanim di wanstadyuman de…

M.Sayın: Bila yê ji minhezneke bimre.

— Belê. Ma di nava mede jî ev wisa derkete holê? A rastîn ev pêşketineke balkêş e.

M.Sayın: Lê ez bawerimhemantiyên ku li vir hatine avakirin, hene. Dema dibêje “bila yê ku ji min heznake bimre”,wekheviyekê, hemanbûyînekê dixe navbera xwe û partiyê, navbera xweû têkoşînê, navbera xwe û armancên sosyalîzmê.

— Vê ferq dike;pêşketinek heye, hilkişîneke mezin heye, bûyereke mezin a îqtîdarê derdikevehole. Wê ew lêhûr bibe, wê pêşeng jî lêhûr bibe, navend jî hinekî mecbûre lêhûrbibe. Va ye ez jî hinekî lêhûr dibim. Ev jî hinakî sêwî mezin bûye. Li rexjiyana arîstokrat jî derbas bûye, bêriya wê jiyana arîstokrat kiriye, lê bidest nexistiye. Di nava tola “ax, ka ez rojekê bihatibûyam ser wê ango bibûyamrêveber” de ye. Dema niha ev şexsiyet bi hêza PKK’ê û bi lêhûrbûna di PKK’ê deye re rastî hev tê, bi wan tiştên ku ji tevahî zarokatiya xwe ve, heta di heftsaliya xwe de, di zikê dayîka xwe de jê bêpar maye, bi azweriyeke mezin, hetabi çavkaniya azweriyê re ji xwe re dike mal. “Ez her tişt im”. Wisa dixuye kupir bi min ve girêdayî ye, lê vê jî ji sedî sed ji bo hêzê bigre dike. Min jibo wî jî qasek beriya vê got. Eger ku nêzîkbûn di bingeha girtina hêzê de bin,wê ne durist bin. Hem jî hêzê bi awayek bêhesap girtin.

Hûn dizanin, tê gotinqeşmertiya sultan. Ev pir bixeter e. Qutbek wisa pêşdikeve. Qutbek jî hîn ne diferqa rastiyê de ye. Hêz çi ye, wesfa hêzê çi ye, hêz çawa çêbû? Mesela dirastiya Rêbertiya PKK’ê de lêhûrbûneke hêzê heye. Di vê de bîrdozî heye,pratîkeke mezin, mekanîzma heye, min qasek beriya vê got; tu dê di nava vê hêzêde wekheviyê çawa fêm bikî? Tu dê wekheviya jin-zilam çawa fêm bikî, tu dêparvekirinê çawa fêm bikî, tu dê hezkirinê çawa fêm bikî? Tev bi serê xwe biqandî bergên pirtûka ne. Wê navend niha vê fêm bike. Hêza wan têra fêmkirina vênake, têne pêşberî vê û şaşo maşo dibin. Va ye nikarin bibin, nikare xiyanetêjî bike. An jî wê pir ferdparêz be. Helbet hêza wî têra vê jî nake.Diceribînin, pir diceribînin, lê nabe. Û bi vî rengî ev kar tê wateyatêkoşîneke mezin. Û pêwîst e jî. Rewşa di partiya Rus de û di gelek partiyêndin de tunebû, ev e. Ez vê dikişkişînim û dikim girêka kor. Ez aşkere bibêjim;“an ev ê wisa be, yan jî ev wê bi min re têkeve binê axê”.

Ji ber em nikarinxirabiyekê li ser serê civakê rabikin û yeke din serdest bikin. Na em nikarinwisa li civakê bikin. Ev ê bibe bêehlaqiya tam. Ez li dijî vê jî dikim xwedestnedayî bikim. Eger ez sernekevim, bila her kes bizanibe ku; min heya nefesaxwe ya dawiyê şerê vê yê mezin daye. Wê lêbikolin. Eger bi rastî jî kadroyên wêyên wisa hebin, aşkereye ku ev ê ji min zêdetir şer bikin. Ku mînakên wê jîderdikevin holê; mînakên jin, mînakên zilam niha ji min zêdetir biwêrek û fedakarin. Ango ya rastîn di vê wateyê de sîstem hatiye pêşxistin. Belê, bi pevçûnêçêdibe û wê bi pevçûnê çêbibe. Şerê îqtîdarê ne tenê di nava PKK’ê de, heya dinav mejî û dilê kadroyên PKK’ê de jî hatiye çandin.  Ez bi xwe re ew qas jiyan dikim. Niha ya disîstemên din de nîne ev e. Û eger em ê îleh bibêjin nûbûnek; nûbûnê xwe bilêhûrbûneke wisa ve danî holê. Li gorî min divê hîn jî dewam bike. Divê keseknebêje “çima wisa dibe. Divê em bisekinînin”.

M.Sayın: Eger mirov wisabibêje, ev dibe vale derxistina tevahî kedê. Ango dibe serkeftineke klas bêqezenckirin. Hûn jî dikarin şerê mêtingeriyê bigihînin serkeftinê. Gengaz e. Jibo ku şerên mêtîngeriyê bêne qezenckirin, ileh pêwîst nake ev tiştên ku megotine hebin. Şerên mêtîngeriyê yên hatine qezenckirin hene, lê windakirinapêşerojê jî heye. Ango eger ev serkeftina hatiye qezenckirin di xwe detêkiliyên ku vê serkeftinê veguhezine pêşerojê nehewîne, wê rê li berwindahiyên ku em di rewşa gelên din de dibînin, veke.

— Niha evtaybetmendiyên yekûn e. Me diyar kir. Va ye encamên mezinbûna M. Kemal diyar e.Helbet em ê temamî di ferqa van de bin. Ango ez di vê wateyê de tenê ji bonetewekê nabêjim. Jixwe me her tim got; em şoreşê tenê ji bo netewekê çênakin,lê ji ber bi awayekî herî hêsan şoreş dikare di nava vî gelî de bê kirin, me evweke ceribandinekê girtiye dest. Lê ev mîsoger humanîzmeyeke di asta herî jorde esas girtin e. Ez vê weke felsefeyeke jiyanê, şêwazeke jiyanê dibînim. Ji bomin çêbûn an çûnebûna wê ya ji bo netewekê, qet ne girîng e. Ji hêla min vemecbûre ji bo tevahî mirovan wisa be.

M.Sayın: Venêrîna rastîna enternasyonalîst jî ev e. Encama mecbûriyeta sîstembûyîna hizran jî, ev e.Eger em di cihekî wê de hizrê neşkînin, encama wê ya mecbûrî jî ev e.

— Mecbûre wisa bêfêmkirin. Va ye ev Pakîstanî hatiye, bi ji yê Tirkiyê re hatiye, KurdistaniyêBaşûr hatiye, di navbera wan de ti ferqek tune ye. Hemûyan pir eleqeder dike.Di heman astê de eleqeder dike. Wesfa enternasyonal-civakî ya şoreşê, bi rastîjî ji wesfa vê ya netewî û siyasî girîngtir e. Em vê bi temamî ferq dikin. Ezbawerim niha vegotina vê ya “kuştina zilam” têra vê dike. Navê wê wisa lê bike.Min qebûl e. Gelo ji bilî vê aliyekê din ê hîn balkêştir çi bû?

M.Sayın: Beriya em werinser nirxandina aliyê balkêş, ez girîng dibînim ku li ser tişteke wisa weresekinandin. Em dibêjin em ê hem mirov bidin jiyîn -di jinê de bi teşeyeke hîncudatir- hem jî wê xwezayî be. Bikaranîna rayên kesî yên ku leşkeriyê jî bi xwere tîne, heye. Ango fermandarî…

— Li gel xwe hildigire.

M.Sayın: Helbet di kêliyaoperasyonê de nîqaşa “ferman dayînê” çênabe. Ne wextê nîqaşkirinê heye, ne jîmercên wê. Divê nîşaneke çav têrê bike, nîşaneke tilî têrê bike. Xala ku emniha nîqaş bikin ne ev e. Lê em ê çawa fêmbikin ka ev têkilî serê tişteke dindinixumîne yan na, mîsoger dibe binixumîne, lê em dikarin çawa vê nixumandinêasteng bikin, hûn ji bo vê çi dikin? Gelo min karî derdê xwe vebibêjim?

— Ango em ê çawa rêgezademokrasiyê bidin meşandin û pêkanîn.

M.Sayın: Belê. Ango diberêgeza demokrasiya di nava têkiliya emîr-komuta ya mirovê bûye kole de bêveşartin. Gelo tu çawa dikarî vê asteng bikî? Pirsyareke din jî; dibe teşeyêndemokrasiya biteşeyî hebin. Hûn dikarin fermandaran hilbijêrin. Dibe bi endamênku li derveyî operasyênê mayîne re jî, nîqaş bêne kirin.

— Lê  bi wê nikare bê çareserkirin.

M.Sayın: Lê giyana vêçawa tê pêkanîn?

— Bi taybet pêkanînagiyan û mekanîzmeya wê pir girîng e. A rastîn beriya wê jî divê mirov pir başli wê têgînê binêre. Ango va ye eger em ê bibêjin demokrasî li gorî zanistê diYewnanîstanê de îdareya gel e, eger em hîn şênbertir bibin; di van deman dezalîm hene, ez bawerim pir diçewisînin. Gel radibe serhildanê, despotan gêrdikin. Bi qasî texmîn dikim ev dibe demokrasî.

M.Sayın: Kevneşopiyêncivaka Komînal hene. Ango ev kevneşopî di nava wî gelî de di dijî.

— Lê otokrasî ye,olîgarşiye çi ye, di nava rêveberiya despot de…

M.Sayın: Tev hene. Angohin hêz erkê li dijî gel dixin destên xwe û despotiya xwe ava dikin. Bi taybetjî vê li dijî gelê ku dixwaze çarenûsa xwe diyar bike, dikin.

— Lê di kîjan demê de?

M.Sayın: Lê ew dikareyekser derbasî nava serhildanê bibe.

— Di xwe de nakokiyekêjî dihilgire. Ji ber îdare, navê wê jî li sere, tê wateya otorîteyekê. Pêwîst emirov demokrasî û otorîte tevlîhev neke. Pêwîst e mirov ji têgîna otorîteyê revekirî be. Dij-demokrasîtiya ku têgîna otorîteyê dejenere dike çi ye? Pêwîst emirov vê ronahî bike. Li gorî min rêveberiyeke yek kesî jî, bi hêsanî dikarebibe demokrasî yan jî herî kêm ji vê re xizmetê bike. Lê qaşo piranîparêzîheye, lê dekbazî heye, ku tevan li tiliya xwe badide. Ew jî pir bi hêsanîdikare bibe xeteriya îqtîdara demogojîk a demokrasiyê.

M.Sayın: Dema em licivakên burjûva dinêrin em dibînin ku demokrasî heye, lê tişta serxistine valekirinawê ya ji giyan e. Ango li şûna wê qeşmertiya yek kesî, dîsa çînek bi tena serêxwe heye; tevî partî û komcivakên wê yên cur be cur hene jî, ew civak tev…

— Ew ne demokrasî,demagojî ye.

M.Sayın: Gengaz dibe kucivakê li derdora berjewendiyên xwe bizivirîne.

— Demogojî ye. Ez biqandî texmîn dikim navê tîpîk didine vê. Dema li hemberî vê vîna yek kesêderbasdar dibe, wê demê dikare behsa demokrasiyê bê kirin. Ez dixwazim wêbibêjim. Demokrasî ileh ne hilbijartin e, ileh ne partiyên zêde ne.

M.Sayın: Mirov dikarebêje ‘tenê’. Di gotina tenê de sûd heye. Dema li cihekî azadiya mirov a xwerêxistinkirinê ji holê rabû, li wir hizirîna pêşketineke navarokê zehmet e.Tişteke wisa tune ye ku, demokrasî ileh li cihê rêxistin lê heye, hebe. Weke kuem îro dibînin, mirov dikare enerjiya xwe biherikîne nava tiştên din. Lê direwşa ku ew gel li holê rabûye de jî, demokrasî nikare bijî.

— Niha vê jî biaşkereyî wisa pênase dike. Bi qandî gel bihizire bila bihizire, bi qandîrêxistin bike bila bike. Li gorî min eger vê wisa bi nav bike, wê bes be. Tu dêsînor nedeynî, bi qasî bikare bihizire bila bihizire, dema pêdivî bi rêxistinêdît, bila birêxistin bibe. A ku vê birêkûpêk bike wê partiyek be, yan pir partîbin, an kesek be, an jî saziyek be, ev di rêza duyemîn de dimîne û ew qas jî negirîng in. Eger em ewlehiyeke wisa bidin, em ê şartê bingehîn ê demokrasiyê bicih bînin. Ji lewra hemû tiştên ku em ê li vir, di nava refên xwe de lê hişyarbibin ev formul û pênaseyên wê ne. Ez dibêjim “bi qasî tu dikarî bihizire”,hewl tê dayîn ku ev di nava partiyê de jî bê serdestkirin. Û bi qasî ku hûndikarin xwe birêxistin bikin.

Niha li pêş vê astengîtune ne. Ji lewre di me de hewl tê dayîn ku rêgeza demokrasiyê ya li gorî vêwere rêvebirin. Ê li vir asteng e, kes bi xwe ye. Ango li gorî min pêşnexistinarêxistin û hizir, pêşnexistina demokrasiyê ye. Pirsgirêk ev e. Li vir şêwazêmin pir girîng e. Tu dizanî ev gelê ku zimanê wî hatiye birîn, bi gotineke dinzimanê çiyayîyan, ango zimanê tuneyî.

M.Sayın: Belê.

— Bingeha demokrasiyêbi şarta ziman ve girêdayî ye. Eger te di şexsê milyonan de zimanê vî gelêvekiribe, tu demokratî, ku ev demokratbûna herî mezin e. Pêwîst e ev di dev deneyê anîn û birin. Va ye Kurd niha diaxive, bisazî dibe. Ev ji bo demokrasiyêgavên dilnizm in. Ev yek. Ango di warê mercên kêmtirîn de. Helbet jidemokrasiyê re hizreke hîn pêşketîtîr pêwîst e. Hizra azadiyê, hizra îqtîdaragel pêwîst e, hizra partiyê pêwîst e. Dibe hilbijartin jî pêwîst be. Heta şerjî pêwîst in. A rastîn şerê ku em didin meşandin, şerê demokrasiyê ye. Ji berdijminekî ku dixwaze zimanê te bibire heye, faşîzm heye. Rêxistin, çand û hetaşêwazê îfadeya jiyana te qedexe dike. Niha şerekî pir mezin ê demokrasiyê heye.Niha dikare bê gotin ku şerê Kurd, şerekî herî mezin ê demokrasiyê ye. Em bigiştî dibêjin şerê Rizgariya Neteweyî.

M.Sayın: Ez li virtiştekî diyar bikim; eger we ev hizir neparastibûya jî, min ê piştevaniya xweya ji we re dewam kiribûya. Ji ber ji bo gelek bikaribe gotina xwe bibêjeşerekî ku tê meşandin heye, ev bi xwe demokrasî ye. 

— Mîsoger demokrasiyeke.

M.Sayın: Ango ev tenê neji bo we demokrasiyek e, ji bo me jî demokrasî ye.

— Ez ê werim ser vêmijarê, helbet eger zimanê gelê Tirk jî li dijî vê dij-demokrasiya mezin nebe,ew jî dûrî demokrasiyê ye. Zimanê gelekî wisa bi zîncîran girêdayîn dide nîşanku ev şêwazekî cewaz ê bi zîncîran girêdayîna zimanê gelên din e.

M.Sayın: Ev mekanîzma jibo we biçewisînin ji mecbûrî hatin çêkirin, lê li ser gelê Tirk jî hatinbikaranîn.

— Belê, wisa ye.

M.Sayın: Bîrdoziya kuayîdê wî ye, bîrdoziya ku ayîdê bêdengkirina we ye, weke nîrekî dixin serê gelêTirk û karkerên wê.

— Ew pir zelal e. Jiber wê, weke ku em her tim jî dibêjin, şerê mezin ê demokrasiyê, şerêdemokrasiya gelê Tirke jî. Di vê de jî ti caran fikarên me çênebûn. Ez ê neyêmvê jî. Ez ê werim ser dîktatoriya xwe, demokratbûna xwe.

M.Sayın: Di vê navberê deka hûn hinekî vêbibêjin da ku ez jî hinekî birûnim.

— Helbet tu birûne, tuşervanekî westiya yî, tu nikarî li ber xwe bidî.

M.Sayın: Ez ne fermandarêgerîla me.

— Eger mirov baldar be;niha wêdatirî daxwaza min, gel ji bo min dirûşmeyan dibêje. Ango ne pareyên kuez belav dikim hene, ne jî rewşeke min a tirs belavkirinê. Pir girînge ku ev liEwrûpa wisa pêşdikeve. Her çend ez bi tena xwe jî bim, gel xwedî li minderdikeve, ev xwedî derketina gel mîsoger pêwîstiya demokrasiyê ye. Ji ber minmîsoger ne got sekna me tenê rê li ber vebûna zimanê gel û vejîna çanda gelvedike, em pir bi plan û bizane dimeşînin. Di rastiyê de pêwîst e weke otorîteyekepir mezin a demokrasiyê were fêmkirin. Jixwe ez hêza xwe jî ji vir digirim. Dibingeh de, ji gel digirim.

Helbet temsîlkirina me yagel û xistina rêka wê ya rast, demokratbûn e. Ji ku derê ve tê nêrîn bila bênêrîn, vegotineke din a demokrasiyê ne mîsoger e. Ez dikarim ji derveyî vêkengî bibim dîktator? Dema ez li pêş bilindbûyîna gel bûm asteng, li pêş çalakîû xwe aşkerekirina gel bûm asteng, hingê dikarim bibim dîktator. Ji xwe dema ezşerê demokrasiyê wisa bibehre nedim, ez ê yekser bikevim. Lê dema ez pirxurtbim, ez ê beşeke teng bigrim rex xwe, va ye burokrasiya partiyekê,navendeke partiyekê weke “em li wir gel bidin bêdengkirin, rêxistinê li wê derêbisînor bikin, azadiya îfadeyê li wir bisînor bikin, em ji fîlan derê reqedexeyan bînin” ev dij demokrasiyê ye. Lê niha di bûyera PKK’ê de şerekî mezinê demokrasiyê, hem di nava rêxistinê de, hem jî di nava gel de, heye. Li gorîmin hûn vê ji bo xwe bibînin û binirxînin. Ji bo me ji bûyîna mijara rexneyekê,ji nirxandinekê zêdetir, a girîng ev e; gelo em dikarin fêm bikin, em dikarinji xwe re hinekî bigrin?

Ez dûbare bibêjim; evciwan jî di nav de, wan heya duhû jî nedikarîn du gotinan bînin cem hev ûbiaxivin. Niha eger ev leşkertiyê dikin û siyasetê dimeşînin, evdemokratbûyîneke pir mezin e. A rastî şerê kadro û kes, xwe anîna rewşa hêzekeçalakiyê ya wisa ye. Hûn dibêjin demokrasî, ev qezenkirina ziman, rêxistin, xetû hêza bîryarê ya gel e. Eger ev ciwan jî xwe herî kêm weke şervanekê/îdibînin, PKK temamî demokrat e. Çima xwe li gorî daxwaza gelekî rêxistin kirine, xwe bi qasî şer bikin xurtkirin e? Loma divê mirov bizanibe ku ev artêşbûnjî, artêşbûneke demokratbûyînê ye. Şerê ku di nava partiyê de di vê bingehê detê meşandin jî, şerê demokrasiyê ye. Li hemberî wê taxim û şexsiyet hene. Minqasek beriya vê ji we re got, ezezîgeriyeke teqez ferz dikin. Têgînên herî zêdedi raporên Botanê de hatine bikaranîn, “çewisîner e, tasarûfvan e”. Di wateyaferdî de dimîne.

Me ev têgîn pêşxistin; megot ne tasarûfvanî û çewisînerî, lê parvekarî. Dikeve nakokiyê. Fermandar wekexwezaya kar, her tim dixwaze biçewisîne, lê wê şervan jî her tim hinekî azadiyêbixwaze. Em di nava yekbûyînekê de fermandar wisa dikin çavkaniya otorîteyekerast û şervan jî ji rewşa koleyan de derdixin û tînin rewşa şervanên azadiyê.Em vê pêşketinê hinekî wisa di nava yekbûneke diyalektîk de qezenc dikin. Lomanikare bê biçûk dîtin. Jixwe eger ev rastî nebaya, ne wê PKK weke rêxistinekeniha wisa birêve biçûya û ne jî wê gel wisa bi israr şopandibûya. Ango rêgezademokrasiyê ji ya tê hesibandin berfirehtir e. Ez dixwazim hûn mekanîzmeya wêfêm bikin. Di vê mijarê de jî hewleke min a pir mezin heye. Ez di pratîkê de jîpratîkvanekî pir xurt im. Ji bo bi taybet jî her tim girêdana gel bê çêkirin,niha yek jî ji şerên mezin; qûtkirina ferzkariyên di nava rêxistinê de ne, evjî kêm zêde pêşdikeve.

Hem hebûna jinê, him jîartêşbûna di gerîla de, hêmaneke pir mezin a demokratkirinê ye. Eger hebeazadiyeke jinê, gotineke Markse jî, wiha dibêje; “Asta azadiya jinê, astaazadiya civakê ye”. Hebûna jinê di nava gerîla de pir girîng e. Eger kesek bizorî nêzî wê nabe, ev asta azadiyê ye. Krîtera bingehîn a di vê bingehê de,mînak em li tevgera Efgan Talîban binêrin, weke ku jin nîne, ên di nava tevahîqadên civakê de jî xistine nava malê.

M.Sayın: Li mitfaxê didinxebitandin.

— Jin hêmanekezayendîtiyeke çors e û yeke wisa ye ku di mitfaxê de tê bikaranîn. Di me de newisa ye, berevajiya vê ye. Tu gerîlayên Afgan û yên me bîne cem hev, wêdîmeneke pir balkêş derbikeve holê. Dema em dibêjin ‘em di heman erdnîgariyaRojhilata Navîn de bi van re dijîn û em hêza herî mezin a demokrasiyê ne’, ezqala vê dikim. Pir girîng e. Jinên gerîla li dijî vê sîstema civakî û vêdesthilatdariya zilam di nava refên partiyê de ragirtin, rêka demokratbûnê ye.Bi taybet jî dema gihişte vîn û hêza cewherîn, dema li xwe hizirî û bîryarênxwe girt, gelek hewlên wê yên siyasî-leşkerî çêbûn û pêşket, ev demokrasiyeketam e. Em li hemberî wan baldarin. Şivan hene. Em bibêjin ku ew jî di hejmarekepir de fermandar in. Hevsengiya vê jî tê çêkirin. Ez bi taybet vê modelademokrasiyê ya xweşik li dij bandorên sîstemê pêşdixînim.

Eger neyê dejenerekirin;bi rastî jî di asta PKK’ê û di serdema Rojhilata Navîn de, ezmûneke demokrasiyêya ku neyê biçûk dîtin, mijara gotinê ye. Dewlet dixwazin ku vê weke tedbîrasteng bikin. Heta Îran, heta ew der-ev der dibêjin; pêşveçûna jinê zagonên metangav dike. Girtin çêdibin, lê em ê zêdetir pêşbixin. Pêwîst e mirov jinirxandina jinê ya weke pîvana sereke ya demokrasiyê netirse. Ev ji bodemokratîkbûna zilam jî wisa ye. Dîsa ev ji bo kasta civakê û sîstem demokratîkbibe jî girîng e. Ji bo ku demokratîkbûna wan girîng e. Bi kinasî bersivapirsyara we ya “wê di bûyera PKK’ê de û di Rojhilata Navîn de pêşketinademokrasiyê çawa bibe”, ev e. Em ne mecbûrin demokrasiya sosyalîst fêm bikin,nizanim pêwîstiyên wê binin cî. Me ew bi xwe re weke teorîk nîqaş kir, emnaxwazin pir bikûranî li ser binirxînin. Pêwîst e otorîterbûn çêbibe, lê divêti car mirov nebe îqtîdareke wisa.

Di vê mijarê de weke kudi Sosyalîzma Pêkhatî de jî heye, em pir bi rêgez in û pratîkeka me jî li gorîvê pêşdikeve. Ez dixwazim diyar bikim ku ji hîn niha ve tedbîrên temirandinapartiyê û dewletê têne girtin. Em pir ji amûra partiyê hez nakin, ji otorîteyêjî hez nakin. Ji bo min pêwîstî bi otorîteyeke li gorî pêwîstiya kar a rojaneheye. Em vê pêwîst dibînin. Eger pêwîst be, bila li gorî pêdivî û pêşketinêbibe otorîte, bila bibe partî, fermandar. Na tu dibêjî amûr e, wê hema bibinburokrat û wê dev jê neberdin.

M.Sayın: Ma tişteke wisadi vir de tune ye, ango ji aliyê afirandina otorîteyê de destlêwerdana gel û bitaybet jî venêrîna wê otorîteyê ya ji aliyê gel ve. Ma pêwîst nake ku mirov lihemberî vê baldar be?

— Jixwe venêrîn pir e.Li gorî ku agahî didine min, pêwîst e pêşxistina gel, bibe xebateke bingehîn adivê were pêşxistin. Lê ev jî bi çi dibe? Bi xurtkirina gel ve, tu dê partîbiçûk nebînî û gel mezin bikî. Loma tu dê ji bo vê ziman û hêza hizirandinê yagel pêşbixî. Pêwîst e gel bêdeng nemîne. Heta pêwîst e gel xwe jorî partiyêbibîne. Ev pir girîng e. Ev li Rusyayê çênebû. Partî her tişt bû, gel ne titiştek bû.

M.Sayın: Ango em dikarintêgîneke wisa pêşbixînin; partî amûreke di xizmeta gel de ye.

— Heta li gorî min…

M.Sayın: Ango pêwîst epartî jî wisa tevbigere.

— Pêwîst e em dewletêjî bixin navê. Pêwîst e em ne tenê weke amûrekê bibînin, di heman demê de wê jiholê rakin û biçûk bibînin. Ev amûr çi ye, pêwîst e ku dera wê xirabûyî be emhema perçe bikin. Ku dera wê kêrnehatî be, pêwîst e em biavêjin sergoya dîrokê.Ango berevajiya vê di Tirkan de heye. Dewlet pîroz e; dewlet bav e. Evdij-demokratîkbûne û vê dewletê hov û biçûk bibînin. Pêwîst e. Eger pîs jî be,pêwîst e em vê amûrê bikarbînin. Ji ber pêwîst e mirov ji goşekê biçe goşaya dinû wisa derbasdar nêz bibe. Heman nêzîkbûn ji bo partiyê jî derbasdare. Angoeger te ev organ mîsoger kirin, ev bi xeter e. Pêwîst e şûna vê mirov bêpêşxistin, civakîbûna wê bê pêşxistin û di nava sîstema civakî de jî gel bêpêşxistin. Mirov dikare wisa derbasî demokrasiya sosylîst bibe. Hevalê Mahîr,ez bawerim ev tune ye. Eger dixwazin xalên din ên balkêştir bînin ziman, ezdikarim wê jî binirxînim. Keç jî dikarin biaxivin.

We niha em guhdar kirin.Min di derbarê çarenûsa we de, nirxandinên pir girîng kir in. Ku hem hûnmecbûrin baş fêmbikin, hem jî li gorî xwe rol bidene xwe û ji xwe re bidinnasandin. Weke ku min got; min li vir di derbarê jiyana we de nirxandinên pirgirîng kir in. Xwe di nava asta xwe ya eleqeyê de dîtin, dikare hêza we yajiyanî zêde bike. Ez aşkere bibêjim; eger hûn bi feraseta klasîk nêzî me bibin,ku we dît ka hûn çi mal in, mîsoger hûn ê nikaribin zilamekî wisa bibînin. Evrêgezek e. Dibe hûn bibêjin em dikarin bêrêzikiyan bikin an jî em baş dizaninka em ê çi bikin. Wê demê ez ê bibêjim we ez û em fêm nekirine. Hûn ê xwebixapînin û pir zehmetiyan bikişînin. Me ji we re vekir û da nîşandin ku evzilamtî û jintî pir paşketî ye. A rastîn hûn di ferqê de ne, dibe li gorîzilaman rewşa we baştir be. Lê li gorî min ev tenê destpêka kar e. Em di ferqêde ne ku me tişteke zehmet daniye pêşiya we. Çi ye? Me hûn xistine navhilkişandina ser serê çiyayê Agirî. Hilkişe ser îqtîdarê, ji bo wê rêxistinêçêbik e, hilkişe ser şer, ji bo wê zimanê xwe bide axaftin û ji bo wê xwe bikeagir.

Va ye bûyera ZeynepKınacıyan ev e. Xwe kir bûyereke pir mezin. Li bersiva ku ji bangawaziyê redayiye binêre! Em bêjin, ev sembola herî mezin e. Mînakên wê yên din jî hene.Encamên pir dîrokî ku divê em ji wê derbixin, hene. Jixwe Zeynep bi xwe gotiye.Tiştên ku lehnet dike, li dij derdikeve û dixwaze, pir zelal in. Ev ne gotinênku neyên cidî girtinin jî. Ji ber çalakiya herî mezin a dîrokê pêk anî. Di serîde pêwîste hûn jî pêwîstiyên vê hetanî hestûyên xwe hîs bikin. Eger hûn hîsnekin wê çi bibe?

Ez birêxistî me, ji bomin wasiyet kiriye. Ev wasiyet ne ji wê û vî re kiriye, ji min re kiriye.Helbet ji ber ez jî rêzdar im, ez mecbûrim pêwîstiyên wê bicih bînim. Hergotineke wê ji bo min fermanek e. Hûn nikarin vê bi min bidin înkarkirin. Hûnnikarin bi min nedin pêkanîn jî, ji ber eger ez mirovbim, ez ê pêwîstiyên vêmirova ku ev lehengî bi bikaranîna navê min re daye nîşandan, bînim cî û tiştapêwîst bikim. Ez ê hem bihizirim û hem jî pêwîstiya wê bînim cî. Jixwe demadibêje “wê Rêbertî tişta pêwîst bike” jî vê dibêje “tu dê hem pir baş bihizirî,hem pêkbînî, hem me bikî artêşa jin, hem jî wisa bidî şerkir in. Ez xwe wisadikim, lê tu dê ya mayî jî wisa temam bikî”. Wisa ye. Hûn ê nebêjin me fêmnekir, nebihîst. Eger hûn bibêjin, hûn ê bi lehnetê re bêne rûbirû. Tu dênebêjî “Ma ev li me tê kirin, me hûn wisa nasnekiribûn!” Na, her tişt tê kirinû hûn jî me binasin.

Ên muhtacî nasînê ne, hûnin. Jixwe cîhana me jî ne ew cîhaneke ku bê nivîsandine, cîhaneke pîs e. Hûnpir hatine xapandin û we xwe pir xapandî ye. Ez bi zorî li rûyê we dinêrim. Herçend em eleqedarî didin nîşandan jî, lê ez vekirî bibêjim; eger şerekî mezintunebûya, girtina nava refan li aliyekî, pêwîst bû me hûn daliqandibana. Şerêjin, şerê di oxura jinê de, ne karekî wisa hêsan e. Bila ti kes şaş fêm neke ûwisa nêz nebe; “jin jina min e, malê min e, ez ê di oxura wê de wisa şer bikim”ev zagona Kurdên kevn e. Jixwe me dev ji vî şerî berda.

Em şerê jinê hinekî dincudatir digirin dest. Pênaseya min a jinê çi ye? Beriya her tiştî divê hûnxwedî dilekî mezin bin. Welat ji dest çûye, azadî, şexsiyet, nasname, rêxistin,şer û heta nan jî tune ye. Eger jin a te be, wê bike çend qurûş, zilam ê te bewê bike çend qurûş? Binesaziya kar bi erdî ve bûye yek, ma hûn ê xwe bigrin kujiyaneke wisa bijîn? Ma rewşeke we heye ku mirov ji we re bibêje “merheba”?Ezmûneke min a din e, hûn bawer bikin ku heya ez şer nekim, ez nikarim li rûyêyek jinê jî binêrim. Min kengî dest bi qezenckirina vê hêzê kir? Dema min zanîez şer bikim. Û dema min dest bi şerê ji bo jinê kir, wê demê min dest bieleqedarbûna bi jinê re kir. Ji ber tu şer dikî, ked didî.

Weke mafdar tu dikarîtiştekî ku ji bo wê ked didî, bikî malê xwe. Pêşketin, nêzîkbûn û têkilîdikarin bi kedê ve werin afirandin. Şêwaz wisa ye. Ti zilam nikarin wisa li sera amade birûnin. Mînak; dema min xwest ez di civakê de li ser a amade birûnim,wisa pir pêdiviya min pê nebû. Rewşeke min a ku ez bibêjim mal û milkê mine jî,tune bû. Min dizanî ka ev ji çi re rê vedike. Ez bi rastiyê re pir nebaş rastîhev hatim. Jin, metaya ku pir zêde hatiye pêşxistin e. Jin ne tenê weke teşeyacivakî, di nava teşeya tevahî civakê dê anîne rewşa metaya hesas û herî zirav.Dema te ev bidest xist, tu dê gelek tiştan winda bikî. Me qasek beriya vê hewlda ku em hinekê vê dahûrînin. Pêwîst e mijar tenê bi rengê çors neyêdestgirtin. Pêwîst e êdî jin jî xwe weke metayeke wisa pêşkêş neke. Me di navarêxistina xwe de feraseta meta rakiriye. Ev pir girîng e. Me di xwe de ferasetamalkirinê jî rakiriye.

Tu dê jinê, bi şerê jinêrizgar bikî.

Jin jî wê xwe di şerêazadiyê de ne weke metayê, lê bi vîna azad danin holê. Û ez ê tevahî îfadeyênrêxistinî bigrim ber çavan, di vê qonaxê de şer û serkeftinê û tevahî îfadeyênwê yên rêxistinî bigrim ber çavan û wisa bibêjim “merheba”. Hûn ê niha bibêjin evpir hişk e. Ev weke pêwîstiya rêzikê wisa ye. “Ka bihêle em şêwaza xwe ya berêbijîn”. Min bi guftûgoya xwe ve jî ji hevalê me re da nîşandan ku, ev ê te sibêbibe ku derê? Îqtîdareke ji ya herî xirap. Mîsoger nabe azadî. Ez ji bo vê pirpaqij tevdigerim. Ji ber vê sosyalîzma Sovyet a mezin hilweşiya. Pir welatanşoreş çêkirin, lê ji ber van sedeman, azadî dernekete holê. Loma em pir hişkvedihûnin. Hûn ê bibêjin tangavî. Helbet tengavbûn, şer pêwîst dibîne. Di şerde serkeftinê dixwaze. Dê wê demê jin û zilamên leheng derbikevin holê.

Jin û zilamê leheng lixwe danaxin ku têkiliyên ji rêzê biafirînin, tenezûlê zayendîtiyeke çors nakin,tenezûlê hezkirinên biçûk nakin, xwe pêxweşkirina bi zilamekî re, bi kirêtahiyêre nabe yek.

Bi rastî jî her tiştê wêdibe xweşik, hezkirina wê mezin e, jixwe mirovê ku şer qezenc kiriye xwedîderfetan e. Hûn dizanin, leheng hem dizane şer bike, hem jî şer qezenc dike. Êşer qezenc bike, welatê xwe jî qezenc dike, ê welatê xwe qezenc dike jîdewlemendiyê bidest dixe. Dizane bixebite û dihilberîne. Bi vî rengî pêwîstnake ku ev zilam, li ser serê hinek din bibe bela û desthilatdariyê çêbike.Eger jin jî kariye ku xwe wisa pêkbîne, nabe muhtacê kesekî. Ji bo pere ûnizanim ji bo serdestiya wî, xwe navêje ber lingên wî. Ew bi xwe jî lehengek e,ji bo welatê xwe şer kiriye, azadî qezenc kiriye, rêxistî ye, behreya wê yahilbijartinê heye, li ser têgînên xweşikbûn-kirêtbûn serwer e û kesek jî ne diwê rewşê de ye ku wê bitirsîne. Ji ber ew bi xwe jî, partî û îqtîdar jî herîzêde li gorî wê hatiye eyarkirin. Êdî tiştekî nebaş ê ku ji van têkiliyan weretune ye. Ev pir girîng e.

Ne jin dikare zilam beyîku xwe bigihîne vê astê, bi şêwazê kevin, bi şêwazê gund û şêwazê sîstemêbibîne, ne jî zilam dikare jinê bibîne û kesek jî nikare kesekê/î bixapîne.Eger bixapîne wê çi bibe? Jixwe her roj derdikeve holê. Rê li ber ketîbûnê,qeyranê vedike, diyar dibe û tasfiye dibe. Hûn ê bibêjin ev teşe zehmet e, lêşoreş e. Şoreşeke bişemal e. Jixwe dema em li van dinêrin, em dibînin ku yênherî zêde xwe feda kirine ev in.

Di vê mijarê de hestênzilaman hîn nû ne. Wê ew jî hêdî hêdî girîngiya vê şoreşê fêm bikin. Û ev jîtiştekî baş e. Ango di me de, heta di nava heman partiyê de, di nava yekîneyênşer de, şerê jin-zilam; dihêle ku bi hev re şoreşê pêkbînin, bi hev re îqtîdarêpêkbînin, sîstema civakî pêkbînin, heta çand û hezkirin pêkanîne. Heya ev neyêpêkanîn, wê nikaribe jiyana erzan jî bibîne. Ez jî hatime vî temenê xwe, lênikarim li benda jiyaneke ji rêzê bim. Ji ber ez rasteqîn im. Mesela taybetmendiyênmin ên pir balkêş hene. Pêwîst e hûn tespît bikin, ew hezkirin, eleqe û têkilîdîsa girêdayî kedê ye. Ez li hemberî şaş bikaranîna îqtîdar û hêza xwe me. Evji bo min bêehlaqî ye.

Ku em timî hêmanên xweyên ku navên wan derbas bûne, nîqaş dikin. Wê min jî bixwin, pêwîst e em li pêşvan tiştan bibin asteng. Pêwîst e mirov di vê mijarê de fêm bike ka xeterî çiye û va ye pêwîst e şexs ji bo vê pir baş birêxistî be, îqtîdar rast bê parvekirin û rêzik baş bêne pejirandin. Ji ber hûn girîyan û êşiyan, ji ber wê hûn êbibêjin “em tev xurifî ne, bi erdê re bûne yek” fîlan. Ev tewaneke mezin e.Pêwîst e ev careke din neyê ser ziman. Lê li rex we çêdibe. Hûn çima şerêqehremaniyê nadin. Dema di nava partiyê de yek xwe li ser jinê ferz dike,pêwîst e jin qiyametê rake. Ev gotin hatibû gotin; “me fîlan keçik da fîlankesî, hîn çi ji me dixwaze”. Pêwîst e di cihê ku ev gotin tê de hatiye gotin deqiyamet bê rakirin. Kî kê da kê/î? Ev tê çi wateyê? Ku pêwîst e ev gotin qetneyê gotin. Vîna wê heye.

Li cihê ku ev gotin tê dehatiye gotin de feodalîzmeke hişk heye. Li wir rêgeza dildarî hatiye kuşt in.We hemûyan temaşe kir. Hûn pê keniyan. Lê hûn neketin ferqa wê jî. Lêhesasiyetên min pir cuda ne. We xwest hin têkiliyan ji aliyê din ve jîpêşbixin. Ew çi bû? Dibêjin; “Dema herduyan hev dîtin, çi diaxivîn?” Ajoyên wanên ji rêzê hene, jin-keçik, hestiyarbûnên bê navarok. Û gelek ji we tenezûlê vêkir. Biguman e. Ji ber li dijî vê me, bênavarok e û bênirx e, ez berevajîdibînim. Jiyana min a bi we re heye. Dijmin vê bi nivîsandina pirtûkan vedibêje.

Bi keçan re çawa dijî? Birastî jî digel ku jiyaneke pir hêja ye, çima jiyaneke ku ez herî zêde lihemberî tangav dibime jî? Ew ketiye û ez ti car bi jinê re weke ku ew fêmdikinnajîm. Ku jiyankirina min pir zehmet e. Divê mirov vê pir baş nas bike. Çendjin bibin yek jî, ma dikarin min berevajiyê rêgezên min bi cihekî ve girêbidin, bidin jiyîn? Dijmin ji bo pêwîstiya feraseta xwe vê dibêje, lê avaniyame jî dikeve nava hewayeke wisa ku qaşo ez dikarim wisa bijîm û min jî teqlîtdikin. Jiyaneke ku behreyên min ên şerê fermandar kêm bike, xirabiya herî mezine. Gelo ez mekanîzmeya xwe çawa bikartînim? Eger hûn bin, hûn ê di nava durojan de biqedin. Ku bila çend hep jin li rex we hebin, hûn jî diqedin, ew jî.Lê çima jin li gel min ew qas leheng derdikeve? Nexwe ne jiyaneke di wateya hûnfêmdikin de ye. Jiyaneke ku ji şerkirinê û ji serkeftinê re sor dike ye.

Ev girîng e. Li virxistin û kirina mirovekî ketî tune ye. Jixwe eger hebe, ez ê bikuj im û nikareli hemberî min yek saniyekê jî bisekine. Ev şêwaz, ev taybetmendî û nêzîkbûnaRêbertî ye, eger ê bi xwe bawer bike bila were. Ê bi xwe bawere bila nizanimwere çi ji min bike. Çima em ê azad nebin? Eger hêza te hebe, min bikişîne.Eger hêza min jî hebe, ez ê jî te bikşînim. Lê çawa? Eger tu dê li gorîsixtekariya sîstemê kar nekî. Û eger tu dê bi rastî jî li gorî hêz û rêgezên mekar bikî, ev pêşketinên ku xurûrê didine mirov e. Bi jinêkî yan jî bi jinan redi nava meşeke azadiyê de bûyîn, di nava jiyanê de bûyîn, tişteke xweşik e. Lêpêwîst e ev pir neyê ezezîkirin. Bihizire, jin ji dest diçe, lê ne di ferqê deye, zilam ji dest diçe, lê ne di ferqê de ye. Bila têkiliya te bikeve bin erdê.Jin hate gel te, zilam hate gel te, tu qediyayî. Tu ketî qeyranê û neketî şer.Çi ye? Qaşo pêdiviya wî bi têkiliyê heye. Ev pir bixeter e. Li vir evînê roleketam berevajî lîst.

Têkilî çi qas we ji şerre sor dikin? Ew bi nirx e, ew pêwîst e. Şêwazekî min ê berê ye. Helbet ez dîsaji we re vebibêjim, nabêjim sirên min, lê dibêjim elimandinên min ên jiyanê.Dema ez li jineke xweşik dinêrim, radibim şer dikim. Ma qet hestên we yên wisahene? Ên min hene. Ez vê xwe ji jiyana xwe ya gund û vir ve wisa didomînim.Jinên gund, ew keçikên ku min berê behsa wan kiriye, ez kişandim nava vê têkoşînê.Min got ev neheqî ye û min çi qas jin di civakê de dîtin, ez ketim nava vênêzîkatiyê. Şerê civakî wisa ye. Û şerê kes jî wisa pêşdikeve. Lê hûn tamberevajî nêzî vê bûn. Mînak dema jin hate kolekirin, hate kirêtkirin û hatexistina bin desthilatdariyê, we dengê xwe dernexist, di dilê xwe de nerehetiyeknejiya. Dema we ev nejiyabe û we dengê xwe dernexistibe, wê demê şerkeriya wejî qediya ye. Pîvan e, lê pîvaneke pir girîng e.

Li gorî mintaybetmendiyeke ku ez herî zêde têkoşîner kirime jî ev taybetmendî bû. Min çendxwe ji jinê dûr dixist, ew qas tevahî neheqî û qirêjbûnên di civakê de, dihundirê xwe de kirin pirsgirêk û di encam de jî ev teqîna azadiyê derxist holê.Mirov wisa nêzî jinê dibe. Ev meseleyeke hêzê ye. Ev temamî nêzîkbûneke azadiyêye û xweşikbûnê ye. Helbet dema ez vê dikim, ma ti jin dikare min bikarbîne?Na! Mînak; em bibêjin jina taybet a ku em pê re di nava têkiliyê de bûn, pir biser min de hat. Ew hesabê dewletê bû, got; “eger tu bikaribî vî xirexavî bidestbixî, bi nêzîkbûnên klasîk bi xwe ve bidî girêdan, wê meseleya Kurd tune bibe”.Ji salên 1970’an û heta heya sala bihurî jî tevahî Komara Tirkiyê, hêviya xwebi vê ve girê dabû. Ango bihizirin, eger min xwe neparastibûya, wê li holêpêşketineke weke PKK û heta Kurdistanê nemabûya.

Nexwe, pêwîst e hûn xweli hemberî rastiya jinê pir baş biparîzin, hem jî kêlî bi kêlî û bêhn bi bêhn.Min ji heval re got “eger tu bûya, tu dê çend rojan li ser lingan bimaya?” Wîgot “ne gengaz e, dev ji şaşitiyekê berdin, ez ê ne çend rojan, çend seatan jîli ser lingan nemabûyam”. Ev şerên Rêbertî ne, şerên pêşengan e. Em di oxurajinê de şerekî mezin didin, lê em ê li hemberî taybetmendiyên jinê yênxeternak, ên wisa mirov ji partîbûnê dûr dixin jî pir baldar bin. Va ye demaRêbertî pêş ket û vejiya, bi şerê di nava xwe de û bi van hestan ve, pêşket. Ûhûn dikarin bibêjin “pêdivî bi pirsgirêkeke wisa nîne”. Heye! Eger me wisa şernekiribûya, me dê nikaribûya hûn pêkbianîbûyan. Eger îro hûn hûn in, ev encamênvê kedê ne. Hêvî dikim ku hûn fêm dikin. Ez dikarim zêdetir jî vebibêjim. Jixweberdêla vê vegotinê, mecbûre pêşketineke mezin be.

Eger hûn fêm nekin wê çibibe? Wê li gel me cihê we tunebe! Wê merheba jî ji we re neyê dayîn. Ez aşkerebibêjim: dibe em sibê we di xuyaniyê de îdare bikin, lê wê rojek were ku hûn êşepirze bibin. Çima? Ji ber hûn ê nikaribin ji pîvanan re bibin bersiv. Ji jinêre rêzeke pir mezin heye. Mîsoger jin çavkaniya jiyana mezin e. Qet ne şerm e.Xweşikbûna jinê derxistina holê, pir girîng e. “Ez ê bibêjim ma qet pêwîstî bivê heye; em pir çors û tabûwer nêzî bibin û kar biqedînin”. Na, ev şaş in!Biçûkdîtin, bênirxdîtin û bêrêzdîtina jinê, jixwe xebatên ku tevahî civakênçînayetî pêşxistine ne, em nikarin van bikin. Dîsa divê jin jî van derfetên kuderketine holê şaş bikarneîne.

Eger îro jin xwe di navarefên me de rast bikarbîne, em bibêjin li gorî sîstema min, an jî li gorîtaybetmendiyên ku ez dixwazim pêşbixim, mîsoger dikare bibe damezirînvana herîmezin a şer. Eger pîvanan tam di nava jiyanê de bimeşîne, wê rê li ber pêşketinênpir mezin veke. Bila çend hep jin ji vê re pêşengiyê bikin, ev wê hem ji bopêşketina jiyanê, hem jî pêşketina şer bibe tiştên pir baş. Bila xwe pir başîfade bike û bide axaftin. Bila bizanibe bibe bandorvaneke baş. Dê wê demê dişer û jiyanê de cudatir pêşbikeve. Ez pir û pir girîngiyê didim van xalan. Emjî dikarin jinê bi teşeyeke qlasîk û ya heyî bikarbînin. Ji bo min avakirinaharemtiyê qet nepirsgirêk e, lê em ê bi vî rengî tevahî jinan tune bikin. Nebingehên vê yên objektîf hene, ne jî eger hebin jî, namînin. Wê şansê wê yêjiyankirinê nemîne. Lê bi rastî jî gelek kes ev di hizir û giyan de derbasnekirine. Pêwîst e em van îtîraf bikin û bipîvînin. Ango eger mirov di vêwateyê de nebe zilamê qlasîk baş e û ne şerm e. Bûyîna jineke qlasîk, jixwe sedcaran ji mirinê xiraptir e.

Li gorî min partîbûyîn ûşerkirina di şêwazê rast de, bi serê xwe rizgarî û kêfxweşiyeke mezin e. Lêeger hûn wisa fêm bikin wê bikare bê jiyîn. Hûn tolê ji sedsalan digirin, vînêqezenc dikin, xweşikbûnê qezenc dikin û jiyanê qezenc dikin. Ev ji min, jizilaman deh qet zêdetir ji we re pêwîst e. Lê ji bo vê nîqaş bikin, lêhûrbibin,bibin xwedî vîn û heta bibin fermandarên yekîneyan û bibin fermandar. Bibinrêveberî û di vê de xwedî hêrsbin. Wê ev di asteke jor de jina bihêz, jinaxweşik derbixe holê. Li cihekî ku tê de jineke wisa hebe wê rêxistin jî, civakjî saxlem bimeş e. Ez nizanim, herhal tê fêmkirin. Eger pirsyara yek jî wehebe, ez guhdar im. Ez dikarim bersivê bidim tiştên ku hûn dixwazin di vanvegotinan de fêm bikin û rexne bikin. Hûn dizanin, ev dibistana me cihekî ku têde heya dawiyê wêrekiya azadiya nîqaşê tê bikakanîne. Eger em bibin şagirtênbaş, wê nirxên xweşikbûyîn û fermandarên mezin jî derbikevin holê.

Belê, ez bawerim hûn êbibêjin niha bes e. Me pir nirxandinên ku bi taybet ji raya giştî re baştirwere, ji aliyê cuda û bi nêzîkbûnên dewlemendtir ve vegotin û kirin. Egerhinekî din jî were nirxandin, ev ê bibe erka hevalê me. Hinekî şîroveyeke ligorî xwe pêşbixe, pêvekên li gorî pêwîstiya xwe bike. Hevalê Mahîr, pirsyara weheye?

M.Sayın: Me vê carêmantiq girt, temam.

— Temam. Ji ber ewgirêdayî hostatiya te ye. Têgînên ku te girtine dest girîng in û me jî bi qandîhêza xwe bersiv da, ev bi salan in ku hûn jî di oxura wê de şer dikin. Ez nirxêdidime vê. Lê vê baş bike Tirkiyeyî. Vê hem veguherîne bûyera îfadeyê, hem jîbûyera rêxistinê. Ez dihizirim ku dikare pir ji pêşketinên baş re rê vebike.Dikare zêdetir jî bandora xwe li Tirkiyê bike. Ez aşkere bibêjim; hin mirovênji Tirkiyê tên, bi taybet jî jin bi eleqeyeke hîn mezintir pêşwazî dikin, minev weke tişteke pir mezin dît. Ez guhertin û veguhertina wan baştir dibînim.Ango eger hûn kêmekî li wan deran belav bikin, wê nêzîkbûneke pir kûr a ciwantîderbikeve holê.

Weke ku hûn dibînin dijinê de, di Tevgera Jinê de, di Tirkiyê de mercên vê yên objektîf pir zêdepêşketine. Em dikarin li wir jî rê li ber pêşketinên pir mezin vekin. Lê balaxwe bide van nêzîkatiyan, bi rastî jî rêgez û hesasiyetên wan ên li gorî xwehene. Mirov nikare pir bi jinê bilîze. Bi jinê lîstina zilam a bi awayekbêrêgez, pir bixeter e. Ne gengaz e ku jin neyê cidî girtin. Dema li Tirkiyêjin bû mijara gotinê, yekemîn tişta ku tê hişên mirov, bêcidîbûyîna nêzîkbûnaji jinê re ye. Tê gotin ew karên xapandinê fîlan. Di mirov de pir hêrsêpêşdixîne. Xapandin di her tiştê de çêdibe, lê di jinê de çênabe û divê ti carjî çênebe. Nêzîkbûn dikarin bi nêzîkbûnên herî kûr û bicewher çêbibin. Heta bicîdibûyînê. Ez bawerim pir pêdivî bi vê heye. Ev nêzîkatî wê pir belav bibe ûbigihe guhê her kesî/ê. Em vê ji we re êdî weke erkekê bihêlin. Û em ê yêndikevin ser milên me wisa çêbikin û ez ê li bendê bim jî.

M.Sayın: Ma ew qas kedvirt û vala tê dayîn? Ma tişteke wisa çêdibe?

— Pir xweşikbûn hene ûdivê mîsoger mirov xwe bigihînê. Mirovên ku pêdiviya xwe bi van dibînin hene,di we de jî ezmûna bi salan heye, berpirsyariyên we hene. Wê bi derdorê xwe reparve bikin û ji wan re ragihînin.

M.Sayın: Bila ti fikarekewe çênebe. Ango hevpariya ku em di nava vê têkoşînê de bi we re çêbikin; wê bêwateya serkeftin, ecibandina têkoşîna we û bilindbûyîna têkoşîna me.

— Na, ez qala wê nakim.Di vê de qet ti fikareke min tune ye.

M.Sayın: Ango ev tiştekeku hatiye gihiştin e.

— Ez dibêjim wêpotansiyela dewlemend bikişînin. Ên hêja û binirx hene. Ez li gelê Tirkdinêrim, Ez dihizirim gelo eger ev nêzîkbûn ji wan re were ragihandin, dikarinçend şoreşan çêbikin. Ji ber di nava tangaviyê û nederketinekê de ne. Evnêzîkbûn wê bibin hêza pir mezin a çareseriyê.

Niha pêşketinên pirxweser hene, helbet ev pêşketin ji hev ne cuda nin. Di gelekan de ew qasrastîhevhatina hizir pêşketiye ku! Ew dikarin bêne derbaskirin. Ango ketina navhevpariyê, hostatiyê dixwaze. Vê, bi derketina ji teşeyên kevin ên hatinefêrbûyîn re kirin. Em ê wê derbas bikin û tam weke artîstekî bikin. Huner e, tudê rola hunerê bilîzî. Gotina demogojîk a hatiye fêrbûyîn acîz dike. Ji xweÇepê daye acizkirin. Di derbarê min de her roj propagandayên pir nebaş tênekirin. Lê ez niha balkêş im. Ji bo ez di nava civaka Tirk de bi awayek azadbigerim bila şeş mehan bidine min, eger ez wan hemûyan ranekim ser lingan, wêdemê çi li min bikin bila bikin. Min ev vale negot. Ji ber potansiyel heye,pêdivî heye. Lê hûn ê vî tîpê xwe biguherînin. Dîkil wisa xuya dikin kudizanin, lê di rastiyê de tiştekî nizanin, weke ku dike dixuye, lê nakin; wekedijwar xuya dikin, lê ne wisa ne. Vê hinekî bişkînin.

M.Sayın: Tişteke wisapêşket an jî di me de tişteke wisa pêşdikeve; di mijara rexneyê de, rexneya kusînoran nas nake, rexneyên ku encaman vedigerîne ser xwe, zanebûn ûagahdarbûnek çêbû. Dema di vê mijarê de wêrekî girtin, êdî dev ji stûyê mirovbernadin.

— Bidehfînin kubiafirîne, xwe ji nû ve biafirîne.

M.Sayın: Ango ez mecbûrimxwe biguherînim. Ez mecbûrim encamên tiştên ku fêr bûyîmê biguherînim.

— Belê, pir bawer nekeku tu mezinî. Eger hûn mezinbûnê bi pênaseyeke wisa ve girê bidin wê baştirbibe; “Bi qandî ez rêxistinê û gel mezin dikim, ez mezin dibim”. Hinekî vêformulê bicîbîne. Bi qandî tu grûba li derdora xwe mezin dikî, tu dibînî ku pêşdikeve, dê tu jî mezin bibî. Lê dema te nêrî di derdora te de pêşketin tune ye,wê demê dê di te de jî biçûkbûn çêbibe.

M.Sayın: Di nava me de jîtêkiliyên wisa pêşketin. Dema ez xwe zêdetirî wekî heyî dibînim, ê rex me jî wêwêrekiyê digire û dest bi hejandin û şiyarkirina min dike.

— Na, rola xwe mezinbilîze.

M.Sayın: Na! Eger temezinbûn beyî ku pêwîst bike û ne di cî de be kir, ew nikare were pîrozkirin.

— Nebêje “ez mezindibim”. Ez dixwazim wê bibêjim. Der û dor mezin dibin, heval mezin dibin, jinmezin dibin û ciwan mezin dibin. Hinekî vê bi xwe bidin qebûlkirin. Ev wê bibetişteke xweşik. Lê wê ne di şêwazê mêtingeriyê de, di şêwazê azadiyê de.