 |
|
ll. BÖLÜM
Hz. ibrahim geleneğini güncelleştirmek hangi anlama gelir? Urfa'nın peygamberler diyarı olması tarihi anlamdadır. Bir nevi dönemine göre Rönesans demektir. Kula, putlara tapmak yerine dönemine göre daha eşitlikçi ve özgürlük yanı olan tanrıya bağlanmakla tarihsel anlamı büyük ileri adım atılmaktadır. Yeni bir dönem açılmaktadır Urfa yöresi genelde peygamberler, özelde Hz. İbrahim geleneğinin doğduğu mekan olarak kutsanır. Bu olgunun altındaki temel neden tarım, göçebelik ve ilk defa şehir toplumunun iç içe en yoğun ve en verimli biçimde bu coğrafya parçasında gerçekleşmiş olmasından ileri gelmektedir. Urfa Neolitik çağın merkezi durumundadır. Etraf yöreleri de dahil ettiğimizde halen yüksek topraklık tepeler halinde yüzlerce neolitik yerleşim merkezinin araştırılmadan durması da bu gerçekliği kanıtlamaktadır. Dicle, Fırat ve Toroslar arasındaki coğrafyanın en evrimli alanını Urfa ovaları teşkil etmektedir. Bu verimlilik dünya çapındadır ve halen devam etmektedir. Bağlantılı olarak göçebelik dağ ve ova arasında çok gelişmiş diğer bir toplum yapısını oluşturmaktadır. Yerleşik köy ve göçebelik tarihin en eski döneminden beri iç içedir. Yaklaşık M.Ö. 10.000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Urfa'nın şehir olarak kurulması bir Sümer kolonisi biçimindedir. Ur kelimesi Sümerce tepelik alanda kurulu şehir anlamına gelmektedir. Aşağı Mezopotamya'nın dışında ilk Sümer kolonileri Urfa yöresinde oluşturulmaktadır. Urfa merkez olmak üzere Harran, Samsat ve Kargamış bölgeyi çerçevelemektedir. M.Ö. 2000'lere doğru Sümerlerin dışında ikinci en önemli merkez Urfa yöresi olmaktadır. Temel yayılma alanıdır. Çevre ve koloni olarak Sümer şehir krallıklarına bağlanmaktadır. Etnik yapının farklılığı Sümer egemenliğine karşı bir direnişi kaçınılmaz kılmaktadır. Kaldı ki Sümer uygarlığı sınıflı toplumun ilk defa geliştiği ve çevreye doğru dalga dalga yayıldığı bir uygarlıktır. Tarım ve göçebe toplumun eşitlikçi ve özgür yapısı bu sınıflaşmaya kolay kolay boyun eğmeyecektir. Fakat şehirleşmenin ilerici karakteri uzun vadede egemen olmasını kaçınılmaz kılacaktır. Dolayısıyla Sümerlerin ilk sömürgeleştirme deneyimleri M.Ö. 2000'lerden itibaren sert direnmeleri de beraberinde getirecektir. |
|
|
Aralarında yoğun ticari ilişkiler gelişmektedir. Aryenler daha çok bölgenin kuzey, doğu ve batısını teşkil ederken Semitikler güneyinde dolaşmaktadırlar. Urfa şehri tam ortalarında kurulmuştur. Şimdi de bu niteliğini korumaktadır. O halde Urfa şehir ve yöre olarak M.Ö. 2000'lerde tarım, ticaret, zanaat, hayvancılık açısından ideal bir konuma ulaşmış bulunmaktadır. Aşağı Mezopotamya'dan sonra ikinci en büyük metropol durumuna gelmiştir. Son derece canlı, değişime açık köy, şehir ve göçebe toplumunu iç içe barındıran; temel iki halk grubunu Aryenlerin ve Semitiklerin birlikte yaşadıkları bir coğrafya, bir yeni ülke konumundadır. Bu özellikler çok önemli ve kendi özgür kültürünü yaratmak durumundadır. Bunda çok gecikmeyecektir. Daha çok Sümer koloni yönetimine karşı savunma temelinde gelişecek bu kültür; direnişçi, yerel ve farklı etnik özellikler taşıyacaktır. Nitekim Hz. İbrahim geleneği, yani kültürü bu özellikleri çarpıcı bir biçimde yansıtmaktadır.