HEVPEYVÎNA ÎBRAHÎM EHMET YA 1995’AN BI RÊBERTIYÊ RE – 2

– Li vir em dikarin li ser Mele Mistefa gelektiştan bêjîn. Tiştên ku heya niha we aniye ser ziman vê dide îsbatkirin:Serokatiya Mele Mistefa weke reîsê eşîrê dihat meşandin. Ev rastiyeke ku dicivaka Kurdan de partî û partîtî tişteke zehmet e. Lê xebata we baş meşiyaye. Arastî bi îqtîdara Ebdulkerim Qasim re we dikarî gelek karan bikin. Lê şoreşaBarzanî hîn di destpêkê de xira bûye. Bi Emerîkayê re pêwendiyên xwe pêş dixin.Dîsa di dema Qasim a dawî de Seyît Salih û Cebbar bi komûnîstan re îtîfaq çêkirinxwestin Ebdulkerîm Qasim bixinîn. Halbikî lewaziya Qasim tê wateya îqtîdaraKurdan. Tiştek din jî, ser Qasim de diçin, Qasim jî helwesta xwe dide guhertin.Ev jî ji bo Kurdan nebaş bû û bi vî rengî Qasim çû, yên din hatin. Dîsa jîBarzanî nexwest rast bimeşîne. We dixwest şoreşê çêkin, wê pêwendî pêşxistinêesas girt. Ev ne aşitiye, teslîmkariye. Di dema ku hewcebûn hêza xwe bihêzbikin de, lê her tim tesfiye kirin heye. Di vir de dema ku we xwest şer bikinli pêşiya we bûn. Dema we xwest aşitiyê jî bikin dîsa li pêşiya we bûn. Li gorîdîtina min ev helwest ti pêşkeftineke hedef nake. Mînak, dişebe terzê MistefaKemal. Mistefa Kemal jî di dîtinê de weke ku li hember Yunanan û emperyalîzmêşer dike, lê ev karê li ber çav ango dîtinêye; di rastiyê de jî li hember jêrşer dike. Heqîqeta Mistefa Kemal ev e. Wiha rewşa Mele Mistefa jî heman e. Didîtinê de şoreşê çêdike, lê di bin de xira dike.

– Dîtina serok gelek di cîh de ye, tespîtekrast e. Têkiliya Mele Mistefa ya bi hikûmeta Iraqê re tenê û tenê ji bo ziyandayîna doza netewe bû.

– Ji ber vê pirsgirêk bi dewletê re aşitîpêşxistin nînbû, pirsgirêk hûn bûn. We weke hereşeyeke(tehdit) dibîne. Jidewletê zêdetir ji we direve ango hesaban dike. Ji ber vê sedemê tenê tirsa wîhûn in. Divê hûn vê xalê fam bikin. Rewşa Mistefa Kemal jî bi vî rengî ye.Tirsa wî ne Yunan in, ne jî Ingilîz in. Tirsa wî jî ji Çerkez Ethem e. Ji berku Çerkez Ethem serbixweyî bûn. Dîsa komînîst hebûn, Kurd hebûn. Di dîtinê deşer jî aşitî jî kir. Lê dema tên ser îqtîdarê tevgerên demokratîk û komînîstantasfiye dike. Em li Mistefa Barzanî mêze dikin, ew jî heman tiştî dike.  

Hawar: Ev, rastiya Mele Mistefa ye. Kes ji gelnizane, tenê rewşa çend hevalan dizane. Ez li vir gel sûçdar nakim, lêravenekirina rewşa Mamoste ji gel re berpirsyartiya wî ye.

Hîn jî rastiya hinek welatparêzên li bakurnizanin. Meseleya Faîk Bucak hebû. Faîk Bucak sekreterê giştî yê TPDK’ê ye.Kurê wî hat vir, nizane çawa li bavê wî hatiye xistin. Min jê re vegot.  Digot,“raste bavê min wisa çû.” Lê piştî sîhsalan rastiyê fêm dike. A rastî Barzanî di şerê çînî de usta ye. Tenê ne ev,Qazî Muhemmet jî heye. Qazî Muhemmet li gor wî di serokatiyê de pêşdetir bû, diwarê çînî de jî pêşdetir bû, xwezayî wî ji bo xwe asteng didit. Dixwaze partîava bike, ji wî dihesi de, jê hez nake. Mezinbûna Qazî Mihemet naxwaze. Ji bervê sedemê Barzanî Kurdên li bakur xiste bin venêrîna xwe. Ji ber ku nedixwesttevgereke ya Kurdan li wir jî çêbibe. Nedixwest kes fêrî partî, rêziknameyapartî, şerê partîzanan çiye bibin. Tenê dixwest vê bizanibin: serok heye û xweweke serok ferz kiriye.

Barzanî komplocî ye, lê ne xafil e. Ew karêxwe bi komployê re rêve dibir. Hûn dirûst in, di heman demê de saf in. We yekdu caran dît, zilam tiştên nebaş dike, wê demê we yê hesab jê bipirsîbaya.

Bi qasî ku min fam kiriye, Barzanî ne tenê diBaşurî Kurdistanê de, di hemû Kurdistanê de ji bo Kurdan di keseyeta xwe deeşîrtiya paşketî temsîl dike. Gelek eşîran bi xwe ve daye girêdan, serokatî jêre kiriye. Ji 1945’an heta 1946’an mûnafiqtiya xwe meşandiye. We, yan jîmamoste xwestibû partiyeke netew demokrat û hemdem bidin avakirin. Ev daxwazrabûna Kurdê nû ye. Lê li pêşiya we astengeke mezin heye. Li hember disekine ûev jî heya dawî hatiye îzbatkirin. Mesele bi awayeke vekirî tê famkirin. Şerêbi Qasim re li ser bingeha teşîrkirina we bû. Daxwaza wan ya lihevhatinê jî yarastî ji bo lewazîkirina we bû. Bi vî helwesta xwe dixwaze vê îzbat bike: Zêdepêşde neçin! Dîsa partiyê resmen bê erk dike.

Tabî we xwest 1964’an hinek tiştan bikin. Heya1970’î çibû? Hûn dikarin di derbarê vê de hinek biaxivin. Dîsa hûn dikarin qalaçûyîna xwe ya Iraqê bikin. Ji bo pêşdebirina pêwendiyan, nedixwestin li Iraqêbi awayeke tendûristî pêwendî bi yêkitiya sovyet(SSCB) û DYE re bimeşe. Her timşerê çînî da meşandin. Em dixwazin ser vê mijarê jî rawestin. Şerê ji bokurdîniyê nedixwest. Serokatiya wî ya eşîrî lewaz bû. Partiya Barzanî nepartiyeke netewe bû. Mamoste vê dizane. Dixwaze bi Iraqê re pêwendiyan dayne,li pêşî asteng e; diçe Moskovayê, li pêşî asteng e; diçe Emerîkayê li pêşîasteng e. Ji ber sedema ev serokê eşîrî, serokeke hemdem û pêşkeftî derneket.Ji bo serokê netewa demokratîk pêşnekeve gelek tişt dikin, lê di dawî de bixwejî winda dike. Baş e, li vir Kurdan çî winda kirin, ji destê wan çi çû?

Kurd nebûn hêz. Kurd weke berê bûn eşîr, ketinrewşeke nebaştir. Di Kurdan de fikir û stratejî pêş neket; nebûn hêzek,textîkên şoreşê çênebûn. Di holê de partî û pêwendî neman, rêxistinbûyîn nema.Baweriya min heye we dixwest gelek tiştan bikin. Di wê deme de we xwest hinektevgeran û pêwendiyan pêşbixin. Dîsa hinek derfet jî derketin holê. Lê dîsa lihember we propaxandeyeke wî ya bihêz hebû. Ji we re digotin cehşên 1966’an. Lêbi xwe komplo û hwd. vê bi awayeke herî baş dike. Cehşbûna te nîne. Te xwestiyeji bo Kurdiniyê partiyeke ava bikî, şoreşê çêbikî, te ji bo eşîrtiyê nekiriye.Jixwe ez bawer nakim eşîretbûyîna te jî hebe. Jixwe malbateke wisa mezin jînîne, ne wisa ye? Te bawer dikir ku tu yê bi eşîrî hinek tiştan bikî? Bimîsogerî na. Hemû daxwazên te bi temamî demokratîk, pêşverû û xwe dipesartfikrê netewe. Naveroka şerê we bi temamî netewe bû.

Niha jî em bên pêvajoya YNK’ê. Em ê bi CelalTalabanî re jî baxivin. Bi taybet piştî 1975’an yanî beriya her tiştî em ê sersalên 196575’an bisekinin. Pêwîstî zêde bi hurgûliyan nake. Barzanî di salên197570’an de çikir, we dixwest çibikin? Dîsa di bin serokatiya we de salên197075’an tê çi wateyê?  Keremkin em weguhdar dikin mamoste.

– Dema çûdahiya fikrên me yên li hember MeleMistefa zêde bû, hêjmarek mezin welatparêz û mirovên baş ketin navberê ûxwestin çareser bikin. Mêzandina Mele Mistefa ji min û partiyê re wekemêzandina miroveke ji rêzê bû. Wî serokatiya xwe ferdî dimeşand. Li min mêzedikir, biryarên ku me di nava partiyê de digirt di cî de nedidît. Di kesayetamin de partî didît û tine dihesiband. Bi navbertiya hinek kesan re ez çûmserdana Mele Mistefa. Ji bo çareserkirina van pirsgirêkan min xwest kongreyekçêbibe. Di wê demê de sekreterê partiyê yê giştî li Ranyayê bû. Wê demê me jibo kongrê amadekariyên pir baş dikir. Hevaleke partîlî hebû. Ji min re got MeleMistefa li Behdînan e û nameyeke da min û xwest ez bixwînim. Name wiha hatibûnivîsandin: “bila hemû merkezên partiyê xebatên xwe ji bo kongreya taybet a liherêma Behdînanê bidin meşandin.” Min jê re got çima name daye te. Got, “kesekvale nebû.”Di aliyê din de jî ji bo hawirdora xwe çêbike, dixwest em li hevbikin.

Konferansa ku min qal kiriye Barzanî û serokêhinek eşîran jî amede bûn. Piştî hingê me qutbûna di nava merkezê de danîholê.  Barzanî got, “ez biryara yên ku livîr in qebûl dikim, ez ev pirsgirêkên we yên di navbera min û merkezêdedixwazim çareser bikin. Biryarên ku hûn bigirin em ê herdu jî qebûl bikin, yêku nepejirîne hûn dikarin di derbarê wan de biçin biryarê. Ji min re got, “nêrînate çiye? Min got ez qebûl dikim. Digotin reyîsên eşîran jî di nava mijara çek ûperan de ne. Min xwest mîqtara çek û pereyan ji ku tê û çawa tê bidestxistinbikeve bin lêpirsînê. Dema Mele Mistefa vê bihîst rengê wî zer bû, ji min regot, “ma ne şerme Îbrahîm, çi hewceye yeke din bikeve navbera me.” Em jî wisadifikirin; divê di navbera me de ti pirsgirêk û nakokî derneketiba. Komîteyamerkezê nedizanin ka Barzanî çi dixwaze. Destê min girt bi xîtabeke nerm,ji minre got, “di dema pêşiya me de wê ti pirsgirêkeke me bi hev re dernekeve.” Em jicivînê derketin. Omer Xetabî nû ji Îranê vegeriya bû. Rêveberiya Îranê bîstdînar ji bo bide partiyê dabûyê. Çante radestî Barzanî kir. Ez vegeriyamSûleymaniyê. Ew jî li cihên diyar belav bûn.

Hikûmeta Iraqê dîsa dixwestin bi Barzanî repêwendiyan deynin. Ji min û çend hevalan re gotin ku biçin Bexdatê birêveberiya Iraqê re hevdîtin çêbikin, di mijara meseleya Kurd de rê û rêbazanbigerin. Em çûn bajarê Ranyayê. Heyeta hikûmeta Iraqê hat. Serokê hikûmetê û ligel wî du wezîr hebûn. Mele Mistefa jî di wê civînê de emade bû. Mele Mistefaji wan re got, “ev e hûn û Îbrahîm Ehmet” me berda û çû. Ev heyet ya ku biBarzanî re pêwendiyan danî û di derbarê mafên me de ev têkilî aşitiye, yan jîteslîmyete ku me di derbarê wan de belavok nivîsandibûn endamên hikûmetê bûn.Di kêliyên hevdîtina vê heyetê de di mijara navên gelê Kurd û mafê wan de megelek nîqaş kir, lê daxwazên me red kirin, civîn bivî rengî bi dawî bû.

Dema em hîn li Ranyayê bûn, ew ji bo îtîfaqekedin çêbikin çûn gel Mele Mistefa. Piştî çend rojan, me bihîst ku Mele Mistefali Qeledizê civîneke mezin li dar dixe. Me ji komîteya merkezê Elî Ebdulla ûSeyît Ezîz rêkir wir. Dê ji wî re bigotibane ku “çima li ser navê partiyê ji botevlîbûna civîneke wiha we gazî me nekir.” Herdu endamên ku me şandibûn hemadest didîne ser herduyan. Endamên ku Mele Mistefa li wir kom kiribûn ji sedî 90ne endamên partiyê bûn. Mele Mistefa wan komkiribû. Tiştên ku digot anîna rewşabiryarê û bi biryara komîteyê hemû merkezê ji partiyê diqewitandin. Ji boderxistina endamên nû yên merkezê diçe hilbijartinê û civîn wê şevê bidawîdibe. Piştî çend rojan û şûnde me bihîst ku Mele Mistefa bi rejîma Iraqê reîtîfaq çêkiriye, wê êrîşî ser me bikin û bi me re şer bikin. 

Me jî weke komîteya merkezê, ji bo em çi bikinçi nekin me endamên xwe yên amade kom kirin û civînek lidar xist.  Me nîqaş kir ku em li hember rejîma Iraqê ûBarzanî şer bikin,yan dev ji şer berdin û yan jî em pêşmergeyên xwe serbestberdin bû? Yê ku dixwaze dikarin rûnin û yên dixwazin jî dikarin biçin gelBarzanî bû. Li pêşiya me ev hebû diviyabû mebiryareke bidabana. Nêrîna CelalTalabanî’ ew bû ku em şer û şerê biçekan berdin bû.  Celal alîgirê têkoşîna siyasî bû. “Digot; gerhikûmet destûra xebata me ya siyasî bide, em ê jî weke berêxebata xwe veşartîbidin meşandin.” Di encam de biryara ku em gihiştinê, li hember hêzên Iraqê ûMele Mistefa li berxwe bidin derket. Ji aliyekê ve artêşa Iraqê, ji aliyê dinve Mele Mistefa û eşîretên di herêmê de li hember me şer kirin. Ji hinekserokên van eşîretan bi min re ketin nav pêwendiyê,dixwestin ji bo şerê ku biBarzanî re bikin em alîkarî bidin wan. Bersiva me ya ji van re bû ev; ger yênku dixwazin ji bo peran şer bikin hebin, em ê wan di nava xwe de qebûl nekinbû.

Hêzên me yên pêşmergeyan, li hember Barzanî ûhêzên Iraqê li ber xwe nedan. Piştî vê me ji hevalên xwe yên ku di nav şer decî digirtin pirsa ka em çibikin kir. Pêşniyar kirin ku em biçin Îranê. Beriyawan ez çûm Îranê, min bi perpirsyarê leşkerî yê wê qadê yê Îranê re mijarêçareser kir. Wî jî meseleyê ji Tehranê re ragihand. Şartê ku dan pêş, “gotin emê we weke mişextiyên siyasî qebûl bikin, hûn ê hemû çekên xwe radestî me bikinû şêst kîlometre ji çiyan dûr bisekinin.”Hevalên me şertên Îranê red kirin. Mincarekedin serî li rayedarên leşkerî da, min daxwaza di asta herî jor dehevdîtin pêkanînê kir. Bi vî rengî me bi rayedarên herî jor yên li Kurdistanêdiminin re civînek li dar xist. Dema min dest bi axiftina xwe kir, min got evkomploya, em ê mafê xwe li Iraqê bidest bixin. Fermardareke Îranê got, “hûn liÎranê rêxistinê ava dikin, weke ku we li Başurî Kurdistanê jî hinek tahrîbatanava kiribû, dixwazin li Îranê jî ava bikin.” Min ji wan re got; ger hûn bixwazin em ê li hember Iraqê şer bikin,Başurê Kurdistanê xilas bikin û dikarin li parçeyê Rojhilatê Kurdistanê yê dibin venêrîna we de jî şer bikin. Got; “ Ev tiştên te gotin cewherî pirsgirêkêbixwe ye.

Min got ez jî ji tiştên ku min gotine şaş mam.“Peyveke Şahîn heye, di pirtûka wî de derbas dibe; dibêje ez bazê hemû gelênArî me.” Kurd jî Arî ne. Ev herêm jî herêma gelên Arî ye. Min got; em naxwazinji Îranê parçeyek qut bikin, dixwazin parçeyek din bixin ser.” Wan jî ji me regotin; “ev helwesta we komployeke. Hûn dixwazin li Îranê hêjmara Kurdan zêde bikinû tevgera şoreşgerî belavî nava Kurdên Îranê bikin. Dîsa hûn dixwazin têkiliyênme yên bi Tirkiyê re xira bikin. Hûn ê piştî du meh an jî salek din, bixwazibinparçeyê Kurdistanê yê di bin bandora Tirkiyê de xilas bikin û bi imparatoriyaÎranê ve bidin girêdan. Ev jî wê bibe sedema şereke di navbera me û Tirkiyêde.  Ger em li hember Tirkiyê bigihinserkeftinê jî, împaratoriya ku bê avakirin wê nebe împaratoriya Îranê, dê bibeîmparatoriya Kurdan. Got; tiştên ku hûn dibêjin xeyal in.” Bi rastî jî ev gotin,gotinên Şah bûn. Leşker jî ji min re radigihand. Di encam de bi şertekê meqebûl kir ku em çekên xwe radestî wan bikin. Wê Şahê Îranê çekên me carekdinbidabûna me û me bişandiba Iraqê. Wan jî vê qebûl kirin. Ez li Tehranê mam.Çarsed hevalên bi min re birin bajarê Hemedan. Ji derveyî Ebdullah Elî û SeyîtEzîz kî Mele Mistefa van girtibû yên din hemû hatin.  

Têkiliyên Îranê yên bi me re pir eceb bûn.Carna baş carna ne baş bûn. Xwestin bi me re civînek çêbikin. Li ser navêkomîteya navendî ez, berpirsiyarê leşkerî yê Kurdistana Îranê û ji rêxistinaîstixbaratê (SAVAK) berpirsiyarek em çûn Mahabatê. Em birin meydana Çarçira(cihê ku Qazî Muhammed hatibû darvekirin.) haqaret li me dikirin. Dema me destbi hevditinan kir ji me  pirsîn “hûn çidixwazin.” Me got em ji dewleta Iraqê mafên xwe dixwazin. Dîsa pirsîn gotin,“hûn ji Îranê jî tiştekî dixwazin?” Celal Talabanî jî ji wan re di demaqraltiya Iraqê de çi maf ji bo Kurdan hatine dayîn hûn jî wan mafan bidinKurdan û em derbasî mijareke din bûn û gotin civîn qediya. Hevalên min çûnHemedanê ez jî vegeriyam Tehranê.

Mehek piştî vê civînê li Îranê her tiştveguherî dijî me. Mam Celal xwest biçe Ewropayê. Em jî çûn me xwest ku ji bo mejî cihekî îltîcayê bibîne. Dema ku me xwest ji Îranê pasaportê bixwazin jê regotin ku qedexe ye. Serokê Sawakê xwest bi min re hevdîtinê  çêke. Serokê Savakê guherîbû. Bi awayekîvekirî “ ji ber ku tu bi cihekî ve biçî divê hemû hevalên te li cem me bimînin.Hevalên te bê gotina te dê bi cihekî ve neçin.” Min pirsî, sedemên vê guherînêçi ne? Piştî civîna Mahabatê hem berpirsiyarê Sawaqê û hem jî berpirsiyarênleşkerî hemû çûbûn Piranşarê. Hem ji bo wî û hem jî ji bo civîna Mahabadê durapor amade kiribûn û pêşkêşî Şah kiribûn. Piştî ku Şah van herdu raporandixwîne biryara piştgiriya Mele Mistefa û derve hiştina me dide. Serokê Savakêbi awayekî eşkere ev ji me re got.

Xwesteka Mele Mistefa ya yekemîn ev bû ku,Îran me bigire  û vegera me ya Iraqêasteng bike. “Jixwe hûn penaber in û ti tiştekî we tineye, hûn ji bo Kurdên Îranêçi dixwazin. Hebûn û tinebûna partiya Berzanî ne girîng e, em kengî bixwazin dêdi xizmeta me de be. Em texmîn dikin ku sê hezar şervanên eşîra Berzanan hene.Hêzê we bi qasî Mele Mistefa tineye, hûn tenê ne, di cihê xwe de rûnin.” Nihatê fêmkirin ku çima ji bo PDK’ê piştgirî hatiye dayîn û bi wan ewle bûne. Mexwest em careke din bi Mele Mistefa re têkîlî deynin. Ji ber ku di navbera wanû Iraqê de pevçûnan dest pê kiribû,  jibilî min vegera hemû hezên me ya Iraqê qebûl kir. Dema ku hevalên me vegeriyanIraqê di komiteya navendî de qet cih nedan wan. Ne peywirek dan peşmergeyên meû ne jî hevalên me yên din. Tenê ji wan re gotin biçin. Talabanî û endamekî dinkomîteya navendî di gundekî de davêje zindanê. Mehek bi şûnde Abbas Axa bi MamCelal re hevdîtinek pêk tîne û dibêje Mele Mistefa gotiye “ Ez wan serbestberdidim. Dixwazin biçin ku bila biçin. Ez berpirsiyariya wan digirim ser xwe.”Vegeriyan Silêmaniyê û serî li hikûmeta Iraqê dan. Hiqûmeta Iraqê wan qebûlkirin. Bi vî awayî navê “Cahşên 1966’an” li me kirin.

Di navbera rêveberiya Iraqê û MeleMistefa  de pevçûnan dest pê kir. Îsraîlû dewletên din alîkariya berzanî dikirin. Samî Ebdurahman ji iraqê reviyabûhatibû cem me. Me ew negirt komîteya navendî û şand cem Mele Mistefa. Tiştê kubû sedema pêşdederketina vî şexsî bi Îngîlîzî zanebûna wî bû. Ji Yahûdiyan rerêbertî dikir ku li hember tesîsên petrolê yên Kerkûka Iraqê çalakiyan lidarbixin. Bi wî awayî deng dida. Muhammed Ebdurahman(Samî Ebdurahman) bi vêtaybetiya xwe li cem Mele Mistefa bû kesekî bijare. Di navbera Iraq û MeleMistafa de şer dijwar bibû. Di wê pêvajoyê de ez li Îranê bûm. Hikûmeta Îranêdixest ez biçim Iraqê.

Ji bo Mele Mistefa û eniya Kurdistanî, ango medixwest bi awayekî du partî dîsa hevkariyek çêkin. Ji bo wê em vegeriyan Iraqê.Lê belê Mele Mistefa nexwest me bibîne û ev daxwaza me red kir. Her kesîguhdariya me dikir. Peşmergeyên ku ji helwesta Mele Mistefa ne rihet bûn jî,piştgiriya me kirin. Mele Mistefa li hember polîs û arteşa Iraqê şer dasekinandin û êrîşê pêşmergeyên me kirin. Dîsa hin mirovên welatparêz bûnnavbeynkar.  Me jî ji wan re got em di vêrewşê de amadene ku bi Mele Mistefa re tevbigerin. Bes li hemberê me şer neke.Lê belê wî qebûl nekir. Me xwest ku ew li hember dewleta Iraqê têbikoşe û lihember me şer neke. Wê daxwaza me jî qebûl nekir. Bi tenê li hember me eniyaşer vekir. Di wê demê de Ebdurahman ji hikûmeta Iraqê  hinek mafên Kurdan  bi dest xistibû. Piştî wê Baasiyan derbekirin û bûn desthilatdar. Êdî bi serê xwe îktîdar bûn. Divê ez di vê mijarê debi zelalî bêjim ku “Ez dema li Bexdayê bûm min di wê hikûmetê de cih digirt. JiKuweytê heyetek hat. Di heyetê de wezîrê parastinê yê Kuweytê jî hebû.Dixwestin bi hikûmeta Iraqê re têkiliyek çêbikin. Di pêşwazîkirina vê heyetê demin jî cih digirt. Di wê civînê de Hesen Bekir jî hebû. Di darbeya 1963’an deserokê hikumetê bû. Ji min re “ em du partî, partiya ku dê Baasê temsîl bike ûpartiya ku Kurdan temsîl bike partiya we bibin yek û li hember dijminan şerbikin. Li hember alîgirên qral piştgirî dixwestin. Piştre ez, CelalTalabanî  û komek wek heyet me xwest bikesên ku şoreş pêkanîne re hevdîtinek pêk bînin û serokkomar bibînin. Mehevdîtin pêk anî. Me got, ji bo ku hûn hem Saddam û hem jî Baasiyan binasindixwazim hin tiştan bînim ziman. Dema ku em ketin hundir em pêşwazî kirin.Destekî xwe da ser milê min û destê din jî da ser milê Mam Celal. Ji min re “Tubirayê me  yî. Fikir û ramanên xwe ji mere bêje.” Min mesele fêm kir. Du roj beriya şoreşê civîneke wan hebû, li wirBaasî jî hebû. Mele Mistefa û Kurd dihatin nîqaskirin. Mam Celal  li wan ( li Baasê)  heqaret kiribû. Li gel vê jî serokkomar bi mere têkîlî danîn li gor berjewendiyê xwe dîtibû.

Ev nedihat wê wateyê ku li hember me nermbûne. Dixwestin desthilatdariya xwe qewîn bikin. Ji me re digotin “heke em vêcarê jî ji desthilatdariyê bikevin, dê heta zarokan jî qetlîamê çêbikin. Ji bovê em bibiryarin ku îktîdara xwe bidomînin.” Me jî got baş e. civîn qediya û emderketin derve. Du kes li derve rûniştîbûn. Ji wan yek bi unîformaya leşkerîbû. Ji me re gotin “ ew Saddam Huseyîn e.” Ez di koşka serokkomariyê  de geriyam. Min odeyek vala dît û heyirîm.Got “dibe ku li wir cihaz danîbin.” Yanî rastiya Baasê. Ew girêdayî DYE’yê bûn.DYE’yê ew anîn îktîdarê. Di sala 1969’an de nûnerên Sovyetê hat Baxdayê.Peyvireke wî jî rawestandina şerê di navbera Mele Mistefa û Iraqê de bûn. Bi mere ket nav têkîliyan. Serokomar jî di derbarê mijarê de bi me re axivî. Mintenê tiştek ji wî xwest. “hûn amade ne, hûn dikarin çi bidin Kurdan? Danezanekêbinivîsin û mafên gelê kurd eşkere bikin ku ew jî bigihîjin mafên xwe. Bi MeleMistefa re li hev bikin û alîgirên wî efû bikin.” Ev xwesteka min qebûlnekirin.

Piştî wê ez nexweş ketim. Xwestin minnexweşxaneyê  derxin û bişînin Londrayê.Di devê derî de Saddam bi gulekê ez pêşwazî kirim. Dema ku em gihîştinLondrayê, li  Sefaretxaneya Iraqê libenda me bûn. Ez demekê li wir mam. Sefîrê Iraqê her roj dihat cem min.Dixwestin demek zûtirîn dermankirina min biqedînin. Ji ber ku hevdîtinên biMele Mistefa re di rewşeke qrîtîk de bû. Du roj bi şûn ve hevdîtin ketinrewşeke erênî. Sal 1970’î bû.

Mehek bi şûn de ji Îranê mirovek hat cem me.Ji rêxistina îstixbarata Îranê bû. Me li Parîsê hevdîtin pêk anî. Şahê Îranê ewşandibû. Got; “em dixwazin şaşiyên ku çêbûne sererast bikin. Mele Mistefa şaşitî kiriye. Niha dixwaze we bike mirovêxwe.” Min got; “Şahê Îranê çima wisa dike? Bila hin mafên Kurdan bide. Mafên kurejîma Baasê dane, mafê şerkirina bi Baasê re nade kesî. Heke hûn dixwazinalîkariya kurdan bikin, mafên kurdan bidin. Em ji we re koletiyê nakin.” Ji boku em rastiya gotinên vî mirovî fêm bikin, me hevalê xwe yê ku li Îranê dima,xwest cem xwe. Seyît Elî hat cem me. Me Talabanî jî qebûl nekir.(dibe kutevlîbûna civînê tê qestkirin) 

Rejîma Îranê jî êdî em li ber çavan digirtin.Me xwest bi Mele Mistefa re li hev werin. Wê demê ketin nav têkîliyan. Gotinkomîtiya navendî ya partiya mamoste bi Iraqê ve girêdayî ye. Heta ku ev nakokîçareser bibe em ê li Iraqê sefiriyê bikin. Me red kir û qebûl nekir. MeleMistefa dixwest bi me re li hev were. Li gorî dîtina wî heke Îbrahîm Ehmed nebeaştî nabe. Ez vegeriyam Iraqê. Bi civînekê me biryar da ku em dest bi xebatan bikin.Partiyê navê xwe guhert. Me got em derbasî eniya Mele Mistefa bibin. Du salpiştî ku em bi Mele Mistefa re bûn yek, ji bilî heqaretê me tiştek jê nedît ûnebihîst. Bi wî awayî em ketin sala 1972’an.

Aliyekî mejiyê gelê Kurd ji hêla Berzanî ûaliyê din jî ji hêla kominîstên Iraqê ve hatibû rizandin.

PDK peşmergeyên we kişandin aliyê xwe, we jîtemaşe kir. Piştre çi bû? Barzanî gihîşt 1974’an. Hûn jî jê veqetiyan û wisa biserê xwe man. Yanî bi wateyeke din şoreş piştî di 1970’Î de diqede. Baasiyanheta 1974’an bi Barzanî re çi kirin? Di vê pêvajoyê de çend peyman çêbûn? Di vêmijarê de hûn dikarin ser gelek xalan bisekinin. Bi taybetî ji salên 1970’Îheta 1074’an we xwest hûn çi bikin? Barzanî çawa bû asteng? We xwest hûn şerbikin, nehat qebûlkirin. Îranê bi we leyîst. We sazûmaniyeke nû çêkir. We xwesthûn bi Îranê re têkîliyan deynin, bû asteng. Hûn hatin cem rejîmê, we xwest hintiştan bikin, ji bo tiştên ku we dest xistibûn jî bike malê xwe bi Iraqê reîttifak çêkir. Ev rastî di sala 1974’an de hat îspatkirin. Wekî ku tê zanîn disala 1975’an de jî hişt û reviya. Yanî hûn jî qedandin û bê bandor kirin.Siyasiyên kurd û we rewşenbîran dixwest tiştekî bikin, lê hêza we yatehlîlkirinê tinebû. Di derbarê Barzanî de çewtiyên we hê jî didomin.

Partiya kominîst wek berê hê jî didomîne. Ezji bo xeta we tiştek nabêjim. Xeta we rast e. Lê belê ji ber di demê de helwestnîşannedayîna we,  fêmnekirina rastiyaBarzanî hûn winda dikin. We baweriya xwe bi Barzanî anî û  radestî wî kir. Mirov saetekê jî xwe radestîwî nake. Lê belê we çawa xwe radest kir, ez fêm nakim.

Divê mirov li ser têkçûna tevgerên kurdan ênheta vê demê bisekine.

Divê mirov nebêje eşiret û derbas nebe. Hetamin di nav PKK’ê de jî li hember helwestên eşirvaniyê têkoşineke mezin da.Tiştê ku hûn dibêjin ji mêj ve bersivên xwe dîtine. Tiştek din hebe em dikarinli ser wê ji rawestin. Tiştên ku hûn dixwazin pirs bikin hebin, hûn dikarinpirs bikin. Barzanî çima wisa kir? Di bingeha xwe de sûcê we ye. We rewşembîr ûkominîstên Iraqê çima nikaribûn li hember Barzanî  bisekinin û wî asteng bikin?

Me her tim bi nêrina neteweyî li mijarênihêrt.

Ev zêde girîng nîn e. Hûn karan sivik digirindest. Barzanî xwest bi me jî bilîze. Xwest hevalên me yên ku bi wî re ketintêkiliyan, bêxe bin bandora xwe. Heta hevalekî me jî ket vê kemînê. Min nihêrîku me teslîmê Barzanî dike, ez mecbûr mam ku mûdexele bikim. Di pevçûnên me yênbi Barzanî re ji ber ku çend kes hatibû kuştin, camêr ji me re digot “çimapartî li hember PDK’ê çalakiyan li dar dixe?” Dixwest ku me teslîmê Barzanîbike, yanî Barzanî ew dikişand. Dîsa mirovekî me heye ji komîteya navendî ye.Ew bi Îdrîs re hevdîtinan çêdike. Îdrîs hat, got me tifak çêkir. Heke we li hevkiriye, me jî got temam. Îdrîs dixwaze me jî bikişîne û digot “werin Başûr jîhûn çareser bikin. Bikevin herêma Barzan.”

Bêgûman di nav refên wan de hevalên me yên kuşer kirine û şehîd ketine jî hene. Hevalên me hatin, min rewşa wan nihêrî.Barzanî dixwaze wan bikşîne û me jî bixe rewşa hemû tevgerên din. Lê hekesiyaseteke xwedî vîn û azad bihata meşandin piştgirî nedida. Min niyeta Barzanîfêm kir. Min jê re wisa got “hûn wekî şûrên Demokles li ser serê gelênKurdistan in. Di têkoşîna çînî ya Kurdistanê de xetereya herî mezin in.”Min evtespît kiribû. Hevalên me gelek şaşî dikirin. Ji bo dostanî û tifaqê tim diçûncem wan. Ji bo wê ez Barzanî baş nas dikim. Heke me tedbîrên xwe bi pêşnexistana dê me jî tasfiye bikira. Lê ji ber ku PKK politîkayeke aqilane û azadbingeh digire, negihîşt armanca xwe. Em çima neketin kemîna wî? Mesûd her demderdorên cuda bi ser me de dişand û dida êrîşkirin. Ji bo ku em lîstokên wîvala derxin em bi şev û roj xebitin. Çima em neketin? Ji bo ku me taktîkên wîvala derdixistin û pê re jî em li Başûr bi bandor dibûn.

Li aliyê din, me li DYE’yê, Londrayê , Îranê ûTurkiyeyê jî siyaseta Barzanî bê bandor kir, her wekî me ew fetisand. Bêbandorkirina siyaseta Barzanî tiştekî ne hêsan e. Meseleya Barzanî pir girînge, ji dijmin zêdetir li ser wî disekinim. Lê belê we xwe nekiriye wekî hêz, ewaniye li pêşiya xwe kiriye asteng. We çi kar kiriye, wî ji xwe re kiriye mal.Heta ku ew te tasfiye bike, divê tu wî tasfiye bikî. Dîsa  hûn dixwazin li ser esasekî rast tifaqêçêbikin, lê belê heke hûn tehlîleke rast nekin ew ê we tasfiye bike. Hevalên mejî wisa kirin. Lê belê min ew şiyar kirin. Min ji wan re got “hûn ê bi wî awayîbixebitin.” Ew jî wekî we dixebitîn. Min got bi vî awayî nabe, hûn ê zerarêbibînin.

Camêr tim û tim ji me re digot ji virderkevin. Heke me tedbîrên xwe negirtana, em ê jî biçûna. Divê mirov şerênavbera me û Barzanî baş fêm bike. Ez wisa texmîn dikim ku ev hê jî başnehatiye fêmkirin. Bi taybetî Mam Celal dixwaze hin taktîkan bi pêş bixe. Nihaji bo çareserkirina pirsgirêka Barzanî em ê taktîka rast çawa bi kar bînin?Divê mirov vê yekê baş zanibe, pir baldar û hişyar be. Sûcê we ye. Dema ku hûnserokên partiyan in, ew axayê eşîrê ye, lê hûn tînin dikin serokê xwe. 2030 salbiryarên we nade bikaranîn.  Serokatiyawisa dibe?  Di dema şer de gotiye werincem min, wekî zarokan hin tişt dane we û dîsa hûn xapandine. Xwest heman tiştjî ji bo min bike. Wekî ku 40 sal in tîne serê kurdan. Ji min re dibêje “ werebajarê Selehaddînê  li cem min bimîne.”Camêr dixwaze min bixe komployê. Lê belê ne ji bo min, ji bo hevalên me yênnavendê jî ev hêza wî nîn e. Ji ber ku ez tedbîrê xwe digirim, serê ben di destxwe de digirim. Ji ber vê ye ku 15 sal in nikarîbû tiştekî bi me bike. Tiştekîpir eceb e. Ya girîng gihîştina me ya vê encamê ye.

Nakokiya we ya bi Barzanî re nû ye. Ya me, jidemên borî tê.

We di têkoşîna bi Barzanî re de çi encam bidest xist?

Qet tiştek jî. Wekî we, me li hember wîtêkoşîn da.

Em dîsa li ber xwe didin. Lê hûn perîşan bûn,tasfiye bûn. Ew pir tiştekî ne baş e. Me dîsa ew anî ber lingê xwe. Ev şermirovan tîne rê. 

Pirsgirêk ne çek e, feraseta li hemberî hev e.

Tiştê esasî di çek de ye. Mesûd Barzanî çimatasfiye nebû? Di bingeha xwe de Barzanitî rûhek e, di heman demê de çandek e.Di nav gelê me de Barzanitî bûye kevneşopiyeke exlaqî. Ev şer, şerê hemû kurdane. Di rastiyê de beriya ku şer dest pê bike, Mesûd dixwest paşve gav biavêje.Tarzê me yê şer dîtibû, ditirsiya. Beriya şer dixwest bi me re li hev bike. Lêbelê çiqas bixwaze bi me re li hev bike jî me nikaribû vê yekê qebûl bikira. Jiber ku ev sozek e. Sozeke hezar salan e.Ew çi qas tawîzan bide jî dilê me vêranake. Divê ev bê temamkirin.

Ango îro zêde li ser PKK’ê disekinin.Emnikarin wek Berzanî bikin. Tarzê me yê şer cûda ye. Ne Başûr ne jî Bakur dê jivê tiştek fêm neke. Hûn jî nikarin tiştekî fêm bikin. Wekî ku min berê jî gotdivê ev şerê dawî bi kûrahî bê rawestandin. Nebêjin serok hemû tişt diyar kir.

Niha li hember PDK’ê rewşa leşkerî baş e,mijara aboriyê jî ne pirsgirêk e. Bi giştî rewş baş e. Tenê heta ku pirsgirêkaBarzanî neyê çareserkirin, rewş bi ti awayî  baş nabe. Çend sal in, şerê ku tê meşandinheye, lê belê kes nikare encamên mezin jê derxe. Partî û kesayetên din hatincem me. Pirsa pere henetinene kirin. Min jî ji wan re got, biçin. Ev pirsgirêkme hemûyan mijûl dike. Pirsgirêk ne tenê pirsgirêka PKK’ê ye, pirsgirêka hemûkurdan e. Em çima di sibê de guhdariya we dikin? Ji ber ku tecrubeyên we zêdeye.

Ez dixwazim kesayetiya Barzanî bikim pir ûşerê li hember dijminan de heta dawiyê bi kar bînim.

Mirov çiqas bixwaze vê mijarê veke, ew qasvedibe. Ji ber ku mijareke berfireh e. Mezinkirina Barzanî di destê Şahê Îranêde ye. Turkiyeyê jî li hember we şer dida meşandin, lê belê têkiliya wan a biTurkiyeyê re pir baş e. Te qet behsa wan nekir. Têkiliyên bi Turkiyeyê re pirgirîng in. Wekî mînak, Baas tê, qad dikevin destê we. Lê dema ku hêz dikevedestê Barzanî pirsgirêk ser û bin dibe, êdî hûn nikarin tiştek bikin. Dema kuBaasî dixwazin tiştekî bidin li hember tê derketin. Çima? Divê mirov vana fêmbike.

Hin rewşenbîrên Kurdan gotin ku hûn ji Iraqêçi dixwazin? Me got, ji bo Kurdan otonomî ji bo Iraqê demokrasî. Ji me regotin; “ev li Ewropayê meseleyeke mijara xwepêşandana nîn e. Eleqeya xwestekawe bi şoreşê re nîn e.”

Ew jî rast e. Derewên mezintirîn hene. Gelekrewşenbîrên Kurd hatin cem me, bi taybetî rewşenbîrên Kurd ên Iraqê. Lê tikesekî derewê Barzanî fêm nekirine. Derewa herî mezin otonomî ye. Niha dibêjinji Kurdan re otonomî ji Iraqê re demokrasî. Lê di ser û mejiyê wî de demokrasîtineye. Derewên mezin dikin, ji ber ku ti eleqeyekî wî bi demokrasiyê retineye. Kesayetiya Barzanî ne kesayetiyeke demokrasiyê ye, ne kesayetiyekeotonomî ye jî. Ji bo wî otonomî, otonomî û serkeftina eşîretê ye, serkeftina malbatê ye, ji bo otorîteya malbatêye,ji bo eşîretên din jî otonomî tineye. Di feraseta wî de ji bo eşîretên dindîktatorî heye.

Dema ku serokatî û feraset ev be dê çawa encambê girtin? Niha divê  hûn sedemênsernekeftina xwe baştir fêm bikin. Mirovê Kurd pir derewker e. Bê gûman hinrêvebir hene ku pir sexte û pir xafil in. Heke hûn jî li hember wan tedbîrênxwe negirin, dê tiştek nehêlin. Kurd ketiye, dijmin tiştek jê re nehiştiye, rihnehiştiye. Em vê yekê fêm dikin. Em mecbûr in ku vana fêm bikin û li hember şerbikin. Ev temsîla xwe di Barzanî de dibîne. Mesele ne PKK ye. Piştî ku mamoste jimin re silav şandin, me qebûl kir. Me jî jê re xeber şand ku, pirsgirêkaBarzanî  ya bi siyasetê yan jî bi şerçareser bikin. Êdî sebra me nemaye. Ji ber ku Barzanî di paşverûtiya kurdan de,Barzanî ekolek e. Tu  ewqas biçî cem Îranû dewletên din, ji xwe tu yê zehmetiyan bikşînî. Dê camêr li ser te hesabanbike. Vexwendina qada Çarçira tê çi wateyê? Wekî mînak dibêjin Talabanî pirdilîze. Lê paqij dilîze. Gelekî taktîkzan e. Serokatî çi ye, ev pir teng têfikirîn. Piştî ku hûn çûn cem Şahê Îranê, divê hûn venegeriyana. Dema hûn têncem Baasê jî hûn teng dimînin. Di navberê de xetereyeke mezin heye. Bi taybetîjî hûn di sala 1966’an de neçar  dimîninku wisa tevbigerin. Ji bo ewlehiya xwe hûn ji Barzanî direvin. Navê we wekî“cehşên 1966’an” derdikeve. Lê belê tu kesek di rastiyê de cehş kî ye, kî rê liber vê vekiriye fêm nake. Camêr bixwe cehşitiyê dike, lê belê kes vê fêm nake.Ji kesên ku li hember cehşitiyê derdikevin kî dibêjin “ hûn cehşin.”  Ev dereweke pir mezin e. Lê êdî gel ji vêderewê bawer dikir, ne wisa? Em dikarin îspat bikin ku di wê demê de cehşitî biawayekî din hatiye kirin. Kesê ku parî zana be, dikare vê rewşê tavilê fêm bikeû rihê wî jî nas bike. Di vê de cehşitî tineye, ji bo gelê kurd xwestina hinmafan heye. Gelek şaşiyên te jî çêbûn. Pirsgirêkek din jî heye. Niha camêrdixwaze ji Iraqê hin tawîzan  bi destbêxe. Ku ew nebin tine bibe. Ji vê re cehşitî tê gotin. Kes vê xalê nizane. Dinav têkiliya ku we bi Şahê Îranê danîbû de hinek welatparêzî heye. Lê belêtêkiliya ku Barzanî pêktîne bêrêtî ye. Dema ku hûn bi Baasê re têkiliyan pêktînin, hûn dixwazin ji bo gelê kurd hin tiştan bi dest bixin. Lê belê têkiliyaBarzanî ji bo berjewendiyên takekesî û eşîretî ne. Hê ev rewş fêm nekirine. Liser van gotinên xwe ez dixwazim bi kûrahî bisekinim. Ne ji bo rabirdûyê ji boîro dixwazim bisekinim. Gelek kesên kominîst, rewşenbîr û hunermend tên cem me,lê qet tiştek nizanin. Nizanin siyasetê jî bikin. Hema dibêjin pere, pere jibilî wê tiştek nabêjin. Bi feraseta bazirganiyê şoreş û şoreşgerî nayênkirin.  Em ne dikarin pere, ne jin û nejî mêr bidin. Ti tiştek ji wan re namîne.

Hawar= Dîsa hinek dîroka berxwedanê ya partiyakominîst hebû. Hîmên kurdîtiyê kominîstan nîşanê kurdan da.

Abdullah Ocalan= Çawa? Li gorî min wan Kurdasteng kirin.

Îbrahîm Ehmed= Eşhedû bîllah rast e.

AbdullahOcalan: Niha Moskova ket çi halî? Li cem we ket çihalî? Li cem me, li Turkiyeyê ket çi halî? Li Tirkiyeyê bazirganê xwedîsermîyanê mezin Cem Boyner heye. Tevgera demokrasî ya nû ava kir. Hemû endamênpolîtbûroya partiya kominîst a Tirkiyeyê niha ji sedî sed li cem wî politîkadimeşînin. Di kesayetiya kominîstên Iraqê de zêde tiştek nabînim. Aliyekîmejiyê gelê kurd, ku ji aliyê Barzanî ve hat rizandin, aliyê din jî kominîstênIraqê rizandin. Pêkane ku hin mirov derketibin. Lê belê gelek kesên bêedep,bêexlaq û siyasetê fêm nedikirin ji dibistana Barzanî derketine. Li aliyê dinji Barzanî zêdetir partiya kominîst bi mejiyê kurdan lîst. Mamoste ji min fêmdike ku ez çi dibêjim.

Dema ku kominîst li ser pirsgirêka Kurddiaxivin, hin tiştan biçûk dibînin. Neteweyîtî tine, demokrasî tine. Dibe ku liIraqê ligel PDK’ê partiya kominîst jî xwest hin tiştan bike. Bi aliyê xwe yêideolojîk û siyasî ve tevgereke marksîst e. Wekî mînak, Barzanî dan kêleka xweû xwestin wî bikşînin feraseta neteweyîtiyê. Ev baş e. Lê mixabin nikaribûn serBarzanî bandor bikin.  Ji ber kunikaribûn feraseta wi ya eşîrtiyê biguherînin. Wekî ku ji Barzanî re bibêjin biaxatî û bi diktatorîtiya xwe bimeşe. Tiştên ku fikirîbûn karibûna bikirana başdibû, lê belê nebû.

Ya duyemîn: Ti siyasetmedar î, rewşenbîr î,camêr hemû tiştî ji te fêr dibe, lê belê xwe wekî serok dide qebûlkirin. Ez jibo vê yekê mijarê vedikim, ango ev pirsgirêk pirsgirêkeke jiyanî ye, pirsgirêkahemû Kurdan e. Barzanî di bazirganiyê de gelek bi hêz e. Dijminên me dê lihember kurdan çawa tevbigerin, dê bi kê re têkiliyan deynin dizanin. Çima hemûdijminên kurdan bi Barzanî re têkiliyan datînin? Ji bo ku Barzanî di hevkariyêde û di radestkirina vîna xwe, ya dewlet û hêzên din de rista xwe pir xweşdilîze. Kesê ku ewqas bi dijminê xwe re be, dikare her tiştî bike. Camêrbazirganiya xwe jî li ser vî esasî dide meşandin. Niha ev kiriye, ew kiriyemirov ecep dimîne. Tê fêmkirin ku di wî warî de ev camêr ji berê ve xwedî hêze. Wekî mînak: Hevkarî û bazirganiya xwe dixe stûyê Mamoste Îbrahîm Ehmed.

Niha mirovek wisa çawa dibe pêşengê kurdan?Gelek neyîniyên ku li Kurdistanê derdikevin ji bin serî wî derdikevin. Ev rastîîro jî derdikeve holê. Ango hakîmiyet tineye. Ji ber wê, niha derewên herîmezin di ser me re dike. Gelê Iraqê jî vî ya dibihîze. Dibe ku we jî guhdarîkiriye. Ka pirs bikin, tenê derewên ku di ser Mam Celal û Apo re gotine çi ne,ew ê ji we re bibêjin. Her roj di radyo û televizyonên Barzanî de çiqas derewtên kirin, diyar e. Niha kurdên dirust ên ku dixwazin tiştên baş bikin jî hene.Lê belê fersend nade wan û ciwanan. Naxwaze rê li ber kesî veke.

Hawar: Sedema vê çi ye? Camêr Kurdistanêdifroşe û naxwaze kes jê re bibe asteng.

AbdullahOcalan: Bê guman pereyan ji bo şexsê xwe û malbata xwedistîne. Niha dibêjin, em ê hikumetê damezirînin û em serbest in. Ji min re jîpeyam şandiye gotiye “bila bê.” Bê guman em biçin dê me biqedîne. Kesekî wekeBarzanî heke dikare hikumetê damezirîne, tu dikarî tiştên mezintirîn bikî. Em êli ser vê mijarê hîn bisekinin. Ez bawerim dê sûdwer be. Em ê dîtinên te jîbigirin, hûn ê jî bibin alîkar. Em ê serî li dîtinên mamoste jî bidin. Em êdînaxwazin berdewamkirina derewan serwer bibe,dixwazin ev derew bên sekinandin.Bila serweriya derewan bi dawî bibe, rastî derkevin holê. Mirovê kurd, ciwanêkurd û rewşenbîrê kurd bila rastiyan bibînin. Bila ronahiyê bibînin ku kes riyaxwe şaş neke. Li  holê derewên mezinhene, divê em wan ji holê rakin. Hin rastî hene divê herkes wan bibîne.Mamoste, ji bo berbihevanîna mijarê mirov dikare ji bo salên 197075’an çibibêje? Rola Barzanî çi bû, we dixwest hûn çi bikin?Peymana 12’ê  Adarê hebû ku di 1975’an de têk çû. Barzanîreviya çû. Ez vê revê revek mezin dibînin. We jî tiştek nekir. YNK hatdamezirandin lê pir bêhêz bû, gelek tişt ji dest çûn, gelek tişt hatinwindakirin. Sedemên vê çi bûn? Çima ev sedem derketin holê? Ji bo analîzkirinarewşa Kurdistanê pêvajoya 197075’an girîng e. Di vê dîrokê de PKK’e çêbû. Dipêvajoya 197075’an de xala ku li hemû Kurdistanê were esasgirtin çi ye? Kîjanserdem hat girtin, kîjan serdemê dest pê kir?

Gelê Kurd helwesta xwe li aliyê têkoşîndayînê,diyar kir.

Îbrahîm Ehmed: Piştî ku em gihîştin sala1975’an me rewşa partiyê tehlîl kir. Di sala 1970’î de ez û ji komîteya navendîhevalek em çûn biryargeha Barzanî. Me li wir bi Barzanî re civînek pêk anî. Diserî de Barzanî tinê bû. Lê piştre hemû komîteya navendî ya Barzanî di civînêde amade bû. Bi vî awayî civînê berdewam kir. Hin endamên komîteya navendî yênwî li hember derketin. Mele Mistefa ji wan re got; “ Ev sûcê we ye, ji bokuştina wan min pere da we, hêz da we, hemû tişt da we, mixabin we nikaribû ewbikuştana. Niha ez wan qebûl dikim. Dîsa hin dewletên bi hêz ên herêmê dixwazinez bi wan re li hev bikim. Êdî ez nikarim van qebûl nekim.”

Tiştên ku Barzanî digotin ne rast bû. Tiştekwisa tinebû. Hinek kes alîgirên li hev hatinê bûn. Digotin; “Divê bi MamosteÎbrahîm û alîgirên wî re lihevkirin pêk were.” Barzanî bixwe axaftinên kesên kuli Iraqê sixûriya Îngilîzan kiribûn û piştre reviyabûn hatibûn, zêdetir bi berçavan digirt. Zêde guhdariya kesê welatparêz nedikir. Xeyaleke me ya ku ya embiçin bibin cehşê Îranê yan jî li gel Barzanî bimînin tinebû. Me danezana 11’êAdarê baş didît. Me ji Mele Mistefa re got: “ Tiştên ku tu dibêjî em qebûldikin.” û di wê çarçoveyê de tifaq(lihevkirin) qebûl kir. Min mayîna hemûyan ali ber  Barzanî û venegerîna xwe ya jiherêmê qebûl kir. Kesên ligel min hebû. Barzanî endamên komîteya navendî yênligel min qebûl kirin. Talabanî bi hinceta temamkirina perwerdehiya xwe çûEwropayê.

Wê demê hikumeta Iraqê jî piştgirî didaBarzanî. Herêmên ku di bin kontrola Barzanî de bûn li wan deran otorîteya xwebihêz kirin. Heta, li herêmên wekî Silêmaniyê ku kontrola Barzanî nebû jî xistbin kontrola Barzanî, piştgirî da û çavên xwe jê re girt. Wî jî wekî wezîr di hikumeta Iraqê de cih girt.Heke Barzanî nebûya bi lihevkirina me ya bi hikumeta Iraqê re dê ji sedî pêncîxwesteka me bi cih bihatana. Hikumeta Iraqê dirust tevdigeriya. Heke Barzanîmirovek dirust bûya û di nav îxaneta neteweyî de nebûya dê xwestekên me pêkbihatana. Astengî ne ji hikumeta Iraqê, ji Barzanî bû. Di peymana 11’ê Adarê decara yekemîn şoreşa Kurdistanê dihat naskirin.Ne tenê hikumeta Iraqê dewletênwekî DYE, Îsraîl, Îran û nûnerên hin dewletên biyanî ku di maseyê de rûnistîbûnjî hebûn.Armanca Iraqê jî ev bû ku, bi vê peymanê têkiliya kurdên Iraqê ya biDYE,Îsraîl û Îranê re qûtkirin bû. Lê belê Mele Mistefa ev xala girîng nedît ûtevlî peymanê nebû. Di wê demê de Mir Kamûran Bedirxan hat Iraqê. HikumetaIraqê jî ew qebûl kir û wek serokekî Kurd nas kir. Mîr Kamûran Bedirxan ji bodîtina Mele Mistefa çû herêma Barzan. Piştre çû Îranê û ji vir jî derbasîParîsê bû. Ji vir cara yekem Mele Mistefa peymana 11’ê Adarê bin pê kir, biÎranê re têkilî danî. Halbûkî di peymanê de şertê bi derve re têkilî nedanînêhatibû danîn. Têkiliyên Mele Mistefa yên bi Îranê re hatin asteke ji berêbihêztir. Bi taybetî jî têkiliyên aborî, leşkerî û siyasî bi hêztir bûn.

Kurdistana Başur bû herêma kaçaxçiyan.Têkiliya Mele Mistefa ya bi Îranê re ji têkiliya bi Iraqê re pêşdetir bû.Hikumeta Iraqê di destpêkê de pirsgirêk ji nedîtî ve hat. Dît ku nabe. Bi serde jî  di nav partiya Baasê de kesên lihember vê rewşê hebûn. Dijberiya Kurdan her ku diçe zêde dibû. Çareserî ditifaqa bi Îranê re de dîtin. Di wê demê de di navbera hêzên Iraq û Barzanî decih bi cih pevçûn pêkdihatin. Hikumeta Iraqê Barzanî wek tehlûkeyeke mezin dîtû ji bo kuştina Barzanî ket nav plansaziyan. Têkiliyên Mele Mistefa û Iraqê bitemamî qût bûn.

 Piştîxirabûna bi tifaqa Iraqê re heyeteke Îranî ku tê de endamên istixbarat, leşkerîû aborî pêk dihat, hat. Wê demê têkiliyên dewleta Iraq û Sovyetan baş bû. Dinavbera wan de protokolek hatibû îmzekirin. Hikumeta Iraqê jî di nav rêvebiriyêde cih da kominîstan û tifaq çêkirin. Ji partiyê xwest ku tevlî eniyê bibe.Partiyê ev red kir. Partiyê ji bo lihevhatinê navbeynkarî pêşniyaz kir. Bitaybetî jî di mijara Kerkûkê de êdî gav bi gav hikumeta Iraqê jî peymana 11’êAdarê bin pê dikir, lê belê sedema bingehîn îxaneta Barzanî bû. Bi herdu aliyanre jî ti lihevkirinek me çênebû.

Di wê demê de ji Sovyetan heyetek hat. Çûnmala Barzanî û ew ziyaret kirin. Prîmakov(Serokê Heyeta Sovyet) ji Barzanîxwest ku nûnerek xwe bişîne Moskovayê. Soza çêkirina peymanekî di navberakurdan û Iraqê de da. Heyeta Sovyetê ji bo ku xwestekan bide qebûlkirin soz da.Heta wê demê politîkaya wî ya hevgir a bi Emerîkayê re veşartî bû. Dixwest kuhem ji DYE’yê  û hem jî ji Sovyetanpiştgiriyê bigire. Di wê demê de bi Sovyetan re têkiliya xwe qut kir û wekmirûdekî bi DYE’yê re hat girêdan. Heke nesihetên Sovyetan qebûl bikirana, dêmafê gelê Kurd ên ku bi peymana 11’ê Adarê re hatibûn bidestxistin,  mîsoger bibûna û biketana bin xarantiyê.

Armanca DYE û Îranê lewazkirina hikumeta Iraqêbû. Yek: Iraq li herêmê dewleteke bi hêz a ereb bû û bi wê re girêdayî li gorberjewendiyê dewletên din dijber dihat dîtin. Dudu: Bi Sovyetan re di navtifaqê de bûn. Ji bo vê ji bilî balafirên şer hemû cûre çek dabûn wan. Dinavbera Mele Mistefa û Iraqê de pevçûnên dijwar hatin jiyîn. Dema ku hikumetaIraqê ket tengasiyê bi alîkariya Tirkiyeyê DYE û Îran ketin nav têkiliyan. Bivî awayî heta ku peymana Cezaîrê (06 Adar 1975) pêk were  hevdîtinan domand. Hikumeta Îranê li hemberpiştgirî nedayîna kurdan ji rejîma Iraqê tawizên mezin bi dest xistin. ŞatulEreba ku berê mijara ne lihevkirinê bû dan Îranê. Mele Mistefa difikirî ku dişerekî navbera wî û Iraqê de em ê piştgiriya Iraqê bikin. Tim  û tim di vê fikarê de bû. Wê demê ez û FûatMehsûm li Îranê bûn. Em vegeriyan Kurdistanê. Em beriya nûnerên Mele Mistefagihiştin wir. Navê nûnerê wî Sitqî Mûtnî bû. Ku em gihîştin bajarê Xanî yê sersînor, em bi meş û xwepêşandanên kêfxweşiyê hatin pêşwazîkirin. Hemû gelêKurdistanê li hember danezana ku ji aliyê komîteya navendî ya Mele Mistefa ve hatibû derxistin xwepêşandan li dardixist. Di danezanê de dihat gotin ku “ya hûn ê teslîmê rêveberiya Iraqê bibinyan jî hûn ê çekên xwe teslîmê Îranê bikin û wekî penaber li Îranê bijîn.” GelêKurd jî digot; “ji derveyî van herdu vebijêrkan rêyeke sêyemîn heye û ew jîberxwedan e û  têkoşîn e, em bi ti awayîteslîm nabin.” Sedemên vegera min bi hin hevalên welatperwer re têkilî danîn ûli dijî tifaqa Îran û Iraqê derketin û kirina tiştên pêwist bû. Em difikirîn kuherî hindik ji vê tifaqa  Cezaîrê ji bogelê Kurd hin tiştan bi dest bixin û şoreş pêk neyê jî em bigihîjin hin mafan.Li gorî peymanê diviyabû heta 13’ê Adarê hemû çek bihatana teslîmkirin.

Di vê demê de Mele Mistefa li Tehranê bû. Ligorî tiştên ku me ji kesên tevlî civînê bibûn bihistin, Şahê Îranê bi awayekîvekirî ji Barzanî re wiha gotibû “me bi Iraqê re têkilî danîn, ji vir û şûn vene pêkan e ku em piştgiriyê bidin tevgera Kurd” û daxwaza belavkirina tevgeraKurd kiriye. Mele Mistefa jî bersiv daye Şah û gotiye; “ tevgera ku li gorî berjewendiyênÎran û Şah bin em bawer dikin ku dê li gorî berjewendiyên me jî bin.” Dema kuMele Mistefa ji cem Şah diçe, SerokêSavak’ê(iran gizli serfisi) gihîştiye wî ûgotiye: “tu çima wisa bi lez biryar didî? Divê te biryara xwe wisa bi leznedabûya. Tu vegeriya Kurdistanê û bi heval û hogirên xwe bişewiriya.” SerokêSavak’ê ev ne ji ber hezkirina gelê Kurd, ji ber fikarên dibe ku Iraq vanbiryaran pêk neyne, dibêje. Ji ber ku heta şert bi cih werin dixwestin qertaBarzanî bi kar bînin. Tiştên ku dihat dîtin Mele Mistefa ji wan bi leztirtevgeriyabû.

Me bi hin kesan re hevdîtin pêk anî. Tişta kuderket holê piraniya daxwaza gelê Kurd berdewamiya têkoşînê bû. Şoreşa me,şoreşeke ku wisa erzan were destgirtin nebû. Ji bo serkeftinê mirovên me yênbiryardar, bi her awayî rêbaz bi hezaran çek û pêşmerge dîsa piştgiriyeke mezina gel hebû. Tenê kêmasiya me 20.000 dolar bû. Ji bilî tiştê ku Mele Mistefaveşartibû. Hikumeta Îranê heta 19’ê Gulanê topên xwe li Kurdistanê hiştibûn.Pevçûnê heta vegera Mele Mistefa ya 13’ê mehê domand. Min dixwest ji bo kumijarê pê re nîqaş bikim Mele Mistefa bibînim. Mirovek hat got: tu çi dixwazî?Min jê re got ez dixwazim Mele Mistefa bibînim. Ji min re got: kar qediya minbi berpirsiyarê Savak’ê û dîplomatekî DYE’yê re hevdîtin kir. Min ji wan regot: Em ê li derveyî peymana ku bi Iraqê re hatiye çêkirin tevnegerin û dêtevgereke neteweyî ya Kurd çênebe. Piştî vê axaftinê min bi komiteya navendî yawî re hevdîtin kir.

Tekane kesê ku piştgirî dida vê peymanê SamîEbdurahman bû. Ji min re got: “ Em ê tenê bi hevkariya Îran û Iraqê re nemînindi heman demê de li hember kesên ku bixwazin vê peymanê bin pê bikin jî şerbikin.” Piştre min Salih Ûsiv û Dara Kûfî dîtin. Ew endamên komîteya navendîbûn. Di roja yekemîn a îmzekirina peymanê de teslîmê rejîma Îraqê bûn. Endamênkomîteya navendî yên din jî ji bo teslîmbûnê amade bûn. Êdî ne partî ne jîkomîteya navendî hebûn. Her tişt di destê Barzanî û kurê wi yê biçûk de bû. Ezwê demê li Tehranê bûm. Rejîma Iraqê dixwest ku ez vegerim Iraqê, ji ber kunikaribûn min qanih bikin, vê carê ji Îranê re digotin: “Ev mirov pirsgirêkderdixe, dixwaze tevgereke nû bide destpêkirin, divê hûn wî nehewînin.”  Wê demê rêveberiya Îranê ji min re got “ya tuyê biçî li sînorê Efganîstanê rûnê yan jî tu yê xaka Îranê biterikînî.” MinÎran terk kir û ez çûm Îngilîstanê.


Notice: Undefined variable: meta_text in /home/abdullahocalan/public_html/ku/wp-content/themes/xwe/content-single.php on line 53