HEVPEYVÎNA ÎBRAHÎM EHMET YA 1995’AN BI RÊBERTIYÊ RE – 1

Abdullah Ocalan: Hevalno! mêvanên me yên bi rûmet di destpêka tevgera netewe de mamosteyêku karê mezin kirî Îbrahîm Ehmet û nivîskarê mezin Hawar’ê şoreşger di pêşberîwe de silav dikim.

Di destpêka tevgera Kurdde têkoşîna PDK (Partiya Demokrata Kurdistan) weke tevgereke netewe û modern,piştî şerê cîhanê yê II. Min, heta beriya wê destpêkiribû. Balam ji ber geleksedeman erka xwe ya mezin a destpêkê bi cî neanî. Kurdistan beriya şerê cîhanêyê II. Heta piştî şerê cîhanê yê I. Ji ber sedema hinek derfetan derbazî serdemekedin bû. Bi dawîbûna şerê cîhanê yê I. re gelek gelên bindest, bi Şoreşa Cotmehêre xwe gihandin derfetên xilasbûnê. Mirov dikara vê bilêv bike:  Piştî bidawîbûna Împaratoriya Osmaniyan ûşûnde, beriya hemû gelan di bin serokatiya M. Kemal de tevgera neteweya Tirk jîdi wê demê de ji Şoreşa Cotmehê gelek sûd wergirt.

Destpêkirina tevgera Kurda Koçgirî, beriya tevgera M. Kemal tê. Di Başûrê Kurdistanê de jî tevgera ku dipêşengatiya Mahmut Berzencî de dimeşiya li hember emperyalîzma Îngilîzandestpêkir. Di vê demê de hîn M. Kemal derneketibû holê û ev navend ji Kurdan regelek derfet dida. Lê piştî hilweşandina Împaratoriya Osmaniyan û şûnde Kurd jiholê rabûn. Dikare bê gotin ku tenê Kurd di bin yek sêwana dernekê de xwebirêxistin dikirin. Navê wê jî Cemiyeta Kurd Tealî bû. Ev, herî zêde cemiyetekeku rewşenbîran dabû avakirin bû. Lê ev di her warî de lewaz bûn, rêxistinbûnênwan lewaz bûn; bîrdoziya wan jî ne bîrdoziyeke li gorî demê bû. Ya din jîneteweyîtiya wan gelek kêm bû. Li hember vê jî neteweyîtî û şovenizma kemalîzmaTirk jî gelek bihêz bû. 

 Bi vê ve girêdayî dema ku xwe dipesartindewletekê, paşa û walî jî Tirk bûn. M. Kemal bi hinek paşa û waliyan re ketenav têkiliyê, dema ku dest bi têkoşînê kirin Kurd nû nû ser xwe ve dihatin.Cemiyeta Tealî ya Kurd jî dixwest xwe bigihîne Kurdistanê û hinek gavan jîavêtin. Li Bakurî Kurdistanê beriya kemalîstan di pişt îsyanên ku hatibûndestpêkirin de, li Dêrsim û hemû Bakurê Kurdistanê îsyan dikarîbû bihêz bibe.Tevgera li Başûr a ku di bin pêşengatiya Mahmut Berzincî de destpêkiribû,dikaribû li ser bingeha yekitiya BakurBaşûr hemû Kurdistanê bigirtibana. LiRojavayê Kurdistanê jî tevgerek di bin serokatiya Îsmaîl Simko de hatibûdestpêkirin. Yanî di her sê parçeyan de jî tevgera Kurd derketibû holê.      

Tevgerên ku di her sêparçeyan de destpêkiribûn Kurdistanî bûn, neteweyî bûn; bi qasî neteweyîbûn ewqas jî avakirina dewletekê hedef digirtin. Lewra derketina kemalîzmê bû sedemku fersenda ketibû destê Kurdan hêdî hêdî ji holê radibe. Ya rastin, îdeolojiyakemalîzmê û rêxistinbûyîna wan ji ya Kurdan bihêztir bû; a din jî di siyasetêde bihêztirbûn. Kemalîstan di sala 1920’an de bi Franse re peymana Enqerê îmzakirin.  Bi vî rengî Başûr her tim jikemalîstan re vekirî hêlan.

Di heman çaxê de tevgerekeKurd li Dîlokû Rihayê hebû.  Lê ev tevgerpiştre ket bin kontrola kemalîstan. Di sala 1921’an de bi Moskovayê re îtîfaqçêkir. Bi sûdgirtina vê fersendê re, Qers û Erdexanbidest xist. Di wê demê deli Qers û Erzeromê jî tevgereke şoreşgeran a bi navê Şura hebû.  Bi vî rengî ev jî ket bin venêranakemalîzmê.  Di heman çaxê de li BaşûrêKurdistanê tevgera Kurd di bin serokatiya Mahmut Berzencî de li hemberÎngilîzan bidestxistina gelek pêşveçûnan karibûn xwe bikin dewlet.

Di vê demê de ji boÎngilîzan pirsgirêka herî giring petrola Îraqê bû. Li gel vê wî jî dixwest lihember Sovyetê Rojava di dest xwe de bigire. Îngilîzan ji ber herdu sedemantêkiliyên xwe bi kemalîzmê re xurt kir. Lewra di vê demê de Îngilîzan ji bokemalîzmê bitirsînin bi tevgera Kurdan leyîst, dixwest bikişîne gel xwe.Kemalîst li hember Îngilîzan bi tehdîta ku wê Şeyh Mahmut destek bikin tehdîtkirin, Îngilîz jî li hember kemalîstan xwestin tevgera Kurd a li Bakur weke kozbikarbînin, tevî ev daxwazên wan, herdu alî jî tevgera Kurd destek nekirin pêleyîztin. Di herî dawî de kemalîstan petrola Musul, Kerkûk ji Îngiltereyê rehêla û karin ji xwe dur bidin hêlan.

Li beramberî vê Îngilîzanji bo Kurd di bin serweriya kemalîstan de bimînin pejirand. Li ser vê hevkirinêparçekirina Kurdistanê temam kirin. Her wiha Îngilîzan hêdî hêdî kemalîstanxistin bin bandora xwe; kemalîst ji bo efendiyên Îngilîzan li hember Sovyetêket nava tevgerê.  Piştî hingê peymanênhişkbûnê îfade dikin Baxdat û hema duv re CENTO ava kir.  Ev peyman di cewher de peymanên li hemberyekîtiya Sovyetê û Kurdan hatibûn avakirin. 

Di vê demê de hinekpartiyên Kurdan hatin avakirin. Partiyên Kurdan piştê 1920 û 1930 yanê beriyaşerê cîhanê yê II. çawa avabû û çima rola xwe neleyîstin?  Ya herî giring jî çima PDK di CumhiriyetaKurd a Muhabatê de rola xwe nelîst û di Başûrê Kurdistanê de nebû dewlet? Di wêdemê de îsyana Dêrsim û bi heman awayî çima Bakurê Kurdistanê xeniqî? 

Di Bakurê Kurdistanê deîqtîdara faşîst a ku kemalîstan avakiribû Kurdan kiribû bin serweriya xwe. LiRojavayê Kurdastanê û Başûrê Kurdistanê jî tiştên bi heman awayî çêbûn.Siyaseta ku li van deran didan meşandin, dişibiya siyaseta kemalîstan ya dinavbera salên 192040 ya li Bakurê Kurdistanê didan meşandin bû. Îranî jî liRojhilatê Kurdistanê ji 1945 heya roja me ya îro didin meşandin. Li Îraqê jîîqtîdara ku piştî Şoreşa Tirmehê ya 1958 ava bibû, heman wekî kemalîstan bû;niha jî didome û weke kemalîstan hikûm dikin.

Tabî li vir mijara herîgiring Kurd yanî PDKÎran,Iraq û Tirk jî çima rola xwe neliyîstin, serokatiya wêçibû? Ev mijarên giring in.    

Di pişt şerê cihanê yêII. re çima di tevgera netewa Kurd de hinek cûdahî çêbûn? Ji ber di civaka Kurdde cûdabûn çêbibûn. Civaka kevin civakeke feodal eşîrî bû. PDK li ser vêbingehê ava bibû. Dema ku civaka Kurd ber bi nûbûnê ve guhertin çêkir çînakarker û kesima burjuwa ava bû. Di siyasetê de jî guhertinên li gorî vê derketholê. Lê feodalîzm û eşîrtî jî hîn didoma. Li ser vê bi taybet tevgera klasîk aKurd piştî 1960’î bi awayê du partiyan dest bi rêxistinkirinê kirin. Yek ji vanneteweperestiya îlkel temsîl dike û di bin serokatiya Barzanî de dihatmeşandin. A din jî  nû, PDK ya modern bû.Serokê hêja Îbrahîm Ehmet, ji bo serkeftinê bidest bêxe piştî 1964’an xwestxeteke bide avakirin. Dîsa di 1975’an de YNK(Kürdistan Yurtseverler Birliği)avabû. Di heman demê de PKK’e ava bû, heya roja îro têkoşîn û şerê xwe didemeşandin.

 Niha tevgera Kurd a netewe di merheleyeke nûde ye. Bi hilweşandina Sovyetê re dengeyên cîhan û herêmê hate guhertin. ŞerêÎranIraq ji bo Kurdan mercên objektîf gihiştî kir. Ya herî girîng jî li Bakurê Kurdistanê tevgera şoreşa PKK’êpêşxist û pêşde bir, niha jî şereke pir mezin dide meşandin. Şerê tevgeranetewe û siyaseta wê gelek pêşde bir û pêşxist. Dîsa Başûrê Kurdistanê di demekegiring de bû. Ji ber vê sedemê dikare bê gotin ku mercên objektîf yên liKurdistanê gelek gihiştî bû. Ji ber ku weke berê peymanên Baxdat û CENTO yênîne, ev belav bûn. Îro Îran û Tirkiye li dijberî hev in. Tirkiye û Iraq libaremberî hev in. DYE weke berê Kurdan wekî komînîstan nabîne. Ji ber Sovyetbelav bû, leyîstokên dewletan yên  mezinku li ser tevgera Kurdan dihat meşandin niha nameşe. Ev hemû tiştên erênî ne.

 Di hûndir de jî çetecîtî û fikrê wî, disaserokatiya wê paşde çû. Serokatiya Barzanî niha di rewşeke gelek tangav deye.  Li hember vê di tevgera şoreşanetewe de, di riya zanebûn û yekîtiya netewê de gelek mezin bû. Serokatiyakevin hema hema tine dibe. Li hember vê serokatiyeke modern, bi derfeteke mezinve xwe bi xwe ava dike û ev serokatiya modern di hemû parçeyan de li serbingeha yekîtiya netewe kete rewşa daxwaziyeke mezin. Her kes dixwaze bi vêserokatiyê re gavan bavêje. Ji bo xilasiya netewe bi tezbîtkirina stratejiyekxurt re dikare ev bide meşandin. Stratejî heye, tevger heye, her ku diçeyekîtiya tevgera Kurdan mezin dibe. Kurd dikarin di hinek perçeyan de bigihinfederesyonan, ev guncav e. Emadekariyên me heye, şerê me jî didome. Ji bofederasyonên netewe, li Bakur, Başûr û Rojava rola xwe bileyîzin.

Ji ber vê lazima teng neyêfikirandin. Divê pir kêfî û kesî jî neyê destgirtin û fikirandin. Di rojên kumezin tê fikirandin de hewceye ku di riya siyasî û yekîtiyê de erk bênleyîstin. Em heya dawî emade ne. Birêz Îbrahîm Ehmet û Mamoste Hawar, bi kinahîev mijarên ku min destnîşan kiriye, têkoşînê bi aliyên wê yên siyasî ve biawayeke fireh û kur dikarin vekin. Bawer dikim ku tenê ne ji bo şagirtênAkademiya Mahsum Korkmaz, ev axiftin ji bo hemû dibistanên Kurdan, şoreşgeran ûtevgerên şoreşger yên netewe wê riyeke baş û vekirî bide nîşan. Di warê dîrokaKurd de, lazima ceribandinên piştê şerê cîhanê yê I’emîn baş bidin dest ûvekin, ev wê ji bo têkoşîn û roja me ya îro bibe çavkaniyeke hêzê. Em dikarindi derbarê hev de jî ji hev re pirsan pêşbixin. Bi vî rengî em ê dîrokê bidindest û di roja îro de siyaseta rast, siyaseta netewe ronî bikin. Dîsa bigiringî em ê li ser siyaseta Kurd û divê îqtîdara wê çawa be bisekinin.

Belê Mamoste, hûn dikarindîrokê bi kinahî bidin dest. Piştî şerê cîhanê yê I’emîn şansê Kurdan çibû ûbêşansiya wan a di dîrokê de çawa çêbû? Ji bo destpêkê vekirina van xalan wê dicî de be. Yanî fersendên ku piştî şerê cîhanê yê I’emin û şûnde ketibûn destêKurdan çawa çêbû û çima ji wan sûd wernegirtin? Sedemên vê yên hundir û derveçibûn? Herî zêde jî kaptalîzim çawa ava bû, çawa qetlîaman çêkir? TevgerênKurdan yên li Bakurê Kurdistanê û parçeyên din çawa perciqandin? Em çawagihiştin şerê cîhanê yê II’emin? Her wiha we di wê demê de çi kir, mêzandina weçibû, çima bi ser neketin? Piştî şerê cîhanê yê II’emin avabûna PDK’ê heye. Evçawa hat avakirin? Hûn dikarin van mijaran vekin.

İbrahim Ahmet: Weke hûnjî dizanin tevhera Kurd, di roja me ya îro de di pêvajoyeke giring re derbasdibe. Ji bo ku nekeve nav kêmahiyên berê di vê ji tevgerên Kurdan yên berê bê destpêkirin.Derketina tevgera Îttihat û Terakkî, bû sedema pêşveçûna hişmendiya netewan adi nava Împaratoriya Osmaniyan de.  Didestpêkê de Kurd, Erep û netewên di nava împaratoriyan de civatên xwe avakirin. 

Encamên ku em ji rêgezênvan civatan derxinin ev e:  Ev civat didestpêkê de nedixwestin ji Împaratoriya Osmaniyan qut bibin. Ji dêla vê,slogana Îttihat û Terakki rêgeza yekitî, wekhevî û azadî armanc kiribûn. LêÎttihat û Terakkî, ji bo netewên ku di nava Împaratoriya Osmaniyan de di navaxwe de bihelînin dikişandin. Ji ber vê bername, rêgez û têkoşîna wan hateguhertin. Di dema şerê cîhanê yê I’emin destpêkirî de tevgerên netewe yên dinava Împaratoriya Osmaniyan de cî digirtin di destpêka avakirina saziyên xwe debûn. Ez wer bawer dikim ku tevgera Kurd di nava tevgerên din de, di warê netewede ya herî lewaz bû. Lê di şerê cîhanê yê I’emin de Kurdan ji Tirkan bêtir xakaÎmparatoriya Osmaniyan parastine. 

Em dizanin ku piştî şerêcîhanê yê I’emin Almanya û Împaratoriya Osmaniyan di şer de windakirin,mûttefîkên wan jî bûn galîbê şer. Yanî di vî şerî de Îngilîz û  Fransa bûn galîbê şer. Lewra hinek armancênÎngiliz, Fransa û Rusan ya li ser Rojhilata Navîn û herêma Rojhilat mijaragotinê bû. Beriya şerê cîhanê yê I’emin ev her sê welat di nava xwe de peymanaSykesPicot kiribûn. Li gorî vê peymanê xaka Împaratoriya Osmaniyan ya ku wekezilamê nexweş bi nav dikirin di nava xwe de parve kiribûn. Dîsa li gorî vêpeymanê Kurdistanê jî parçe kirin, beşa ku weke vilayeta Musul tê zanin biryarabidin Fransa dabûn. Di vê navberê de hinek feodalên Kurdan, hilweşînaÎmparatoriya Osmaniyan di warê netewe de xwestin bikar bînin.

 Di vê demê de yê ku serokatiya tevgera Kurdandikir Şerîf Paşa,yê ku sefareta(büyükelçi) Împaratoriya Osmaniyan ya Îsveçêbû.  Şerîf Paşa, bi mûttefikên ku di şerde serkeftî derketine, da ber çavan ku zêdetirîn tevgera netewe ya Ermeniyandestek bike, ji ber ku Ermenî Hiristiyan bûnbi Ermeniyan re ket nava alîkarî ûpiştgiriyê. Şerîf Paşa bi serokê Ermeniyan re têkiliyên xwe pêş xist, mafêewleyiya netewa Kurd û Ermeniyan ji mutefîkan xwest. Di peymana Sevrê de hinekmafê herdu netewan anî ziman. Li gorî vê peymanê ji Kurdan re hinek mafê nispîhate nasîn. Bendên peymana Sevrê ya 3.şiqê 626364’an bi pirsgirêkên Kurdan retêkildar e. Li gorî avabûna dewleteke Kurdan li Başûrê Kurdistanê hatepejirandin. Lê dewleta Kurd a ku bihatibana avakirin, dihat dîtin ku wê demekdi bin himayeya mûtefîkan de bûna. Mûtefîkan diyar dikirin ku dema Kurd hatinqonaxa ku xwe bi xwe rêve bibin û şûnde, wê xweserbûna wan bidinê. Lê di navawîlayeta Musilê de, beşa ku bi Fransayê ve girêdayî ne xweserbûn otonomî dayînêli pêş dîtin. Kurdên ku di nava vê xweserbûnê de jiyan dikirin, dema kurêveberina xwe bi xwe serxistin, wê bi Kurdistana xweser a ku li Bakur ava bibere bibe yek.  

Xalek din jî ev e: Demaku li dîrokê tê nêrîn, tevgerên Kurdan ji derveyî xaka Kurdistanê, li Ewrupaava bûne têne dîtin. Ji ber ku Kurdên ku di nava Împaratoriya Osmaniyan dejiyan dikirin, têkilî û girêdana wan dewam dikir. Kurdan gumana wê wekeÎmparatoriya Osmaniyan a kevin ku hatiye parçekirine lêbên radikirin. Ji ber kutevgera Kurdan eşîrî  û feodal bû, eşîranpiştî hilweşandina halîfeya îslamê û şûnde, tevgera Kurd a netewe pêwîst nedîtin,ger bibe jî ev tevger ne ji bo Kurdan, pêwîstiya ji bo Împaratoriya Osmaniyandîtin bawer dikirin. Yê ku vê baş dinasî M. Kemal, bi awayeke zanebûn vê xalêbi hustatî îstismar kir û jê fêde kir. Di paşnê (akabinde) M. Kemal de derbasî Kurdistanê dibe, bi şîara “bi navê Tirkan avabûna îslamê”danapêş, li gelek cihan gerya û civînan çêkir, di yekkirina şêx, reyîsên eşîretênKurdan û yên li pêştên de ser ket. Xwe sipart vê hêzê û bi armanca ku himmutefîkan û him jî yên ku avabûneke dewleta Kurdan dixwazin bê bandor bike jiKurdan hêzek ava kir ji bo armanc û serokatiya xwe da şerkirin.

M. Kemal tenê Kurdan biwan re dana şerkirin nema, di heman demê de di nava nakokiya di navberaTirkYunanan de jî da bikaranîn. Di vê demê de Yunanan dixwestin, Îzmîr ûhevirdora vê bidest bixin û tevlî Yunanistan bikin.  M. Kemal li hember wan, Kurdan da şerkirin.Tabî li hember vê M.Kemal hinek mafê ku sedî sed tê de ne zelal bû, bi awayekefederesyoneke xumam, bi awayeke ne zelal îfade kiribû. Kurd, di bin serokatiyaM.Kemal de gelek li ber xwe dan û pir xwîn rijandin. Ev ew qas gihişt astênbilind ku dema bîrdariya(anıtı) leşker a nenas(meçhul) çêdikin, gotineke M.Kemal a binavûdeng heye: Dibêje, “ îhtîmaleke mezin leşkerê bîrdariya nenasKurde.”  Her çendî raste rast ne gotineke kuM.Kemal bixwe bilêv kiribe jî, lê yê bi navê M.Kemal hatî Sakarya ev gotinkiriye. Ev rewş li gel tinekirina tevgera me ya netewe, nepêkanîna peymanaSevrê jî winda kir û ev jî bû sedem ku baweriya xwe jî winda bike. Yanîpêkanîna peymana Sevrê kêm jî be, ji bo piştgirîkirin daxwazî hebû, ev firsendjî hat windakirin. Ev rewş ji bo Tirkan bû alîkar, loma ev bû sedem ku di şerênti berjewendiyên Kurdan tê de nîne kişandin navê. Wekî îro tevî ku şerê têkirin ne li gor berjewendiyê Kurdane jî xistin nav şerê ji bo Tirkan tê kirin.     

Di mercên wan rojan dehêviyên me yên ku me winda kirin çi bû? Îngilîzan bi lîstikên ku bi zanabûnlîstin re dikarîn Fransayê îqna bikin. Hataya ku bi Surî ve girêdayî, li beramberî Îskenderun û hawirdora wê jiFransa re berdan,bi berdana Musul dikarin serbikevin. Bi vê ve girêdayî, diparçeyên Kurdistanê yên din de, daxwazeke ya Kurdan ku Îngilîz dewleteke Kurdana serbixwe ava bikin nînbû. Piştî şerê cîhanê heya dema rawestandina şerêMadrid, Îngilîzan gelek deverên Kurdistanê xistibûn bin venêrîna xwe.Îngilîzan, piştî ku bi Şeyh Mahmut Berzencî re hinek lihevkirin û şûnde karînbikevin Sûlêymaniyê. Piştre tevî ku ne mafê wan jî bû, Başûrê Kurdistanêbeşên  eyaleta Musulê yên din dagirkirin. Di encama vê de di navbera Tirk û Îngilîzan de gelemşe destpêkir.Tirkan, ji Îngilîzan re digot: “ piştî şerê cîhanê yê I’emin û şûnde xaka ku webidest nexistiye, piştî şer bidestxistina vê mafê we nîne.”   

Îngilîzan, ji berzêdebûna van nekokiyan, zanebûna netewe ya di nav Kurdan de îstismar kir,xwestin li hember Tirkan bixin nava tevgerê. Şeyh Mahmudê welatparêz jî, dixwest parçeyê Kurdistanê yê ku jiOsmaniyan ve maye dewleteke serbixwe ya Kurdan bide avakirin. Ev dewlata Kurd aku bê avakirin jî, nedixwest di bin venêrîna Îngilîzan de be. Di vê mijarê dedi navbera Şeyh Mahmut û Îngilîzan de nakokî derketin, ev bû sedem di navberahêzên Şeyh Mahmut û Îngilîzan de şer derbikeve. Di nava şerê ku derketî debîzat Şeyh Mahmut hebû, di encama birîndariya wî de dil ket destê Îngilîzan.Piştre di dadgeheke leşkerî ya ku li Bexdatê çêbûyî de cezayê îdamê danê. Lewraev ceza veguhertin cezayê bêdawî.  Durewî bi hînek heval û malbata wî re mişextiyê(sürgün)Hindistanê kirin.

Piştî vê mişextîbûyînê ûşûnde jî, li Başurê Kurdistanê daxwaza hinekan a hişmendiya netewe domand. Evjî berdewankirina nakokiyan dida diyarkirin û Îngilîzan jî nakokiya Kurdan aheyî çareser nedikir. Her çendî bi hinek rêbazan re xwestin çareser bikin jîser neketin. Ji ber vê sedemê Şeyh Mehmut cardin anîn Bexdadê û weke hikumdarêKurdistanê qebûl kirin. Lê şerteke wan hebû: Xwestin Şeyh Mehmut musteşarêÎngilîzan qebûl bike. Şeyh Mehmut jî, di destpêkê de ev daxwaza Îngilîzan qebûlnekir. Vegeriya Sûleymaniyê hikumeteke ava kir. Xwe weke kral îlan kir ûlicneya xwe ya wezîran ava kir. Piştre bi saziyên hikumetê yên cur be cur re alderxis û artêşa xwe ava kir; postexane ava kir û pûl derxist. Bi vî rengîdewleteke Kurdan avakir.

 Dewleta Kurd ya ku hatî avakirin, xwezayî ketrewşeke li hember daxwaza Îngilîzan a avakirina dewleta Ereban û bercewendiyênwan.  Li ser vê Îngilîz, li hember Kurdanwehşiyeteke mezin dan destpêkirin, bi hemû şekan ve êrîşê Kurdistanê kirin.Dikarim bêjîm ku Sûleymaniye bû şûna ceribandina cekên Îngilîzan yên nû. Bi vîrengî Îngilîz du caran ketin Sûleymaniyê. Artêşa Ereban jî cara yekem di sala1924’an de ket Sûleymaniyê. Ev ketin bi alîkariya çek û leşkerên şêwirmendênÎngilîzan ve çêbû. Îngilîzan ev dagirkirin erê kirin.

Li ser vê, nakokiyê Tirkû Îngiltere yên li ser eyaleta Musilê zêdetir bû. Ji ber sedema van nekokiyanÎngilîzan nedixwest Kurd di carekê de bên perciqandin. Ji ber qarta Kurdan jihêla wan ve li hember Tirkan bikaranîn mijara gotinê bû.  Dema Şeyh Mehmut hikumdariya xwe liKurdistanê didomand, di belavoka hevbeş ya ÎngilîzIraqê de ya di 24 Mijdara1922’an de hat diyarkirin ku ew dewleta Kurdan dinasin, lê pêwîste heyetekeKurdan ji bo têkiliyên aborî, tîcarî û diyarkirina sînor bi Îngilîz û Iraqê rebên gel hev daxwaz dikirin. Rastî jî ev bû; dixwestin bi siyaseta di vêbelavokê de Tirkan bitirsînin. Armanca wan bi vê siyasetê ve Tirkan ji vilayetaMusil dana dûrxistin bû. Tişta ku ket pratîkê jî ev bû. Siyaseta Tirkantevlîhev bû. Bi mecbûrî, ji NY (Neteweyên Yekbûyî) heyetek xwestin, daxwazkirin ku heyet vê derê venêrîn bike.

Tirk bi Îngilîzan relihevkir û ev hişt ji hêla NY rastiya heyî bê lîkolînkirin. Heta dibelgenameyên NY’ê, rapora ku dane de, hat nivîsîn ku Kurdên li BaşurêKurdistanê nexwazin bi Tirk û Iraqê re bijîn, dixwazin serbixwa jiyan bikinhatibû belgekirin. Lê dewletên hingê di bin bandora Îngilîzan de bû. Çawa ku diroja me ya îro de DYE li ser NY serwer e, wê demê jî serwerî ya Îngilîzan bû.Ji ber vê sedemê, piştre di 25 Mijdara 1925’an de ji hêla civata dewletêncîhanê ve hat gotin ku Kurd di nava dewleta Iraqê de li ser bingeha hinekşertan, yanî ziman, çand û jiyana xwe biparazin, lê wê weke dewleteke serbixwenemînin xistin bin biryarê. 

Heman rojê bi mûnasebetavê biryarê di civîna şahiyê ya ÎngilîzIraqê de berpirsyarê heyeta Îngilîzan vêgot: “Weke ku Tirk dixwazin Kurdan bikin Tirk, divê hûn Kurd nekin Ereb. Kurdwê li hember zordariya Tirkan ranagirin bibin Tirk, lê wêTirk jî nebin Ewrupî.”Yanî weke ku dê bi ti awayî Kurd nebin Tirk, wê Tirk jî bi ti awayî nebinEwrupî. Qiralê Iraqê Feysal, ev nerîna Ingilîzan di cî de dît, her tim got bilaEreb Kurdan weke Kurdan bibînin, Kurd jî bila bi kurdîniya xwe ve girêdayî bin,divê weke Kurdê heqîqî û resen bimînin da diyarkirin. Lê tişta ku em dizanin divê riyê de Iraqeke yekgirtî û serbixwe ye. Me fêm kir ku ev rêgez çawa ketinjiyanê. Di vê demê de tevgera Şeyh Mehmut jî binket û xilas bû.

 Xalek din jî, di madeyeke Peymana Lozanê demadeyeke ser rêveberiya Musilê bû. Weke ku rastiya dîrokê jî dibêje, di navberaTirkan û Ingilîzan de lihevhatinek hebû. Li hember destjêneberdana dostaniyaTirkan a bi Rusan re, Ingilîz jî ji bo destê xwe ji alîkarîdayîna tevgera Kurda netewe bikişînin lihev kiribûn. Kurdan fêmkirin ku hatine xapandin. Kurdanhim li Bakur û him jî li Başurê Kurdistanê dest bi têkoşîna xwe kirin. Di vantêkoşînan de her çendî hinek rewşenbîr cihê xwe tê de girtibin jî, pêşengên wanherî zêde Şex, mele û axa bûn. Yek ji van tevgeran jî tevgera Pîranî ya Şeyh Saîtbû. Him vekirî hin jî di mercên modern yên roja me ya îro de, ji bo serkeftinaarmanca me, ez îtîraf dikim ku tiliya Îngilîzan di tevgera Şeyh Seît de hebû.Lê ev piştgirî, ji tevgerê gihandina serkeftinê zêdetir, ji bo windakirinê bû.Tevger destpêkê bê agahiya Ingilîzan, bêyî ku destur ji wan bigirin destpêkir ûbihêz bibû. Piştre Ingilîzan destlêwerdan kirin li wan dan windakirin.   

 Tenê ne di vê de, tiliya Ingilîzan dibinkeftina hemû tevgerên ku li Kurdistanê rabûne û binkeftine de heye. Mixabin,di dawiya vê demê de, gelê Kurd ti maf û hêvî bidest nexist. Tevgera Kurd bipergaleke din re dest bi têkoşînê kir. Ji hêla hinek rewşenbîran ve hinek partîhatin avakirin. Mixabin partiyên ku hatin avakirin, li hember rewşenbîran jiderve de bi hinek alîkarî û daxwazan ve partiyên ku hatibûn avakirin bûn. Bitaybet divê qala alîkarî û daxwazên Ingilîzan yên di vir de bêne kirin. Ji berIngilîz, muhtemelê ku tevgereke netewe ya Ereban li hember wan pêşbikevedikirin, loma li Iraqê pêwîstî bikaranîna qarta Kurdan di destê xwe de bigiredidît.

 Di vê navberê de şerê cîhanê yê II’emindestpêkir.  Di vê demê de tevgera Kurdlewaz bû. Lê ketina Sovyetê ya vî şerî, bû sedema guhertina hinek rewşan.Taybet bi ketina Îranê û xistina bin venêrîna xwe re yek Rus, bi ketinaIngilîzan a parçeyên din yên Kurdistanê re, carek din rê li ber bihêzbûnatevgera Kurd vekir. Ev dewlet ji ber bercewendiyên xwe hewl didin ku di herêmêde Kurdan îstismar bikin. Heta di wê demê de Alman jî xwe bi sipartina hinekKurdan re xwestin wan bênin rewşa kirina mutefîkên xwe.  

Li Iraqê çil partî hebû.Gelek ji van partiyên Kurdan bû û yek ji van partiyan jî partiya Hîva bû. Dinava van partiyan de her çendî welatparêz hebin jî, li gorî nerîna minserokatiya van bi Ingilîzan ve girêdayî bû. Ev serokatî bû sedemê parçekirinapartiya Hîva. Di vê navberê de bi alîkarî û teşvîqa hinek elemanên di navapartiya Hîva de, li Îranê komaleyetek hat avakirin. Elemanên ku alîkarî didinvê komaleyê, ne girêdayî serokatiya ku bi Ingilîzan ve girêdayî bû. Van liÎranê komaleya ku ji nû de Kurdistanê bidin jiyîn dan avakirin.

 Di vê demê de ez hekimê Helepçeyê bûm û minrojnameya bi navê Gelewêj derdixist. Ji ber hinek sedeman ez ji erka dadgeriyêveqetam. Heya wê demê ez ne endamê ti partiyan bûm. Her çendî xwestin jî ezneketim nav partiya Hîva. Ez bi hinek kesên ku dixwestin bikevin partiya Hîvadi heman malê de dimam. Wan xwestin ez jî bikevim nav partiya Hîva. Em derbasîqurfeyek bûn. Li wir li ser masê tebanceyek û yek jî Kurani Kerim hebû.  Li jora me jî navê serokê partiya Hîva hebû.Li wir tişta ji min dihat xwestin ku bikim, li wêneyê mêze bikim destê xwedeynim ser Quran û tebanceyê sond bixim bû. “Sonda wan ez li Kurdan xiyanetnakim bû.” Min da diyarkir ku ev sond ji bo Kurdan tohmet e, divê sonda we nebi çek ne jî bi Quranê re be; ya divê hebe, sonda ku ji gel re bê dayîn e; mingot ger hûn cihê xwe bivî rengî diyar bikin, ez ê heya dilopa xwîna xwe ya dawîji gelê xwe re xizmet bikim.

 Piştî ku min erka xwe ya dadgeriyê berda, dinav de tevî Partiya Komînîst gelek partî ji min re pêşniyara bûna endamtiyêkirin. Heta di Komeleya jiyandina Kurdan a li Îranê hatî avakirin de, hinekhatin ji min re gotin ku dixwazin komîteyeke nû yê vê bidin avakirin. Ev di1944’an de bi riya postê bi min re danûstandin dan çêkirin. Min bernama wanxwend. Dema min herdu rêzên destpêkê yê bernameyê xwend, ez fikirim ku evkomele ne komeleya Îran,ne ya Iraq û ne jî ya Tirkiye ye; ev komale tenêkomaleya Kurdistanê ye. Ev komale dixwaze di hemû parçeyên Kurdistanê de şûbean jî komîteyên xwe ava bike. Min jî endamtiya wê qebûl kir. Dixwazim vê mijarêbihêlim û bêm ser meseleya Barzanî.

Tevgera Barzanî, di194445 yanî di destpêkê de ne tevgereke welatparêz, tevgereke eşîrî bû. Di navaHîva de kesên baş hebû: Yên weke Emin Revanduzi, Îzzet Abduleziz, Xeyrullah ûhwd. hebûn. Dixwestin vê tevgerê ji tevgereke eşîrî derbixin, bînin rewşatevgereke welatparêz û neteweyî. Lê ev tevger belav bû. Ji ber ku aliyê wê yêeşîrî ji yê din bihêztir bû. Ji ber vê Mele Mustafa neçar ma ku bi zilamên xweve derbasî Îranê bibe. Dema ku Melle Mustefa di kêliya ku sînor derbas dikehinek ramanên wî hebû. Partiyeke bi navê PDK û avabûna komara Kurd hêvî dikir.Piştî çend meh din şûnde, Kurdên ku me qal kiribû yanî navê Komeleya Ji nû deJiyandinê guhert kir PDK’e. Tevî ku di Başurê Kurdistanê de ez berpirsyarê wêKomeleyê yê yekem jî bûm, min nezanî ku guhertina ev nav çewa çêbû. Piştîdemeke û şûnde, ev komeleya ku ji kesên baş û welatparêz yên bi rêgezên xwe vegirêdayî pêk dihat bû sedema bidawîbûna tevgereke Kurd.

Tê zanîn ku QazîMuhemmet, her çend ji ber hinek sedemên xwe yên kesî jî be, Mele Mustafa bimîsoger bi sîxûrtiya Îngilîzan ve sûçdar dikir. Hêzên Barzanî, li du gundêndora sînor bi avayeke tengav kom bibûn. Mercên wan yên jiyanê heya bêjî zehmetbû. Nexweşiyeke jêvegir(bulaşıcı) wan girtibû, heta hinek ji wan mirin. MeleMustafa ji vir bi riya kesek ji min re nameyek rêkir Sûleymaniyê. Di nameyê demercên herdu gundan îzah kiribû û ji min daxwaza li Sûleymaniyê alîkarîkomkirin û ji wan re şandin kiribû. Li ser vê me ji Sûleymaniyê li herêmakomîteya me du caran alîkarî kom kir û şand. Carek jî subayê Kurd Nurî AhmetTaha yê ku tê nasîn û sala 1945 keseke bi navê Hamza Abdullah şand Sûleymaniyê.

Hamza Abdullahşoreşgereke Kurd û çepgir bû. Li hember zordestiya hikumeta Iraqê dûçar(maruz)mabû.   Nasnameya Iraqê jê distînin wîmişextî Tirkiyê kiribûn. Piştre çûbû Îranê. Mele Mustafa bi riya wî nameyaduwemin şand. Wekî din jî di nav nameya ku ji min re şandî de nameyeke bi navêkurê Şeyh Mahmut Berzencî ku divê bidimê hebû û name vekirîbû. Min nameyêxwend. Di nameyê de ji bo ku Barzanî vegere gund û qada xwe, dixwest kurê ŞeyhMahmut biçe bi Qral Faysal re nevbertî bike. Ji ber li ser sedûyanzdeh kesênBarzaniyan biryara dardekirinê hebû. Dixwest ev dardekirin bê zivikkirin ûveguheze girtina bêdawî. Li hember kirina vê, dida diyarkirin ku Barzanîamadeye vegere Iraqê. Daxwaza wî ev bû.

Li ser vê komîteya me diasta jor de civînek çêkir. Hikumeta Îranê beriya niha reîsên eşîretan li hemberQazî Muhemmet derxistin ev bi peran hatibûn kirin me aliyê wan yê bi Îranê redît. Ger Mele Mustafa jî vegere Iraqê, wê êdî kes nikaribe Komara Mahabatêbiparêze. Ji ber vê sedemê nameya ku Barzanî şandibû me neda kurê Şeyh Mahmut.Me got bila li Îranê bimîne Komara Muhabatê biparêze. Ji derveyî vê jî mixabinhinek kesan li ser navê reyîsên eşîretan belgeyek amade kir û kurê Şeyh Mahmutyê duwemin Şeyh Latîf jî di nav de, me hemûyan îmze kir û vegerand belavokeke.Di belavokê de hat nivîsîn ku divê Mele Mustafa û yên li gel wî ji hêla hikumetaIraqê ve bên efûkirin vegerin şûna xwe û me got em wî weke nûnerê Kurdandibînin dabû diyarkirin. Di aliyê din de jî rewşa Qazî Muhemet ya lewaz,rê liber kar û rewşa heyî ser û binê hev bibe kir û hêla gelek tahrîbat derkeveholê.  Di nameya duwemin ku Barzanî şandîde, digot pêwîste ez alîkarî bidim Hamza Abdullah, ji ber dixwaze partiyekeweke PDK ya li Îranê li Iraqê jî bide avakirin diyar dikir. Yekemîn ev partiyabi navê PDK red kir.

 Ji ber PDK ya Barzanî ne Kurdistanî bû.

– PDK, berê li Îranê avabû? Civîna xwe ya yekem çawa çêkir? Armanca wî ya demdirêj û dem kurt çibû?Bernama wê  nebû. Ev partî li kur hatavakirin, armanca wê çibû? Ji Kurdên li Bakurê Kurdistanê kes hebû? Piştre çimali Bakur PDK hat avakirin, çibû, hûn bi çi re rû bi rû hatin ku ev hateavakirin? Ev yek kes ava kir? Yan jî civînek çêbû? Dema ku ev partî hatavakirin bandora derdor çibû? Daxwaza we çi bû? Hûn çawa gihiştin vê fikrê, diavakirina vê de bandora mercên abjektîf çibû?

– Di nameya ku Barzanî jimin re şandî de,dixwest ez alîkariya Hamza Abdullah bikim. Dîsa di nameyê dehinek nav diyarkiribû û dixwest ev nav di nav partiya ku bê avakirin de cihêxwe bigirin. Min dît ku ev partî ne partiyeke Kurdistanê ye. Yanî partîpartiyeke Iraqê bû, ji ber vê min nexwest di vê partiyê de cihê xwe bigirim.

Mele Mustafa dixwest bibeserokê vê partiyê. Kurê Şeyh Mahmut Şeyh Latif û Gege Ziyatê Koysancak yek jieşîretên Kurdan yên li pêş dihat dixwestin alîkarên wan çêbibe û komîteyekemerkezê bê avakirin. Lê ev partî ti armanc, bername û rêgezên ku di oxira wê detêkoşîn bikin nînbû. Lê bi hinek gotinên xweşik ku bilêv dikirin re, digotin evpartî ji ber berjewendiyên gelê Kurd hatiye avakirin. Di wê demê de partiyênweke partiya Şoreş û Rizgarî hebû. Ev hemû gotin ku em dixwezin di vê partiyêde cî bigirin. Lê hinek kesên awarte yên Kurd, gotin ev partî partiyeke eşîriyeû dan diyarkirin ku di nav vê partiyê de cihê xwe nagirin.  Partî bi vî rengî di 11’ê Tebaxa 1946’an deli Iraqê hat avakirin.  

– Ma Komara Mahabad aKurd rûxîya bû?

– Na, hîn nerûxîya bû.

– Ma avakirina partîyekwiha baweriya xwe ya bingehîn ji Komara Mahabad digirt?

– Mele Mustafa, weke QaziMuhammet li Mahabadê ji avakirina PDK’ê best digre (esinlenerek), dixwazepartiyeke wiha ava bike û weke Qazi Muhammet bibe serokê partiyê.

– Mirov dixwaze fêm bikeku partî çawa ava bûye.

– Ez di Kongreya 1. deamadebûm. Berfirehiya wê vebikim.

– Ma tu endam bûyî?

– Ez ne endambûm, lêamadebûm. Ji min xwestin bibim endam. Lê min diyar kir ku heta ji komîteyanavendî ya partiya me biryarek neyê, nebim endam, em ê komîteya xwe ya liSileymaniyê fes nekin û di partiyeke din de nebim endam.                                         

– Yanî him li Iraqê PDKheye û him jî bi vê ve girêdayî komîteya (Laq) a ku hûn jî di nav de cih digrinheye. Di navbera komîteya wê û PDKI de cudahiyek çawa hebû?

– Cudahiya me, partiya mepartiyeke ku tevahiya Kurdistanê digirt nava xwe bû. Li perçeyên Sûrî û Tirkiyêjî me dixwest komîteyên giredayî vê bêne avakirin. PDK’a Barzanî jî partiyek jibo Iraqê bû. Yanî tevahiya Kurdistanê ne digirt nava xwe. Ev cudahiya bingehîna di navbera me de bû. PDK’a Barzanî bi Partiya Komînîst a Iraqê re kete navpeywendiyê, di dema Qiral Faysal de bi hev re hin xebatên weke meş û mîtîng jîdane meşandin. Di vê demê de ji komînîstan hin girtin çêbûn. Li ser bingehêmikurhatina van ji tevahî partiyan girtin çêbûn.

Piştî hilweşîna KomaraMahabadê, komîteya ku me li Başûr ava kir li holê ma. Me di civîna ku çêkir dediyar kir ku li pêşiya me du vebijêrk (seçenek) hene. Ya  em ê tevlî komînîstan yan jî tevlî PDK’a Iraqê bibana. Di encamê de piranî dihêla beşdarbûna PDK’ê de nêrîn dan. Li ser vî bingehî di Nîsan û Gulana 1947’ande em tevlî PDK’ê bûn. Di mikurhatina komînîstan de yekî ku navê wî derbas dibûjî ez bûm û hatim girtin.

– Ji tevlîbûna PDK’êzêdetir çima we komîta xwe  pêşnexist ûxurtir nekir.

– Piştî hilweşîna KomaraMahabat a Kurd, ti firsend û derfeta me nemabû. Em neçar man û tevlî PDK’ê bûn.

– Ma piştî hilweşînaKomara Mahabad a Kurd li İranê hebûna PDK’ê domiya?

– Na, hebûna wê nema,paşê cardin hate avakirin. Sedema hilweşîna Komara Mahabadê, ne tenêpaşvekişîna Rûsan û dest ji me berdana wan bû. Sedema bingehîn çavkaniya xwe jihûndir digirt. Ji ber ku tevgera heyî di bingehîn de ne tevgereke rizgariyanetewî bû, li gel vê ne tevgereke Kurdistanî jî bû. Di wê demê de min bi xwe jibo wan jî nivîsî bû. Min diyar kir ku ji bo parastina Mahabadê ji artêşa Iraqêpênsed kes bi çekên xwe ji vê mirinê re amade ne. Wekî din gelek rewşenbîr,karmend û welatparêz hebûn. Ev jî mirovên ku bi xwîna xwe ve ji bo parastinakomarê amadebûn. Lê di bersiva ji bo me şandin de diyar kirin ku ji me tiştekînaxwazin û gotin; “ger hebe ji bo me pirtûkên dibistanan û bijîjkekî bişînin.’’Heta hinan ji wan gotin; ev komar ji bo ku Kurdên Başur werin destdeynin ser,avanekirine. Yanî digotin; “dixwazin kursiyên me ji me bigrin.’’

Dema ez li dadgehê bûm,şahîd hatibû amadekirin ji bo min diyar kir ku em dixwazin Kurdistana Başûr jîtevlî Mahabadê bikin û dewleteke serbûxwe ava bikin. Ev şahid, endamê KomîtaNavendî yê Partiya Komînîst ê Iraqê bû.Tişteke ku ez ê qet ji bîr nekim jî got;“roja ku artêşa Îranê Tebrîzê dagir kir, ez li mala Îbrahîm Ehmet bûm.’’ Rastdigot, wê şevê li mala min bû. Ev kes endamê cigîr (yedek) ê navendî yêkomînîstan bû û di asta hevalê Şex Latîf de bû. Wê şevê li mala min jîvana (randevuya) herduyan hebû. Diyar kir ku rojaTebrîz ketiye ez giriya me û di nava giryanê de min gotiye ku em çi bêbextin,Komara me ya Mahabadê hîn di dema keçîniya xwe de ye mir. Di encamê de dadgehêji bo min û girtiyên din cezayê dusal girtîgeh û dusal jî çavderiya polîsanda. 

– Ma îtîrafkar, hevkarêIraq an Îranê bû?

–  Na, li Iraqê li gel hikumetê mikur hatibû.Weke ku ez Endamê Partiya Komînîst im, dihatim destgirtin, li ser wî bingehî jîmin ceza girt. Dema ez li girtîgehê bûn yên hatin serdanê gotin; li gel partîPartiya Komînîst û partiyên din jî di rewşeke zehmet de ne û lewaz ketine. Jiber ku radestbûn û mikurhatinên endamên navenda komînîst nêvengê (ortamê)serûbin kiribû. Her çi qas rewşa giştî ev be jî bi rastî jî yên berxwedaniyênmezin nîşan didan jî hebûn. Divê vê jî diyar bikin. Li girtîgehê li gel me yêndin jî hebûn. Bi yên dihatin serdanê re jî me li hev kir, dema em derketibanaderve menê konferansek çêkiriba. Paşê me konferans çêkir. Di konferansê de lihember endamên komîta navêndî rabûn çêbûn. Di encam de navendeke nû hatehilbijartin. Xwestin ku ji endamên navendê yên berê hisab bê pirsîn û ji bo kuli ser bingehê zanistî bernameyek partiyê bê avakirin, xebat çêbûn.

Ji ber vê Hemza Evdillayêku heta wê demê sekreteriya partiyê dikir û li gel wî bi qasî dehpazdeh kes jipartiyê veqetiyan. Hemza Evdillah digot; “ji ber ku ez vekîlê Mele Mustafa me,endamê esîl im.” Di despêka 1953’yan de navê partiyê yê berê “PartiyaDemokratîk a Kurd” bû. Me guhert û kir “Partiya Demokratîk a Kurdistan.” Me bivê re armanc kiribû ku em him netewperestiya teng derbas bikin û him jîgirseyeke berfirehtir bigrin nava xwe. Wekî din me diyar kir ku me ji Mao ûStalîn sûd wergirtiye, nêrîna me ya cihanê ramaneke sosyalîzma zanistiye û metêkoşîn kir.

Têkoşîna me weke yapartiyên din ji meş, mîtîng û belavkirina belavokan pêkdihat. Wê demê dinavbera gelek partiyên Iraqê de eniyên yekîtiyê avadibû. Lê weke partî em jienî û yekîtiyan re nedihatin pejirandin. Dema ku bi çavê partiya Kurdan û partiyaKurdistanî li me mêze dikin, ji bo ku me bi awayeke cîhawazî didan dest,mêzandina  cûdakariyan ya li vê bereyêdigotin ku ji bo Iraqê pêwîste hildin nav yêkîneya eniyê.  Têkiliyên me yên di navbera pirtiya PDKû  partiya Komînistan de jî carna baş dimeşiya,carna jî xirap didomiya.  Cûdahiyabingehîn, di mijara ku Kurd biwayeke netew mafê wan heye qedera xwe bixwe diyarbikin, an jî nekin de bû. Partiya Komînîst jî vê qebûl nedikir.

Di vê demê de partiya meweke dibistanekê bû. Yên ku dihatin tevlî me dibûn, piştî ku perwerda xwedidîtin û şûnde dişûn diketin nav Partiya Komînistan.  Lê piştî sala 1953 û şûnde ev rewş hatguhertin, heta endamên merkeza Partiya Komînîstan dihatin bi awayeke endamênasayî tevlî nav partiya me dibûn. Xwezayî giraniya Partiya Kurdan  dihat avakirin. Ya din jî heye Tevgera Neteweya Ereban jî partiya me weke xeteriyeke mezin didîtin. Ev rewş heya 14 Tirmeha1958’an domand.

– Mamosta, tu hingê bûyîsekreterê partiyê?

– Bêyî ku fermî be, ez1951’an sekreterê partiyê bûm. Lê bi awayeke fermî, piştî Konferansa 1953’anheya veqetîna min ya 1964’an sekreterê partiyê bûm domand. Dema ku em veqetanjî herdu partî heman navî bikar tanîn. Yanî ji 1953’an heya 1970’î ez sekreterêpartiyê bûm.

– Di dema sekreteriya tede di îdeolojiyê de çi guhertin çêbû?

–  ema me bernameya xwe di Konferansa 1953’an deavakir, Partiya Komînîst ji bo me gotin “ev jî bûn komînîst, lê çima diwelatekê de du partiyên komînîst çêbû” li hember derketin û têkoşîn kirin. Yanîdigotin îdeolojiya me komînîst e. Heman weke ya wan.

– Di vê demê de rewşa yênweke têkildarî Barzanîne dihatin nasîn çibû?

– Di vê demê de ji berBarzanî li Rusyayê bû, bi wan re ne têkiliyeke me ne jî agahiyeke me mijaragotinê bû. Heta kesê şûnê wan nedizanî. 

– Bi malbat û eşîretê rejî, bi welat re jî ti têkiliyeke wî nînbû?

– Bi ti kesî re, biwelat, eşîret û heta bi malbatê re jî ti têkiliyeke wî nînbû. Ew li AsyayaNavîn bû.

Di 1956 û 1957’an de liMoskova Konferansa Ciwanan ya Netewe hat çêkirin. Me jî ser navê partiya xweCelal Telebanî rêkir. Di dema vê konferansê de, li Moskovayê  bi Mele Mustafa re hevdîtin çêkiribû. Dema kuCelal Telebanî şûnde hat, du nameyên Mele Mustafa û wêneyên wî anîbû. Yek jiwan nameyan kesîya din jî ser nafê partiyê şandibû.  Barzanî di nameyên xwe de dixwest em bi HemzaAbdullah re li hev bikin û wî carekdin hildin nav partiyê.

– Hemza Abdullah wê demêçûbû ku derê?

– Wê demê Hemza Abdullahherî zêde  xwe nêzî komînîstan didît.

– Nameya duwemîn çibû?

– Dema ku min nameya dinvekir ez bi erjengî (dehşetle)hilpekim. Dema ez ciwam bûm, Şeyh Mehmut jî liHindistanê li mişextiyê bû, şêx û murîdan di meş û xwepêşandanan de jiÎngilîzan daxwaza vegera Şeyh Mahmut dikirin. Dûrişmeyên xwe jî bi awayênalenal“kudan Xudah” vedigotin. Di nameya Mele Mustafa de tiştek nînbû. Bimantiqê murîdeke rica dikir ku digot “ vê nameyê bidin birayê min Şeyh Ehmet.”Weke murîdeke ji min daxwaz dikir ku ez nameya duwemin bidim Şeyh Ehmet yê digirtîgeha Bajarê Basrayê de. Li ser vê em bi komîteya merkezê re kom bûn û me nîqaşkir. Ji ber ger ev name bikeve destê dewletê wê Şeyh Ehmet îdam bikin. Di aliyêdin de bi haşmetî re yê ku tê zanîn Mele Mustafa Barzanî, general Barzanî, wekemurîdeke name nivîsîbû. Ya rastî di belavokên ku me belav kirin de digot; “Bijî azadî, bijî general Barzanî.” 

Di wê dem û salan denetewexwazên Ereban bi me re ketin nav têkiliyê û pêwendiyên me çêbûn.  Salek berê Şoreşa 14’ê Tirmehê, di nameyekenetewexwazên Ereban ji min re şandin de, didan diyarkirin ku di rewşeke li hemberrejîma Kral Faysal derketin de, wê Cemal Abdulnasir alîkariya çekan bide me.Netewexwazên Ereban ji min xwestin ku biçim Bexdatê û ji wir jî biçim bi CemalAbdulnasir re hevdîtin çêbikim. Heman kes piştî 14’ê Tîrmehê bû wezîr. Lê jiber li ser min biryara dadê hebû, derketina ji Iraqê negengaz( nemûmkûn)bû ûdestûr nînbû. Li ser vê ji wezîrê karê hundir ji ber Kurd bû rica kir. Li gorîrapora bijîş a di destê min de dida diyarkirin ku nexweşiyeke min nêzîpenceşêrê heye. Ji bo tedawî bibim, min destûra pasaport û ya derketinêxwest.  Wezîrê karê hundir bi awayekevekirî ji min re got ku du mehan sebir bike. Du îhtîmal hebûn: A yekemin, wekeku ez ê piştî du mehan bê pasaport û bê destûr biçim bû, ya duwem jî dadiyarkirin ku ez ê ti caran nikaribim ji Iraqê derbikevim bû. Bi rastî jî piştîmehek û şûnde, daxwaza artêşa Iraqê a li ser Ûrdûnê re bişine Beyrutê, Beyrutêbêxe destê xwe derket holê. Plan ev bû. Lê artêşa ku hatibû avakirin ji dêlabiçe Beyrutê, ser Bexdatê de çû û ferîştebûna wî hilweşiya. Şoreşa 14’ê Tîrmehêpêk anî.

–Ev şoreş di bingeh de kêkir?

– Serbaz û leşkeran, bûnnetewexwaz, aşitîxwez û azadîxwaz bûn, yanî gelek alî hebûn.

– Ma Kurd jî hebûn?

– Kurd jî hebûn. Piştîavabûna şoreşê û şûnde, di nameya min ji hikumeta şoreşê re şandî re, mindiyarkiribû ku divê lihevkirina peymana Baxdatê bê redkirin, ger ev bibe em êjî di hindirê Iraqê de îqtîdareke demokratîk ku xwe dispêre mafê wekheviya hemûmirovan piştgirî bikin.  Piştî du rojan ûşûnde, Polîtbûroya me kombû û lihev şêwirî, biryara avabûna heyeteke hat girtinû ev heyeta ku çêbibe divê biçe Bexdayê bi serokê hikûmetê re hevdîtin çêbike.Ez û endamê Polîtbûro Elî Abdullah çûn. Daxwaz û şarta yekem ku me ji hikumetaŞoreşê xwestî ev bû; wegera Barzanî, berdana girtiyan û ya Şeyh Ahmet bû. ŞeyhEhmet berdan û li Bexdatê bi cî kirin. Mele Mustafa, li cihê ku lê bû nameyekeya pîrozbahiyê ji serokê şoreşê re şand, daxwaza hatina Iraqê kir.

 Ez û Nuri Ehmet Taha, bi pasaporta sexte çûnpaytexta Çekoslovakya Prag’a.  Sextebûnapasaportê hikumeta Iraqê xwestibû. Beriya derbikevin derve wezîrê karê hundirdiheman demê de alîkarê serokwezir bû dema me ziyaret kir armaca me ya destpêkêanîna Mele Mustafa bû, “min got: divê di cihê vekirî yê zagona bingehîn de Kurdû Ereb li ser vê xakê hevbeş bin û hiquqa Kurdan bikeve bin ewlayiyê.” 

 Di derbarê beriya ku em ji Bexdatê derbikevin,di xala duwemin ku min dixwest bînim ser ziman, hevalên li Kurdistanê hewcebûli her derê xwepêşandanan bidabana çêkirin. Ji ber ku di zagonê de tenê qala biratiya Kurd û Ereban hatibû kirin. Wisakî Kurd bikaribin hinek mafan bigirin. Ya din jî ji yên heyî û partiyên ku dişoreşê de rist dileyîzin, ji bo di zagona bingehîn de ji bo Kurdan xweserî bêdayîn serî lê da. Lê ji van partiyan yekî jî vê nerîna me nepejirandin.

Wezîrê hundirîn ji me regot: “Dema ku hûn bi Mele Mustafa re vegeriyan, di ser Tirkiyê re newin, diMisrê re werin, ya din jî Cemal Ebdulnasir bibînin û mafên xwe jê bixwazin. GerNasir mafê we qebûl bike em ê jî qebûl bikin.” Em çûn Pranga. Dema ku em ê biMele Mustafa re vegeribana, rayedarên Sovyetê ji me re gotin ku divê hûn serriya Tirkiyê re neçin, ji ber dibe ku balefirên Tirkan bêxin. Em gihiştin Misrê.Em çûn Konsolosa Iraqê me agahiya Nasir ji hatina xwe ya wir çêkir. Wî ji me regot “hûn mîvanê dewletê ne.” Piştre Nasir me pêşwazî kir. Di wê hevdîtinê de meji Nasir re qala mafên xwe û gelê Kurd kir. Ji tiştên ku me jê re gotînerazîbûn neda nîşan. Lê beriya ku em ji Bexdatê veqetin ji ber hinek tevgerantêkiliya di navbera Iraq û Misrê de xira bibû.

Rojek dema ku ez bi elçîre rûniştibûm, hevalê min yê li gel min hat ji min re got elçiyê Tirkan acizbûye û naxwaze we bibîne. Min jî diyar kir ku ti hevdîtineke me pê re nîne, lêger bisekine dikarim bibînim. Di vê kêliyê de elçiyê Tirk ji nişkave kedhundir; hat pêşiya min sekinî û bi awayeke tund muzakereyek da min, bi gotinjî, “got ji ber sedema te xwe têkilî karê me yê hundir kiriye ez li ser navêdewletê te protesta dikim.”  Min pirs girka bêje karê me xwe têkil kirî çî ye. Ji min re got: “Meseleya Kurd e.” Min gotme mudaxele nekiriye, têkiliya we ya bi meseleya Kurd re çî ye û min domand. Jimin re got “na.” Baş e di radyo, rojname û tv yan de ti gotineke Kurd derbasnabe. Di heman demê de di ti mijarên we de peyva Kurd derbas nabe. Ji min re didewleta we de peyveke ya Kurd nîşan bidin ka em bizanibim me çawa xwe têkilîkarê we yê hundirîn kiriye. Li ser vê elçiyê Tirk aciz bû û çû carek din jînehat.

Tirk çima evqas meseleyaKurdistanê, bi taybet jî meseleya Bakurê Kurdistanê giring dibînin? Ji ber kudewleta Tirkan di derbarê Kurdan de polîtîkayeke xwe ya hişk û înkarê heye.Hikûmeta Tirk tenê ne dijminatiya Kurdên li Bakurê Kurdistanê dike, dijminatiyahemû Kurdan û Kurdên li parçan jî dike.

 Tirk, dijminê Kurdan yê esasiye, ji ber kuheya niha ne nasnameya Kurdan ne jî karîne navê wan qebûl bikin. Ji ber vê,Kurdeke welatparêz, divê rastiya Kurdê resen û heqîqî baş derxe zanebûnê ûbinase. Di rewşa ku Kurdên li Bakur mafê xwe ji Tirkan girtin û heya Kurdên liBakur mafê xwe bidest nexin, di parçeyek din de dewleteke serbixwe bê avakirinû hemû cîhan me destek bike jî, heya li Bakurê Kurdistanê pirsgirêka Kurd neyêçareserkirin pirsgirêka esasî Bakurê Kurdistanê ye hilweşandina dewleta Kurd aku bê avakirin jênereve. Dewletên din kêm jî bin, navê Kurdan û nasnameya wandinasin. Lê dema ku Tirk nasname û navê Kurdan qebûl nekin, ji bo Kurdên diparçeyên din de weke ku wê ti mafeke wan nebe û nikaribin bijîn, heta wê mafêwan yê jiyankirinê jî nebe. Ji ber vê sedemê baweriya min ev e ku, hemû Kurdênbişeref, durist,birûmet, ne tenê pirştgirî dayîna vê tevgerê,ev tevgera ji bogelê Kurd a modern ya ji bo gelê Kurd ku di pêşengatiya PKK’ê de dimeşe ûserokatiya wê serokê binirx Abdullah Ocalan dike bimeşe û bixebite.

Serkeftina xilasiyanetewa tevgera Kurd Bakurê Kurdistanê ye, di destê Kurdên li Bakurê Kurdistanêde ye û ev diyarker e. Beriya du mehan min li Londrayê di bin vê sernivîsê desemînerek jî da.

– Tu dikarî heya 1970’yanbêyî, dikarî nirxandinên xwe bidomînî.

– Piştî ku min serok ûhevalê xwe yê weke we dît û şûnde, ez bûn yek ji we û bûm endam. Ez xwe ne wekeyêkî 80’î salî, xwe gelek ciwan hîsdikim. Dikarin bi demjimêran baxivin. Dizanim,hûn xwîna xwe dirijînin fedekartî dikin, ez jî dikarim ji xwe fedekartî bikim.

– Tişta ku mirov dideaxiftin çî ye? Dema ku armanc mezin be, mirov dikare heya sibehê bidomîne. Yanêheke şûnek din ba, we yê nikariba sondeke bi vî rengî bidin û wisa ciwan bibin.

– Rast e.

– Hûn ser armanceke mezinmeşiyan û mirov heya dawiya cihanê jî biçe teng nabe.

– Tiştê ku we kirin, rêli ber hêvî û xiyalên min bên cî vekir û hêla ez xwe ciwan hîsbikim.

– Armanca we çi bû?Kurdistan bû. Ji ber vê beriya 1947’an partiyek tê avakirin, belav dibe, komdibe. Bêguman hemû ji bo vê armancê bû. Niha jî tê dîtin ku, PKK derî û kilîdaKurdistanê ye, gelê Kurdistanê bi xwe ye. Mamoste Hawar û heval jî baş dizanin.Dibe ku gavên biçûk hatibin avêtin, lê bi rastî mezinahiya PKK’ê çî ye? Ji boBakurê Kurdistanê gaveke biçûk e, ev tê wateya ji bo hemû Kurdistanêserkeftinek mezin e. Di Bakurê Kurdistanê de gavek avêtin û pêşdeçûyîn, têwateya li Başurê Kurdistan û li Rojavayê Kurdistanê hezar metre pêşdeçûyîn e.Yanî ev qas girîng û bi bandor e.

Di mijareke din de, biavabûna şoreşa mezin a li Bakurê Kurdistanê re, Tirk niha amadene ku bi hemûKurdan re alîkarî bikin, dewleta federal jî qebûl kirin. Ev xaleke giring e.Lêtenê Kurdên di Parçeyên din de qebûl dikin. Li ser şoreşa Bakur şereke taybettê meşandin. Lê PDK qebûl dike, alîkarî dide. Federesyona li Başur qebûl dike ûalîkarî dide Mesut û Celal. Ger di Bakur de nasname û şoreşa me binase, hûn êli Başur bibin dewlet. Wê li Rojavayê Kurdistanê dewlet çêbibe. Ji ber vê dibêjimku, ger hûn dixwazin bibin dewlet, piştgirî bidin şoreşa Bakurê Kurdistanê.Pêngava ku niha em li Başurê Kurdistanê dikin, ji bo şoreşa Bakurê Kurdistanêye; ne ji bo mûdaxeleya Başurê Kurdistanê ye. Ger dixwazî alîkarî bikî, ev şerebimeşîne. Ger em vê Şoreşê bihêz bikin, wê meseleya Başur bê çareserkirin.Mamoste Îbrahîm Ehmet vê meseleyê baş dizane. Li ser vê bingehê hewceye li serkurahiya wê bê sekinandin. Mamosta Hawar jî dikare di van mijaran de nerînênxwe bide. Divê em gelek li ser vê babetê bisekinin.

Em hatin dîroka 1960’î,yanî destpêka şoreşê…

Piştî Şoreşa 14’ê Tîrmehêû şûnde, ji bo gelê Başurê Kurdistanê firsendeke derdikeve holê. Lê ev parçe,di vê dîrokê de di demeke kin de weke ku meseleya Kurd çareser nekir, girantirdike. Bi destpêkirina Şoreşa 1961’an re ji ber derxistina nexweşiya sewapê,xirabiya dijberiya ku bê avakirin ji başiyan zêdetir e. Sedema vê jî serok e.Gelek textîkên nebaş jî hene. Di encam de li Iraqê dîktatorî serwer bû. TevgeraKurd gelek lewaz ket, heya niha jî ev lewaztî didome. Di vê wateyê de ziyan dahemû Kurdistanê. Li ser tevgera Kurd dîktatorî çêbû. Li Iraqê jî dîktatorî hatavakirin. Ev herdu hikumetên dîktator û bi alîkariya hêzên derve re, di encamde Kurdan gelek ziyan dît. Di nava 45 salan de ev ziyana ku li Kurdistanê hatîkirin, dikarim bêjim ku ji ziyana şerê cîhanê yê duwemin zêdetir bû. Kurdistanji 19451960’î ve ziyaneke bi vî rengî nedîtibû. Piştî 1960’î serokatiya Barzanîher tiştî teng dike.

Mamoste jî di van salande têkoşîn kir. Çima wisa çêbû? Şaşitî çibû, rastî çibû? Çima serwer nebû?Serokatiya Kurd a burjuwa û partî di çi rewşê de bû? Di encam de ev dîktatoriyali Iraqê avabûye û tevgera Kurd çima tine bû? Çima ev nexweşiya di serokatiyaKurdan de ev qes mezin bû? 

– Tevgera Kurd di dema EvdilkerimKasım de, meseleya Kurd tenê ne li Başur, di parçeyên Kurdistanê yên din de jîbû yek ji pirsgirikên demê yên bingehîn. Ji ber yek ji pirsgirêkên cîhanê ûherêmê bû, pêdiviya li ser sekinandinê derket holê. Heta di cîhanê û herêmê dedewletên têkiliyên wan bi Iraqê re, konsolostiya Iraqê, bi tevgera Kurdan rexweser eleqedar dibû. Li gel PDK tevgereke siyasî bû, weke temsîla geleke jîdidîtin. Hikumeta Iraqê cara yek di derbarê xaka Iraqê de îtiraf kir ku ev xakya Kurd û Ereban e. PDK’ê jî weke partiyeke siyasî ya Kurdan qebûl kir. Li servê li Bexdatê rojnemeya weşanxaneya PDK’ê ya bi navê Xebat me di demaEbdulkerim Kasim de dest bi weşana wê kir. Ev weşanxane, nivîsên di derbarêKurdên li Îran û Tirkiyê de bi awayeke vekirî û azad di vê weşanê de dihatweşandin.             

Asta azadiyê ya kutevgera Kurd li Iraqê gihiştiyê, şoreşa Ebdulkerim Kasim li herêmê li hembermetîngeriyan, ji ber ziyanê da welatên weke Iraq, Tirkiye û Ereban ev bû sedemku ev welat li hember vê şareşê helwest bigirin. Dewletên navê wam derbas  bûyî di vê demê de li hember Kurdan, Ereban ûli hember Komara Iraqê dest bi komplo û lîstikan kirin. Ev dewlet, di hundir dedi dema Kral Faysal de xwe dispêra bercewendiyên xwe yên li gel hinek eşîrênKurd û Ereban, dixwest rejîma melîkiyê şûnde bînin. Ji ber ku bercewendiyên evhawirdor, ji hêla A.Kerim Kasim ve dihatin cî. Ev dijberî, li gel welatênmîtinger, ji hêla DYE yê ve jî piştgirî dihat dayîn. DYE, li hember rejîmaKasim, ji Musilê destpêkir, planeke hêdî hêdî hemû Iraqê bigire nava xwe hedefgirt. Beriya derbeyeke wisa destpê bike, bi taybet jî bi Kurdan re guftugoçêkir. Ya din jî bi PDK’ê re ketin nav têkiliyê û gotin; “ partiya we tevgeraku li hember Kasim bide çêkirin, em ê di warê madî, manevî û çek de destekbikin.” Heta ji me dost û endamên me xwestin bişînin Lûbnanê gel tevgerekHirîstiyan ya Lûbnanê perwerde bikin, heta gotin em ê wan biçek bikin ûbişînin. Ev jî xwestin li hember Kasim bikevin tevgerê. 

Tabî weke me vê qebûlnekirî, em çûn me vê planê ji A. Kerim Qasim re got. Bi mîsoger ev plan tenê lihember Qasim nebû, di heman demê de li hember tevgera Kurd jî bû. EşîretênKurdan li hember Qasim dijberiya xwe domandin. Li Musilê li hember darbeya binavê Savat PDK û Gelê Kurd piştgirî dan Qasim. Dema ku rewş hinek hat guhertin,A. Kerîm Qasim li Iraqê destur da avakirina sazûmanên nû.  Em ji yek ji yên yekem serlêdan kiribûn. Jibo PDK ser navê Kurdan bê avakirin me serlêdan kir, lê hikumeta Iraqê daxwazame nepejirand. Me heyetek ji merkeza partiyê ava kir ku biçin ji Qasim re bêjînserlêdan bikin. Li vir ji çend Polîtbûroyên ji serokatiya Barzanî û min têde cîdigirt.  

Hikumeta Iraqê hinekbeşên bernameya partiya me qebûl nekir ango li hember rabibû. Liber rabûna wanev bû: Ya yekem, di bernameya me de tişteke wisa derbas dibû: Çawa ku her kîjanEreb tê Iraqê nasnameya hemwelatiyê digire, her kîjan Kurd jî dema hat Iraqêbikaribe nasnameya Iraqê bigire. Xala duwemin ku dijber derketin ev bû, wekePDK li her parçeyê ku Kurd lê dijîn, wê parastina mafê wan bi riya dîplomatîkesas bigire. Weke partî daxwazeke me din jî, bi awayeke fermî hikumet diderbarê Kurdan de otonomiyê qebûl bike bû. A.Kerîm Qasim ser navê partiyê liberrabû, dixwest peyva partiyê ya bi nabê Kurdistan bê rakirin, ji dêla wê bikinBaşur. Me jî herî zêde ti sedem nedidît ku navê partiyê bidin guhertin. Piştîgelek nîqaşan û şûnde Qasim got: “Hûn azadin ji bo armancên di bernameya xwe detêkoşîn bikin, lê divê hûn ji derveyî fermiyet û zagonê tevnegerin. Got “bilaev nekevin zagonê.” Bi vî rengî destûr dan partiya me siyasî bibe.  

 Me cara yekem li metrepolên metîngerancivîneke legal çêkir. Wê demê Mele Mustafa li Barzanê bû. Her çendî me xwest bêbejdarî vê konferansê bibe jî red kir. Wezîrê parastina Iraqê ji me re gotinkonferansa xwe bidomînin. Yê ku vê agahiyê ji me re anî jî wezîreke Kurd bû. Megot, em ê emrê Qasim bicî bînin û me heyetek avakir şand Barzanê. Me hewlda kuBarzanî îqna bikin, bênin konferansê. Di dawiya hemû hewldanên me de me karîtevlî rûniştina dawî ya konferansê bikin. Di vê rûniştinê de,hilbijartin jibo  komîteya merkezê û politbûro ya nûdihat çêkirin. Dema me di konferansê de axiftinek ji wî xwest, bi xîtabekegelek nexweş, bi nêzîkatiyeke li hember konferansê jî di asta bêrêziyê de û bişêwayeke ku li Mele Mistafa jî neyê, got; “ez nehan (tenezûl) nabînim bibimserokê vê partiyê.” Me reyîsên eşîran yên di bîroyên Kurdistanê de dixebitinderxist, divê em tevbigerin, got me wan êşandiye. Li gel van, ji min re got;“hûn dibêjin serokê partiyê, lê ger we ji min re dijun bikiriba ji vê baştirbû” û partî bê wate bû. Li ser vê axiftinê civîna me paşde hat xistin.    

Roja 9’ê Gulanê biwesîleya roja sazûmaniya Çekoslovakya yê em çûn Konsolosluxa Çekê. A. KerîmQasim jî li wir bû. A. Kerîm Qasim hat gel min bi awayeke vekirî, got; “dikonferansa ku we lidar xistî de, bi awayeke giştî xeta te bi temamî destekdikin û gotinên we hemû dizanin.” Ya din jî bi awayeke veşartî reqema telefonaxwe da min û got; “ di kîjan demjimêr û demê de bixwazibî bi min re biaxivî ezamade me. Ev axiftina ku Qasim bi min re kirî bi awayeke ecêpmayî, bi yênderûdora xwe re şêwîrim. Min got em sibe civînek lidar bixin. Ji ber ku jiBehdînan hinek heval dixwestin wê şevê biçin Behdînan. Bi qasî ku min jiEbdulkerim Qasim fêm kir, pîlana ku li ser partiyên din dayî meşandin dixwestli ser me jî bide meşandin, tiştên ku dayî wan dixwest bide me jî.

Ebdulkerîm Qasim mirovekîpir zana bû. Bi taybet di tasfîyekirina rêxistinan de û li beramberî hev rû birû hatinê de husta bû. Mînak, rêxistina komînîstan kir du beş û yek jî bi xweve girê da.Yanî di van mijaran de gelek husta bû. Partiya tinê mayî rêxistiname bû. Dixwest vê leystokê bi me jî bike û me bike du beş. Lê xebata me ya dimijara yekbûyîna rêxistinê de, bi awayeke serkeftî bidawî bû. Lê her tim hinektiştan di rojevê de digirt. Di nava rêxistinê de demokrasî nînbû, me jî ji borêxistin belav nebe, hinek tişt bi mecbûrî qebûl dikir. Hindek ji me jî li bervê rewşê disekinin. Em di fikra ev kar, ne kareke demokratîk e de bûn.

Mele Mustafa dixwest hinekmirovan hilbijêre û bêxe nav merkeza partiya me. Lê li hember van hat derketinû ev mirov ji partiyê hatin avêtin. Ji ber ku ev mirov ne mirovên ku ev karbidin ser milê xwe bûn. Dema ku rexek bi vî rengî bû, di aliyê din de jî hinekagahiyên ku gihiştin destê me hebû.  Evjî têkiliyên Mele Mistefa bi eşîretên li hember Ebdulkerim Qasim re û piştgirîdayîn bû. Ji bo rastiya van îddîayan bê zanîn, min xwest bi Mele Mistefa rehevdîtin çêbikim. Mele Mistafa jî digot; “ev rewş ji bo me baş e, divê ev bê nirxandin.”Min got sedema vê çî ye, hûn çima piştgirî dikin. Ji min re got; “EbdulkerîmQasim bawerî nade leşkerên xwe.” Ditirse ku ger çek bide leşkeran wê li hemberwî bidin bikaranin. Di rewşeke bî vî rengî de, Ebdulkerim Qasim tehdît kir ûxwe sipart eşîretên Kurdan yên dijber, got ji bo Kurdan em dikarin jiEbdulkerim Qasim hinek tawîzan bigirin.” Min jî jê re vê got: Ne artêşa Iraqê ûne jî Ereb ji Ebdulkerim Qasim hez dikin. Ji ber ku li Iraqê serokomarê carayekem û bi awayeke fermî hebûna Kurd û mafê wan qebûl dikeye. Bawer dikirin kuwê Ebdulkerim Qasim Iraqê parçe bike. Şêx û fermandarên Iraqê li hember Kurdanamadene ku heya dawiyê van çekan bikar bînin. Yanî bi yek mermiyê dixwestin linîşanê bixin. Ew yekem dijminê li hember xwe Kurd dibînin û bi çekan dixwazinKurdan tine bikin. Min got; ya yekem, Ebdulkerim Qasim li pişt Kurdan derket;ya duwem, yê ku cara yekem Kurdan xirst nava hikumeta xwe Ebdulkerim Qasim bûyeû dizanin ku Kurd Ebdulkerim Qasim destek dikin. 

Mele Mustafa ev nerînênmin qebûl nekir. Ev nerîn jî ne nerînên min, nerînên partiyê bû. Piştî hingêMele Mustefa carekdin vegeriya minteqa Barzan û bi eşîrên Kurdan yên li hemberQasim re têkiliyên xwe pêşdetir bir û ji bo têkoşînkirinê dest bi amadekariyankirin. Me jî carek din dest bi têkilî bi Partiya Komînîst û ligel hinekpartiyên din kir. Bi taybet me jî dixwest, mafê ji Kurdan re hatiye dayînbênasîn û biryarên ji bo wan hatine girtin bên dayîn û ji bo wan gav bênavêtin. Dîsa me li hember yên dijbertiya Kurdan dikirin, yên li hember dozawanin ketin nav hewldanan. Me di komîteya xwe ya merkezê de biryarek derxist kuli hember Qasim şer neyê kirin. Ji derveyî du kesan herkesî ev biryar pejirand.Me got li hember Ebdulkerim Qasim şerkirin tê wateya mafê ji Kurdan re hatiyedayîn redkirin e. Disa bi şerkirina li hember Ebdulkerim Qasim re, em ê rê liber afirandina navenda azad û demokratîk ku dixwazin bidin afirandin bigirin;lê ger Qasim şertên me qebûl neke, em ê wê demê şer bikin. Em ê daxwazabikaranîna demokrasiyê bikin, ger li hember eşîreta Barzan jî şer bike, em êbersiv bidin. Ji bo ev biryara me bê erêkirin me bi riya nameyek ji MeleMistefa re rêkir, qebûl kir. Tenê xalek nepejirandibû. Ew ji mijara parastinaeşîreteke din bû.          

Bombebarankirina GeneralQasim ya gundê Mele Mistafa û li hember wî şerê Barzanî.

Kesê ku nameye MeleMistafa bir, dixwaze biçe gel eşîreta din mizgênî bide wan. Lê lirashatinekwisa ye ku di wê kêliyê de di mala wî sermiyanê eşîretê de civînek mezinçêdibe. Serokên eşîran hemû li wir bûn. Heval, dixwaze biryara Mele Mistafaragihîne. Ji sermiyanê (reis) eşîretê re dibêje; “ ev çi civînin, divê tuberdî, peyama Mele Mistefa ji te re heye” û bivî rengî peyamê radigihîne.Sermiyanê eşîretê ji berîka xwe nameyek derdixe û dide hevalê me yê namebiribû. Mele Mistefa di vê nameyê de ji serokê eşîretan re gotibû; ti caranbawerî nedin hevalên me yên partiyê, guh nedin meseleyên partiyê, karê xwebidomînin, xwedê bi we re be.” Derket holê û hat dîtin ku ev tevgera li hemberEbdulkerim Qasim e, him ji derve de piştgirî digire û him jî di bin venêrînareîsên eşîretan de ye. Ev jî ji derveyî bercewendiyên xwe yên kesî tiştek dinnedifikirîn. 

Me dîsa xwest vêbinirxînin. Weke gava yekem me xwest giraniya tevgerê ji çiyan û gundan bîninbajêr. Ya yekem, bi xebata ku em di bajaran de bikin, di hemû bajarênKurdistanê de di 6 Îlonê de dîroka 6 Îlona 1961’an salvegera qetilkirina jipêncî zêdetir Kurdan bû me got ji bo bîranîna wan xwepêşandanek lidar bêxin.Dirûşmeya tevgeran, mafê ku ji Kurdan re hatiye dayîn jiyanî bibe û federasyonaKurdEreban bê pêkanîn bû. Ev xwepêşandana me bi awayeke serkeftî bi dawî bû.Merkeza partiyê ji ber armanca rewşa derketî holê bê destgirtin, biryarakombûnê da û em kom bûn. Di wê demê de hinek tiştên ne di cih de ku rejîmaQasim kiribû hebû. Dema ku şêx û axa li hember Qasim derdiketin, hinekkarker,gund û xebatkar jî li hember Qasim cî girtin.

Dema me van rewşan dît,em bi hinek Partiyên Komînîst yên Iraqê re û bi hinek partiyên din re axivîn.Me got li hember rewşên ku dema pêş derbikevin de divê em amadebin û ji civakêre pêşengatî bikin. Lê mixabin kesî bersivek neda me û xebata me vale derket.Dîsa ji bo mafê Kurdan min ji Ebdulkerim Qasim re name dişand. Lê weke ku Qasimdivê mijarê de ti gav navêtî, partiya me jî qedexe kir, helwesteke ji derveyîdemokrasiyê girt. Heta hinek girtin jî çêbûn. Min jî di wê demê de xwe veşart.Berteka Ebdulkerim Qasim li hember min jî hebû. Di dema Kraltiyê de ji eşîreta Xoşnav kuştina keseke nêzî Qasim digottiliya min di nav de heye. Ji bo girtina rojnemeya Xebat jî biryar derxistibû.

Ji bo bejdarî kongrêbibim vegeriyam Sûleymaniyê. Roja ez gihiştim Sûleymaniyê, Ebdulkerim Qasim bibalefiran Sûleymaniyê bombabaran kirin. Tevî ku bajar di bin venêrîna rejîmê dejî bû, Sûleymaniyê bombabaran dikir. Di heman demê de balefirên Iraqê ji hewayêde belavok davêtin. Di belavokê de, dihat gotin ku “ Ehmet û Mele Mistafa nedaxîlê hikûmeta Iraqêne û dijberê şoreşa Iraqê ne.” Me jî ji bo em ji MeleMistafa rewşê fêm bikin, me hinek hevalên xwe şand gel. Me dixwest tiştên kuQasim dibêjîn raste yan jî nerast e fêm bikin. Di şerê di navbera eşîrên Kurdanyên ji derve de tên rêvebirin û hêzên Qasim de, di pevçûnên şeva yekem derketîde, hêzên eşîran nikarin li ber xwe bidin ji herêma şer rewîn. Qasim jîliberxwenedana wan firsend dît û gundên Barzanî bombabaran kir. Ger EbdulkerimQasim gundê Mele Mistafa bombabaran nekiriba, Barzanî li hember wî şer nedikir.

 Me kongreya partiyê li gundeke nêzîSûleymaniyê lidar xist. Me ji partiyên Iraqê xwest ku ji bo ev şer bêrawestandin, bi Ebdulkerim Qasim re hevdîtinan çêbikin. Me nedixwest di navberahikûmeta wî û Kurdan de şerek derbikeve. Wê demê Ebdulkerim Qasim efuyek giştîderxist. Dixwest eşîrên Kurdan yên li hember wî derketin teslîmê artêşê bibin.Ez di wê konreyê de bûm. Ji Mele Mistafa nameyek hat. Di nameyê de digot,jiyana min di xeteriyê de ye, dixwest em hinek kesan bişînin gel. Me jî sedkesên biçek şand gel Mele Mistefa. Me jî got ger Ebdulkerim Qasim hêrîşî cihekedin Kurdistanê bike em ê li hember derkevin û şer bikin. Me xwe birêxistin kir,di demeke kin de me hemû qadan xist destê xwe. Li gorî biryara ku me girtî, dinavbera du mehan de li her gundekê komîteyek ji pênç kesan bên avakirin. Evkomîte wê gundan bi rêxistin bikin û hemû karan bidin meşandin. Me dadgehên jipênç kesan ava kir. Her yek ji van wê li 25 gundan mêze bike, ger yên di rewşênsûcan û yên sûc kirîn de hebe dê ceza bike.

Bi careserkirina hemûmeseleyên siyasi re, me heyetek ava kir. Dîsa me heyeteke ku ji derve de rayagiştî amade bike çêkir.  Erka vê, daxwazame ya ku em desthilatiya xwe li Kurdistanê bidin avakirin li cîhanê belavkirinbû. Me pirsgirêkên xwe hêdî hêdî çareser dikir û pêşve diçûn. Di aliyê din de,pirştgiriya gel her roja ku diçû zêde dibû. Me ji kesê yek qurîş negirt. Hertiştê me bi alîkariya gel dida me pêk dihat. Di demê de tenê ji Kerkûkê her mehşazdeh hezar digihişt destê me. Em li çar aliyên gundên Kurdistanê belav bûn.Bi gundiyan re têkiliyên me gelek baş bûn, me bi gel re pir xweş derbas dikir.Dema Mele Mistafa vê bihîst gelek aciz bû. Ji ber navenda wî li cihek dinbû.   

Li Kurdistanê partiyêncuda jî hebû, ev li ser navê partiyên xwe dixwestin artêşê bidin avakirin. Mejî ji wan re got mesele çiye, ger bixwazin em dikarin tê de cî bigirin. MeleMistefa, pênç Barzanî bi nameyê ve ji me re şand. Ez van mijaran ji botêkiliyên di navbera Mele Mistefa û komîteya merkeza partiyê de bê zanîndibêjim. Di hinek mijaran de em li hember Barzanî bûn. Me nedixwest ne PartiyaKomînîst ne jî partiyek din di Kurdistanê de bi cî bibe. Me nameyê redkir û jiwan pênc kesan re got divê hûn vegerin.  

Ji du gundan nêzî bîstkesan hatin gazincên xwe ji pênç Berzenciyên ku çûne li malên wan bûne mîvankirin. Yanî ev pênç Berzenciyên çûne malên wan zorî li wan kirine ku ew vanpênç kesan îkramî malên xwe bikin, tangav kirine. Di ser de jî ji gundiyan reheqaret kirine. Me heman zilam rêkir wan pênç Berzenciyan kişandin.  Me ji wan re got: “em weke pêşmerge mafê meheye em du tiştan ji gel bixwazin: ev jî nan û av e, ji derveyî vê ti mafekedin yê pêşmergeyan nîne.” Di wê qadê de rewşa pêşmergeyan ji ya gundiyan baştirbû. Rêzkariya (disiplin)me ji bo xilasiya gel û gundiyan bû, ne ji boraydayîn(gösteriş) bû.  Ev polîtîkaya mene reyîsên pêşmergeyan, ne dewletên metînger, ne jî Îsraîl dipejirand.

Di têkiliyên me yên dervede jî rewşa me bivî rengî bû: ji bo têkiliya me ya bi Îranê re jî me OmerMistafa û Elî Esker şandibû. Me ji Îran dixwest ku ji bo têkoşîna me ya lihember Ebdulkerîm Qasim alîkarî bide me. Halbûkî Ebdulkerim Qasim bixwedijminahiya rejîma Îranê nedikir. Em li benda bersiva ji Îranê bên bûn. BersivaÎranê bû ev: “Rêveberiya Îranê nikare alîkarî bide tevgereke komînîst; ÎbrahîmEhmet û Fevzî jî komînîst in. Jixwe keseke Mele Mistefa nîne. Ger hûn ji mealîkarî dixwazin se, divê hûn dest ji van fikrên xwe berdin. Wê demê em êalîkariya hûn dixwazin bidin.” Li ser vê, Mele Mistafa min şand gel Şahê Îranêû xwest ez Şahê Îranê qaneh bikim.

 Wê demê min her tişt qebûl dikir, lê mindîtina Şahê Îranê qebûl nedikir. Min got ez naçim gel Şahê Îranê bila yek dinbiçe. Dema ev nehat qebûlkirin, min îstifaya xwe him ji sekretertiya partiyê ûhin jî ji komîteya merkezê danî. Dema zêde israr kirin, min got ez ê îstifayaxwe ji partiyê jî bidim. Ev agahî gihişt Mele Mistefa. Wî jî bi riya Salihnameyeke ji min re şand. Mele Mistefa di nameya xwe de vê digot: “Te gotiye ezamademe heta jiyana xwe di ber ogira gel de feda bikim. Em  îro di demeke pir zehmet de ne. Ger kesayetênku dibêjin ez Kurd im û welatparêz im fedekartiyên mezin nedin bercavên xwe, wêtevgera me nikaribe çembera ku rejîma Îranê daniye dora me bişkîne û bigiheserkeftinê.” Him ji ber vê sedemê û him jî hevalên min hemû biryar dabûn ku ezbiçim. Ez jî bi neçarî çûm. Li Îranê bi dêrindêzek (törenle) mezin ve hatimpêşwazîkirin.

 Di nava rojên ku ez li wir mayîm de,wezîrek,di heman demê de alîkarê wezîr bi min re hevdîtin çêkir. Ji min re got“tu êvarî mîvanê min î. Em ê biçin Şah bibînin, pirştre bi hev re bixwîn,vexwînû baxivîn.” Em di qurfa wî de rûniştîbûn. Li gel me di asta jor de çend kes dinjî hebûn. Em di derbarê şer de daxivin. Ji min re got, “nivîsa di rojnameyaXebat de ya li hember Şah hatî nivîsandin kê nivîsandibû?” Di wan deman deÎhsan Nurî ji Paşa Mistefa re nameyek şandibû. Bi taybet di derbarê nivîsaMistefa,ya li ser Şahê Îranê ku Şah li ser Kurdên Îranê zextê çêdike, wekebersiv dayîna nameya wî min, sê nivîsên berfireh nivîsand. Min piştre lêkolînkir ku nameya Îhsan Nurî Paşa di mercên asayî de nehatiye nivîsandin, bi zorêpê dane nivîsandin. Wezîr ji min re got; “ger Şah li ser nivîsê pirs bipirse tuyê çi bêjî?”  Min jî jê re got, ez êbêjîm min nivîsandiye. Wî jî got, tu him hatî alîkarî dixwazî, him jî dibêjîmin li hember Şah nivîs nivîsî.” Min jê re got di vir de tiştek ecep nîne. Ez êji Şah re vê bêjîm: Dema Kurdek dikûje bila bizanibe ez wî destek nakim. Na,ger Şah ji bo derketina Kurdan a ji bin zilmê destek bike, wê demê ez ê jî wîtakdîr bikim. Em li hember we dijminahî nakin. Em dijminahiya Tirkan û Farsannakin. Em li hember yên me dikûjin, zilmê dikin dijminahî dikin. Ya din jî mingot, ez ê ji Şah bipirsim ka wê piştgirî bide me an na.   

 Wê demê bi Şah re telefonê axivî. Alîkarêwezîrê derve yê DYE hatibû Îranê. Di wan demjimêran de li gel Şah bû, ji ber vêsedemê bi Şahê Îranê re hevdîtina me çênebû. Ez pazdeh rojan li Îranê mam, lêwê kengî Şah min bibîne nedigotin. Tenê tişta gotin ev bû, pêncî çek, bisthezar dînar bû. Li ser vê hêvî dikirin ku ez ji wan re sîpasî bikim. Min ji wanre got alîkariya ku hûn bi partiyê re dikin bila serê we bixwe û ez vegeriyamKurdistanê. Min ew çek û pere ji Mele Mistefa re şand. Min ji nêzîkatiyên Îranû ji yê Şahê Îranê vê derxist: heta ku komînîstên weke min alîkarî bide MeleMistefa, ne munkûne piştgirî bidin tevgera Kurdan. Tişteke ku me guhdar nakînnîn bû, me guhdar dikir. Lê dema ku Mele Mistefa ket bin bandora Şahê Îranê ûşûnde, tam bû mêze(maşa). Mele Mistefa ji sedî sed ket bin bandora Îranê. Yêngirêdayî me bûn ji sadî pêncî kitin bin bandora Îranê. 

Hinek rêxistinên Iraqê bime re îtîfaq danîn. Piştre yên girêdayî kralyetê yan jî komên li Iraqê xwekralcî bi nav dikin xwestin bi me re hevalbendiyê(ittifak) bidin avakirin.  Lê kralciyan nedixwestin ji derveyî tiştên didema kraltiyê de dane Kurdan tiştek din bidin wan.  Rêxistinên din dixwestin hinek tiştan bidin.Bi van re axiftinên me yên cur be cur çêbûn. Amadekariyên van yên ku li hemberEbdulkerim Qasim bikevin nav tevgerê jî hebûn. Tişta ku ji me dixwestin ev bû,em piştgirî nedin Ebdulkerim Qasim. Dixwestin ji gelê Kurd piştgirî bigirin.Şartê wan yê pêşîn, digotin ger şoreşa me bigihe serî, em ê meseleyên otonomiyêbi awayeke fermî çareser bikin. Mele Mistafa jî wê bibûya berpirsyarê herêmaxweser. Di hikûmetê de çar wezîrxane(bakanlık) ayîdê Kurdan bû. Bi gihiştinaserkeftinê re dibûya di navbera Kurd û Ereban de jî aşîtî çêbibûbaya.

 Me ji Mele Mistafa re agahî şand. Me jê xwestçend kesên din ji bo wezîrtiya hikûmeta nû ya bê avakirin amade bike. Di 8’êReşemiya 1963’an de hêzên Iraqê yên şoreşger li hember dîktatortiya EbdulkerimQasim serkeftinê bidest xistibûn. Me radyoya Bexdayê guhdar kir, di tibelavokên wan de navê Kurdan derbas nedibû. Radyoya Bexdayê ya bi navê SalihYusuf Fuat belavoka pîrozkirina derebeyê dixwend. Li ser vê me weke komîteyamerkeza partiyê civînek çêkir. Me ji Mele Mistafa re agahî şand, me got divê biawayeke lezgîn em hemû bajarên Kurdan bixin destê xwe.

Em, Mele Mistafa, bibaweriya ku wê alîgirên Ebdulkerim Qasim yên ji îqtîdarê danîn û hinekrêxistinên din jî alîkarî bidin û ji bo bajarên Kurdistanê bidest bixin fersendekhebû.Me got em tevgereke wisa di bajarek de destpê bikin, ger şartên me qebûlbikin em ê piştgirî bidin wan, bi vî rengî em ê li Kurdistanê otonomî bidinrûnişkandin; ger qebûl jî nekin em ê li hember wan şer bikin; me got wêalîgirên Ebdulkerîm Qasim jî alîkarî bidin me. Mele Mistefa li me guhdar kirgot ev fersenda dîrokî em ê binirxînin, li pêşiya gel bi awayeke vekirî digot;“ Îbrahîm Ehmet destpêkê xwest em li hember Ebdulkerîm Qasim şer bikin, em jiEbdulkerîm Qasim xilas bûn, niha jî dixwaze em li hember îqtîdara nû şerbikin.” Lê, vê weke daxwaza komîteya merkezê rave nake, dibêje ev nerînaÎbrahîm Ehmed e. Me çima li hember Ebdulkerîm Qasim şer kir, tenê ji bobinkeftina wî bû?Tabî ji bo berjewendiyê netewe bû. Ev helwesta Mele Mistefa yanebaş, bû sedem ku ev fersenda mezin ji destê me derbikeve.

Di wê demê de derfeta meya ku em artêşên Sosyalîstan bînin Iraqê hebû. Ji ber yên hatine ser îqtîdarêli hember komînîstan qetlîamên mezin kiribûn. Ev mantiqê eşîrî û tarzê feodalbû sedem ku şansê hinek fersendên mezin ne tenê deh caran sed caran ji destê mederbikeve. Her tim li pêşiya tevgera neteweya Kurd bûye astengek. Di vê hindamêherweha di mekaleya xwe ya li ser Komara Muhabatê nivîsandî de gotineke bi vîrengî kiribû; “ divê ji serokên şoreşgerên Kurdan û ji serokên eşîretên Kurdanencaman derbixin da ku carekedin nekevin rewşekedin wisa nebaş. Yanî bilaneşibin wan.” Bangawaziya Hikûmeta Iraqê yên di derbarê Mele Mistafa de hebû.Mele Mistefa konferansek li dar xist. Dixwest komîteya merkezê bejdarîkonferansê bibe. Di vê konferansê de daxwaza xwe ya bi hikûmeta Iraqê rehevdîtinê çêbike anî ziman. Celal Telebanî jî yek ji endamên wê demê bû.Wê demêMele Mistefa çû Baxdayê ji wir jî çû Misrê. Li ser vê pirsgirêkê bi Nasir reaxivî.

Di wê demê de ji me renameyeke ya Komîteya Merkeza Partiya Baas ê hat. Tişta ecep jî, bi salan bûkesek dixebitî, ji bo Kurdan jî sîxûr bû,weke mirovê nebaş dihat nasîn. Kesê kuname şandî, di nameya xwe de vê digot: Wê Hikûmeta Iraqê di 1’ê Hezîranê dehêrîşî ser Kurdistanê bike, gundan bişewitîne û hêza xwe bi cî bike.” Heke neji agahiya ku wî kesî dabû me bûya,dibûya ji windahiyên me dane deh qet dîtirme windahî bidabûna. Me Kurdistanê ji sedî not bidest xistibû. Nêrînên me jî divî alî de bûn. Dema hikûmet dît ciwanên Kurdan amadekarî dikin, wan jî hêrîşêhinek dereng xwist. Ji ber vê sedemê hêrîşê ne di yekê mehê de di nehê mehê depêkanîn. Ji ber me berê agahî girtibû windahiyên me kêm çêbûn. Piştre dest danîser Kerkukê. Tevî ku hikûmeta Iraqê gihiştibû daxwaziya xwe jî  şer nesekinî. Ev bûyer hemû 1963’an qewimîne.

– Ket pêvajoyeke nû, newisa?

–Na.

– Ji bo pêvajoya nû, hînçiqas heye?

– Gelemşeyek din heye.Yanî Qasim çû, Ebdulselam hat.

– Yanî we dixwestEbdulkerîm Qasim li ser îqtîdarê bimîne. Hûn bi serê xwe serbixwebûn.

– Rast e, em biserêxwebûn. Wê demê ji derve de ji me re telefon vekirin gotin; “şertên xwebêjin.”Me jî xwest vê rewşê bikar bînin. Bi taybet me dixwest li ser rewşaîqtîdara ku komkujiyan çêdike û komînîstan tine dike bisekinin. Ji ber vêsedemê me Celal Telabanî şand Ewrupa. Bi taybet me got divê tu biçî Moskovayê.Bi riya Almanên Rojava bi Moskovayê re pêwendî hat danîn. Bersiva Moskovayê bûev: “ger hûn dixwazin bi me re pêwendiyan dênin, divê Îbrahîm Ehmet bê gel me.”Min ji komîteya merkezê re got, ji bo çûyîna min biryar hat girtin û ji boçûyînê min emadekariyên xwe kir.

Di heman demê de MeleMistefa ji me, ji bo em ji komîteya merkezê Seyît Alî derbasî Ewrupayê bikinalîkarî dixwest. Seyît Alî, weke nûnerê Mele Mistefa, wê bi Moskovayê repêwendiyan pêşbixistiba. Wê demê çûyîna Moskovayê gelek zehmet bû. Em jiFransayê derbasî Almanya bûn ji wir jî çûn Moskovayê. Ji bo ez bûbûm mîvanêpartiya Sovyetê xawên dibûm. “Gotin em amadene ku alîkarî bidin gelê Kurd, diheman demê de weke hikûmeta Sovyetê wê BM jî ji bo çareserkirina pirsgirêkaKurd bixebite.”Piştî hinek hevdîtinan û şûnde dema ez vegeriyam AlmanyayaRojava, min agahiya hilweşandina rejîma Iraqê bihîst. Partiyên din jî bipartiya Baas re tevgeriyabûn.

Min li Fransayê biKamuran Bedirxan re hevdîtin çêkir. Xwest ez biçim Emerîkayê. Du nameyan nîşamin da. Hinek peyamên senetorên Emerîka jî hebû. Vana beriya du meha bi xwe reanîbû Parîsê. Got; “ger hûn dixwazin ji van karan sût wergirin, divê li sernavê partiyê yek berpirsyar biçe Emerîkayê.” Dema ez li Moskovayê, Rusan jî vêgotin: “Ji bo qeder û mafê gelê xwe hûn azadin pêwendiyan bi hemû cihên cîhanêre deynin.  Rast e, hûn di pêwandî danînêde azad in. “Lê xaleke ku hûn li ber çavan bigirin heye, ew jî bercewendî ûtêkoşîna gelê we ye. Xala sereke ku hûn bişopînin ev e. Hêzên ku hûn bi wan repêwendî daynin şartê we yê yekem ku hûn nîqaş bikin divê ev be;” min liAlmanyayê bi Emerîka, Almanyaya Rojava û Almanyaya Rojhilat re pêwendiyançêkir. Li ser vê reqema telefona min girt, got em ê di nava pazde rojan deagahî bidin we û çûn.

Piştî rojek li KonsolosaEmerîkayê bangî min kirin. Elçiyê Emerîkayê bi awayeke vekirî, di demeke kudixwest di navbera Kurd û Iraqê de pêwendiyan bide avakirin, got ku di demekewiha de daxwaza te ya çûyîna Emerîkayê wê ziyanê bide vê têkiliyê. Jixwe didemeke ku pêşkeftin li gor daxwazên Emerîkayê pêş diket de pêwîstî bi çûyînamin nebû. Lê na, ger weke tê xwestin çênebe, gotin ku mafê te yê çûyînaEmerîkayê heye. Ez jî bi awayeke lezgîn çûm Îranê. Me li Îranê kesê bi navêŞûkrû Akrevî dît. Li ser navê meclîsa partiyê li wir digirtin. Ebdulkerim, jiwî re got; “ez emademe navbertiyê di navbera rejîma Iraqê û Kurdan de bikim.”JiŞûkrî Akrevî xwestibûn ku bi Mele Mistefa û partiyê re pêwendiyan deynin ûdaxwazên xwe ji Cemal Ebdulnasir re bişînin. Radyoya Iraqê, digot ku tipirsgirêkeke Mele Mistefa bi rejîma Iraqê re nemaye.

Dema ezvegeriyanKurdistanê, ji bo ez pirsa ka me ji encam ji van hevdîtinan derxistiyebipirsim çûm gel Mele Mistefa. Min dît ku di van hevdîtinan de ti tişteke kuKurdan sûd jê girtibin nîne. Îtîraf kir ku wî daxwaza dewleteke mezin bi Iraqêre pêwendiyan deyne kiriye. Min jêre got; hewceye em li hember rejîma kral ûEbdulkerîm Qasim şer bikin, ma di vê meselê de li gor daxwaza wan bû, min xwestli gor daxwaza wan be. Mele Mistefa aciz bû, got; “ ez pêşengê partiyê, Kurdanû pêşmergeyanim, mafê min heye ku ez her tiştî bikim.”Min jî got, di vir de tuxwe pêşengê Kurdan û pêşmergeyan dibînî, ez maf didim te. Lê xwe serokê partiyêdîtin qebûl nakim. Tu ne serokê partiyêyî; ger tu aliyê din bigirî, bêguman wêbiryara yên din derbazdar be û min got ev jî rastiyeke.” Min tehdît kir, “gotez ê te bixim girtîgehê.”

Bi mantiqê eşîrîserkeftinê bidest xistin zehmet e.

Bi vê mantiqê eşîrî regihiştina me ya serkeftinê zehmet e. Dibûya ku ger ev mantiqê eşîrî nebûya, medîsa serkeftinên mezin bidest nexistibaya; lê em bin biketiban jî wê bi vêşerefê bibûya. Komîteya merkezê ji bo nîqaşa me civîn li dar xist. Min jîbiryara Mele Mistefa ji serokatiya partiyê xistin girt. Dîsa ji bo îtîfaqan mebelavokeke bilav kir.Di belavokê de me diyar kir ku Mele Mistefa ji partiyêhatiye avêtin û divê ti talîmateke wî neyê guhdarkirin, ji ber têkiliya ku bi Iraqêre daniye pêwendiyeke teslîmiyetê ye.


Notice: Undefined variable: meta_text in /home/abdullahocalan/public_html/ku/wp-content/themes/xwe/content-single.php on line 53